دولت کرزای و مذاکره با طالبان

نوشین یاوریان
به دنبال گسترش خشونت‌ها و مشکلاتی که طالبان به وجود آورده‌اند، طرح مذاکره دولت افغانستان با طالبان مطرح شده که گزارشی از آن در زیر بیان می‌شود.
گروه طالبان با عملیات انتحاری و دهشت‌افکنی، استراتژی جهانی مبارزه با تروریسم را به چالش کشیده‌اند و از طرف دیگر در زمینه آبادانی و بازسازی، دولت افغانستان را با مشکلات اساسی روبه‌رو ساخته‌اند. بنابراین نزدیک به یک دهه است که افغانستان در دستور کار بحران‌های سازمان ملل قرار گرفته است.
ناکامی نیروهای بین‌المللی در مبارزه با گروه طالبان در خشونت‌ها،‌ ترورها و گروگان‌گیری‌هایی که از طرف طالبان صورت می‌گیرد، علت اصلی حمایت نیروهای بین‌المللی از مذاکره دولت افغانستان با طالبان می‌باشد. هرچند موضوع مذاکره با طالبان بحث تازه‌ای نیست، به تعبیری معمای مذاکره با طالبان همواره به صورت یک گزینه ثابت در دستور کاری بازیگران داخلی و خارجی افغانستان وجود داشته اما تفاوت ماجرا در این است که در طول شش سال جنگ افغانستان، موضوع مذاکره با طالبان بیشتر حالت یک تاکتیک یا سوژه را داشته است که طرف‌های بین‌المللی و منطقه‌ای هر از گاهی برای تأمین اهداف مقطعی خویش آن را دامن می‌زدند.
به طور مثال در فواصل گوناگون هر کدام از بازیگران و دولت‌های خارجی برای تأمین منافع فصلی خویش در گوشه‌ای از میدان جنگ یا در مقرهای امنیتی اسلام‌آباد و پایتخت‌های اروپایی با تیمی از طالبان به مذاکره نشسته‌اند. در واقع تلاش‌هایی در سال‌های اخیر برای از بین بردن طالبان در افغانستان صورت گرفته که منجر به شکست این گروه نشده و در حال حاضر نیروهای ناتو و آمریکا از طرح مذاکره دولت افغانستان با طالبان حمایت می‌کنند.
دیدگاه‌های مختلف
دیدگاه دولت افغانستان این است که ترجیح می‌دهد با آن طیف از طالبان که به زعم خود میانه‌رو می‌باشند مذاکره کند و با طیف (خشن) طالبان همچنان در ستیز باشد و اما معنای خوب و بد طالبان در این سخن حامد کرزای مشخص می‌شود که: کسانی که آرزو دارند در روند صلح مشارکت کنند و در ساختن افغانستان قوی‌تر، بهتر، موفق‌ و دموکراتیک سهیم باشند طالبان خوب هستند و بالطبع کسانی که به جنگ ادامه می‌دهند طالبان بد هستند. کرزای در ادامه بیان کرده که فقط به قصد تأمین آرامش مردم افغان به سوی مذاکره با این گروه می‌رود. به عبارتی تصمیم رهبری افغانستان بر پایه این منطق استوار است که مذاکره ایجاد امنیت می‌کند.
دیدگاه‌های مختلفی در این زمینه بیان شده است که در اینجا به دو دیدگاه خارجی و دیدگاه داخلی اشاره می‌شود:
الف ـ دیدگاه خارجی: به نظر می‌رسد تصور مشترک دولت افغانستان و سازمان‌‌های بین‌المللی این است که طالبان با توجه به دیدگاه‌ها و رفتارهای غیر انسانی خویش بخشی از جامعه افغانستان محسوب می‌شوند و با همین دیدگاه کوشیده‌اند بخشی از این گروه را در فرایند سیاسی شرکت دهند و زمینه کاهش خشونت‌ها را فراهم آورند.
تلاش مشترک حامد کرزای و طرف‌های غربی برای مذاکره با طالبان پس از آن شدت گرفت که جبهه نظامی نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده برای برقراری صلح و ثبات در افغانستان با شکست مواجه شده است و شورشیان طالبان با استفاده از ضعف این نیروها موجی از ناامنی را به خصوص در ایالات جنوبی افغانستان ایجاد کرده‌اند.
ب ـ دیدگاه داخلی: محافل و مطبوعات افغانستان برخوردی توأم با احتیاط و ملاحظه با پیشنهاد میانجیگری و مذاکره با طالبان از خود بروز داده‌اند و خواهان آن هستند که ابتدا باید مذاکره‌ای شفاف و نه در پشت پرده با طالبان انجام شود، سپس دولت کرزای باید به عواقب و نتایج آن بیاندیشد. به دنبال پیشنهاد مذاکره میان دولت افغانستان و گروه طالبان اوضاع دولت افغانستان پیچیده‌تر شده است.
از طرفی نمایندگان مجلس سنای افغانستان به دنبال درخواست مذاکره با گروه طالبان و پایان عملیات نظامی نیروهای خارجی، قانون جدیدی به تصویب رساندند که از نیروهای خارجی مستقر در خاک افغانستان خواستند فقط در صورتی دست به عملیات نظامی بزنند که هدف حمله قرار گیرند یا اگر قصد دارند در انجام عملیات نظامی پیش‌دستی کنند، ابتدا با ارتش، دولت یا پلیس افغانستان مشورت کنند.
همچنین در این قانون تصریح شده که به محض تکمیل نیروهای ارتش و پلیس افغانستان تا حد مورد نظر، برنامه زمانی برای خروج نیروهای خارجی باید تنظیم شود. همچنین این قانون خواستار تمایز قائل شدن میان طالبان افغان با طالبان پاکستانی و نیروهای القاعده شده و تصریح می‌کند که دولت باید با طالبان افغانستان وارد مذاکره شود تا آنان را متقاعد به پذیرش حاکمیت دولت کند.
از سوی دیگر، حامد کرزای درز صدد سهیم ساختن طالبان در قدرت است اما برخی گروه‌ها در دولت و حتی نزدیکان وی به شدت مخالف این امر هستند، این موضع‌گیری و مخالفت باعث فاصله گرفتن کرزای از این گروه‌ها و حذف چهره‌های مطرح آنان از رده‌های مهم دولتی شده که این مسأله خود باعث آرامش خاطر طالبان گردیده است.
فاصله گرفتن حامد کرزای از گروه‌هایی که مخالف حضور طالبان در صحنه سیاسی هستند فضا را برای گفت‌وگو و بازگشت آنان تا حد زیادی فراهم کرده است از طرف دیگر متحدان کرزای که به طرح وی برای به حاشیه راندن چهره‌های برجسته پی برده‌اند، بی‌تفاوت ننشسته و به کارشکنی در اجرای طرح‌های دولت پرداخته‌اند.
در نخستین اقدام پس از طرح شایعه بازگشت طالبان به قدرت، متحدان دولت اقدام به تشکیل جبهه ملی نموده و با جذب نزدیک‌ترین همکاران کرزای از جمله احمد ضیاء مسعود معاون اول کرزای، رئیس‌جمهور را غافلگیر نمودند.
عکس‌العمل طالبان
کرزای پیشنهاد خود برای مذاکره با طالبان را در کنفرانس خبری و هنگام بازگشت از جلسه سازمان ملل ارائه کرد.
وی با تأکید بر اینکه این پیشنهاد مورد تأیید آمریکا و غرب است از طالبان خواست در فرایند سیاسی افغانستان شرکت کنند. طالبان در این میان ابتدا از شرط خود برای قبول مذاکره یعنی خروج نیروهای خارجی عدول کردند اما با مشاهده ضعف دولت و نیروهای بین‌المللی بار دیگر بر این شرط پافشاری کردند. اما کرزای تأکید کرد: تا زمانی که افغانستان در همه عرصه‌ها به پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای دست نیابد با خروج نیروهای خارجی موافقت نخواهد کرد و اگر طالبان قدرت می‌خواهند باید در روند سیاسی شرکت کرده و در انتخابات با آرای مردم قدرت را در دست گیرند.
سخنگوی طالبان در پاسخ به سخنان حامد کرزای اعلام کرده که طالبان هیچ علاقه‌ای به کسب قدرت و پست و مقام در دولت افغانستان ندارند و تنها خواسته‌‌شان خروج نیروهای خارجی یا اعلام زمان خروج آنها از خاک افغانستان می‌باشد.
هرچند طالبان پیشنهاد حامد کرزای برای مذاکره با ملاعمر و گلبدین حکمتیار را رد کرده‌اند اما دفتر ریاست جمهوری افغانستان در بیانیه‌ای خبری اعلام کرد که در میان طالبان بحثی جدی درباره زمین گذاشتن سلاح‌ها و همکاری با دولت به وجود آمده است. همچنین بیان شده آنها خواهان صلح و زندگی آرام در کنار خانواده‌هایشان می‌باشند.