اصلاحات شود؛ انقلاب نمی‌شود

گروه سیاسی: «بهارعربی»، «بیداری اسلامی» یا «تحولات خاورمیانه»؛ یک رویداد و این همه عنوان؛ عناوینی که از یک سال گذشته مزین بر ناآرامی های خاورمیانه و شمال آفریقا شد؛ البته تنها در ایران. هرچند برخی از این عناوین بین المللی اند، با این حال برخی تنها مختص جمهوری اسلامی ایران هستند؛ این گونه است که در حالی انقلاب های خاورمیانه و شمال آفریقا یا به سرمنزل مقصود رسیده اند یا در حال رسیدن هستند که در ایران هنوز یک عنوان واحد برای آنها پیدا نشده است؛ عنوانی که همه روی آن اتفاق نظر داشته باشند تا اگر همایشی برگزار شد نام آن «تحولات خاورمیانه» نباشد، سخنران افتتاحیه خواستار درگیر شدن در قید و بند عناوینی همچون «بیداری اسلامی»، یا «بهارعرب» یا «انقلاب های مردمی» نشود و سخنران پس از آن تاکید نکند که شکی نیست تحرکات منطقه، «بیداری اسلامی» است.
این رودررویی دو عضو اسبق یک کابینه در یک همایش بود؛ یکی رییس جمهور و دیگری وزیر خارجه. اکبر هاشمی رفسنجانی و علی اکبر ولایتی. شاید همین اختلاف دیدگاه هم بود که منجر به تغییر زمان حضور سخنران ها در همایش ملی «تحولات خاورمیانه و آینده نظم منطقه ای» به میزبانی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام شد.
در حالی که از چندی پیش اعلام شده بود طی ساعات 9 تا 10:30 صبح اکبر هاشمی رفسنجانی و علی اکبر ولایتی سخنران افتتاحیه هستند و حاضران انتظار توامان این دو در سالن را می کشیدند، پخش اطلاعیه به این انتظار پایان داد: «سخنرانی دکتر ولایتی به ساعت 11 تغییر پیدا کرد.» هاشمی رفسنجانی به تنهایی قدم به سالن برگزاری همایش گذاشت؛ البته تنهای تنها هم نه؛ دوشادوش حسن روحانی رییس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
پس از تلاوت قرآن مجید و پخش سرود ملی و سخنان مقدماتی محمود واعظی، معاون پژوهش های سیاست خارجی مرکز تحقیقات استراتژیک و دبیر این همایش، اکبر هاشمی رفسنجانی زیر نور فلاش های دوربین ها پشت تریبون قرار گرفت تا از «بهار عربی»، «بیداری اسلامی» یا «تحولات خاورمیانه» بگوید. با این حال وی با تاکید بر اینکه تحولات منطقه مبارک و مثبت است، گفت: «برای نام گذاری و اسم تحولات اخیر در منطقه نباید پافشاری کرد و می توان عناوینی مثل بیداری اسلامی یا بهار عرب یا انقلاب های مردمی را برای آن در نظر گرفت.»
رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه تحولات اخیر در منطقه ابعاد مختلف دارد، اظهار کرد: «تحولات منطقه هر اسمی می تواند داشته باشد؛ چراکه به هر حال هم بیداری در امت اسلامی است، هم حرکت مهمی در دنیای عرب به حساب می آید و هم نوعی تحول در رفتار مردم منطقه است.»این در حالی است که علی اکبر ولایتی که روزگاری سمت وزیر امور خارجه در کابینه هاشمی رفسنجانی را بر عهده داشت، یک ساعت پس از پایان سخنان هاشمی، در مقام سخنران دیگر گفت: «امروز کمترین شکی وجود ندارد که تحرکات منطقه، بیداری اسلامی است و انتخابات مصر این موضوع را به خوبی نشان داد.»
آیت الله هاشمی رفسنجانی در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه باید پذیرفت تحولات منطقه اسلامی و آفریقایی تحولات بسیار مهمی در عصر ما هستند، افزود: می توان با اطمینان از حالاپیش بینی کرد که در درازمدت این تحول برای منطقه و دنیا مفید خواهد بود که البته در این مسیر افت و خیز ها و فراز و نشیب هایی وجود دارد مثل همه انقلاب ها و تحولات دنیا. وی به عوامل شروع محورهای حرکت های اخیر در منطقه اشاره کرد و آن را بی شباهت به شروع نهضت در ایران ندانست و تصریح کرد: عوامل مهمی در کشورهای منطقه که انقلاب کرده اند، وجود دارد؛ مثل آنهایی که در زمان انقلاب ایران اتفاق افتاد.
نارضایتی و خشم مردم هر کشور از حکومت و رژیم حاکم بر آنهاست که به لحاظ سیاسی دیکتاتوری هایی که جان مردم را به لب رسانده و آنها را از اینکه نفعی در کشورشان داشته باشند مایوس کرده است، وجود دارد و به دلیل اینکه مردم ساکت هستند و خفه شده اند هر جور میل دارند عمل می کنند و فساد تا خرخره آنها را گرفتار کرده است. مردم این کشورها از تبعیض رنج می برند، همچنین شاهد وابستگی به قدرت های خارجی هستند که باعث حقارت مردم می شود. وی ادامه داد: در حکومت های دیکتاتوری، چون با مردم سازگار نیستند باید به خارج وابسته شوند.
بنابراین قدرت های مسلط جهانی و دیکتاتوری های داخلی و سلطه خارجی مثل قیچی هستند که منافع مردم را قیچی می کنند و به ضرر مردم و به نفع رژیم حاکم و سلطه خارجی عمل می کنند. رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به اینکه در کشورهایی که روحیه دینی دارند بی اعتنایی رژیم به دین و عقاید مردم بسیار ناراحت کننده است، افزود: در کشورهای مسلمان منطقه که انقلاب در آنها رخ داده تعداد مسلمانان اگر بیشتر از کشور ما نباشد کمتر هم نیست و شاهدیم اگرچه معمولاحاکمان شعار دین می دهند و در مراسم دینی حاضر می شوند اما براساس میل خود شعارهای مذهبی را به نفع سلطه خود تنظیم می کنند و همه اینها باعث عصبانیت قشر متدین می شود و آنها ناراضی می شوند که از مقدسات هم در جهت کوبیدن و گرفتن روحیه مردم استفاده می شود و شاهدیم در مصر و بسیاری از کشورهای دیگر نیز البته با تفاوت هایی همین اتفاق رخ داد.
هاشمی با اشاره به اینکه نقطه مشترک دیگر کشورهای منطقه این است که احزاب نیرومند در شرایط فعلی در این کشورها شکل نمی گیرد، توضیح داد: ممکن است گروه هایی مثل رستاخیز و مردم که در ایران شکل گرفته بود در این کشورها نیز وجود داشته باشد، اما نمی توانند اعتماد مردم را جلب کنند و معمولاآدم های فرصت طلب که به دنبال قدرت و جایگاه هستند در آنها حضور دارند.
وی با تاکید بر اینکه نقطه ضعف جهان اسلام این است که نمی گذارند احزاب در این کشورها شکل بگیرد، گفت: اگر حزب شکل بگیرد ضربه گیر رژیم ها می شود و مردم به تدریج وارد ماجرا می شوند، بنابراین دیگر انقلاب، ضرورتی پیدا نمی کند و رفرم و اصلاح جلو می افتد، اما شاهدیم که این کشورها نمی گذارند اصلاحات اتفاق افتد و تنها تا آنجایی به اصلاحات اجازه می دهند که خودشان می خواهند و در چنین شرایطی نیروهای کیفی، سیاسی و فرهیخته عمیقا ناراضی می شوند.
روزی خشم درون مردم به حاشیه رفته منفجر می‌شود
هاشمی با بیان اینکه وقتی مردم از لحاظ دینی و عقیدتی و به لحاظ منافع ملی آسیب ببینند و عصبانی شوند و به لحاظ سیاسی خود را در حاشیه ببیند؛ یعنی سرنوشت خود را به دست افراد ناصالح و جبار سرکوب کننده ببینند، خشم درون مردم متراکم می شود و روزی منفجر خواهد شد، گفت: اگر مسیر درست اجازه برای حضور نیروهای صالح و خیرخواه وجود داشته باشد و با حسن نیت به صورت NGO ها و حزب های بزرگ اجازه فعالیت داده شود نیاز به انقلاب به وجود نمی آید؛ یعنی قدم به قدم اصلاحات می شود و ممکن است آسان تر و مفید تر از انقلاب و بدون تلفات به راه درست حرکت کنند.
وی با بیان اینکه ویژگی هایی که به آنها اشاره کردم در همه کشورهای منطقه که در آنها انقلاب رخ داده بدون استثنا وجود دارد، افزود: خیلی از کشورها که در معرض این جریانات هستند و این حالت را دارند در صف انتظار هستند. پس اگر آنها که جلو افتاده اند خوب از آب دربیایند در باقی کشورها نیز شروع می شود.
هاشمی با اشاره به پیروزی انقلاب در ایران گفت: انقلاب ایران که موج بزرگی را با عنوان الله اکبر ایجاد کرد با هزینه آرام اتفاق افتاد که اثر زیاد در دنیا و منطقه داشت و خیلی زود و به سرعت در جاهایی مثل عراق و افغانستان و سودان و غیره حرکت هایی ایجاد شد و آنهایی که می دانند چطور رفتار کنند در کشورهای شان وزارتخانه ها و سازمان هایی مجهز دارند و از تجربه ها استفاده می کنند و در این شرایط پاتک خود را شروع کرده و جلوی حرکت ها را می گیرند که در نهایت اتفاقاتی می افتد.
هاشمی با بیان اینکه فقر و جهل از خصیصه های ملت های تحت ستم است که بسیار خطرناک است، گفت: وقتی فقر و مشکلات درمانی زندگی برای مردم وجود داشته باشد و تحلیل اساسی نداشته باشند به صورت صفوف نیروهای پیشتاز که می توانند احیاگر باشند در می آیند و دیگر تبلیغات رژیم ها را نمی پذیرند و به آنها اعتماد نمی کنند. اینها همه عواملی است که در این کشورها البته با تفاوت هایی وجود دارد.
رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام اشاره کرد یکی از عواملی که باید روی آن حساب کرد وجود الگو است و در اینجا انقلاب اسلامی ایران مطرح است چون ایران در منطقه از سایر ملت ها جلو بوده و هست که این به دلیل سوابق طولانی تمدن حضور اسلام و به خصوص مکتب اهل بیت(ع) است و ایرانی ها نسبت به کشورهای منطقه در سطح بالاتری هستند.
وی با اشاره به اینکه مشروطه را ملت ما با کمک روحانیونی که در نجف مستقر بودند ایجاد کردند، گفت: بعدها ترکیه وارد عرصه شد. پس انقلاب به سبک ایرانی اصلاسابقه نداشت؛ البته در هند علیه استعمار انگلیس نیز انقلابی اتفاق افتاد که آن هم مردمی بود و با آرامش حرکت کرد و در نهایت موفق شدند انگلیس را به زانو درآورند. البته تلفات آنها نسبت به ما خیلی بیشتر بود و سر مبارزان را در برخی از شهرها به همه درختان آویزان کرده بودند تا مردم را بترسانند اما در ایران این طور نشد و با وجودی که مشکلات جدی وجود داشت اما آنقدر وسیع نبود که برخی فکر می کنند.
اگر موفق عمل می‌کردیم انقلاب ایران زودتر الگو می‌شد
هاشمی با بیان اینکه انقلاب ایران الهام بخش است، تصریح کرد: اگر موفق می شدیم درست تر از آنچه که عمل شد رفتار می کردیم و برخی اشکال ها را نداشتیم شاید این انقلاب به سرعت برای دیگر کشورها الهام بخش می شد. البته در عراق و افغانستان و سودان و غیره این اتفاق افتاد و همین نیروهایی که امروز کار می کنند بعد از انقلاب شکل گرفته اند.
هاشمی با اشاره به نقش مراجع بین مردم به دلیل اینکه حرفشان برای مردم حجت است، گفت: اگر مردم با فتوای مرجع وارد صحنه شوند خیال شان راحت است که هر صدمه ای که ببینند به حساب خدا است و هدر نرفته و یک گام جهش وار به سمت سعادتی که آن را قبول دارند برمی دارند. از این جهت در ایران نیروهای مذهبی به تبع روحانیت انقلابی در اکثریت مردم نفوذ داشتند و مردم به همراه روحانیت به میدان آمدند. البته ترکیبی از گروه های مختلف وجود داشت اما در بخش های دیگر عده زیادی حضور نداشتند که البته نقش آفرین بودند و نباید آن را نادیده گرفت و در مرحله ای همین گروه های مسلح بودند که تنور مبارزات را گرم نگه داشته بودند.
هاشمی با اشاره به اینکه عامل عمده انفجار اطلاعات که امروز وجود دارد در زمان انقلاب ما وجود نداشت، تصریح کرد: وقتی قیام عظیم 15خرداد اتفاق افتاد در دنیا کمتر به این موضوع پرداخته و تنها چند کلمه ای از حرف های رژیم در رسانه های دنیا منتشر شد اما امروز شاهدیم حتی وقتی یک خبرنگار را زندانی می کنند یا یک زندانی دست به اعتصاب غذا می زند در کل دنیا خبرش پخش می شود یعنی هر اتفاقی که می افتد دنیا می فهمد و رسانه های آزاد دنیا و سایت ها آن را پخش می کنند، البته گاهی با اغراق و بزرگ نمایی این اتفاق می افتد.
هاشمی با بیان اینکه انفجار اطلاعات در زمان انقلاب ما نبود، تصریح کرد: امروز در سایه اینترنت و ماهواره ها دیگر نمی توان جلوی اطلاعات را گرفت، البته عوارض بدی هم دارد، اما اگر بخواهیم جلوی یک چیزی گرفته شود ده تای دیگر سبز می شود و وقتی مردم راه اطلاعات را پیدا کردند نمی شود آنها را متوقف کرد که این امر روزافزون است و در انقلاب های اتفاق افتاده در دو سال اخیر این رسانه ها فعال بوده اند.
فیس‌بوک تبدیل به چندین دستگاه تلویزیون و رادیو شده است
هاشمی افزود: شاهدیم یک صفحه فیس بوک که برای مردم هزینه ندارد تبدیل به چندین دستگاه تلویزیون و رادیو می شود که میلیون ها نفر را تحت تاثیر قرار می دهد و یک ویدیو - تصویر که با موبایل ها گرفته می شود به دنیا منتقل می شود که به نظر من این امری مبارک برای دنیاست که گرچه برخی خوششان نمی آید اما اگر اساسی به سعادت بشریت فکر کنیم و علیه ظلم و ستم و بیداد و ستمگری حرکت کنیم شاهد خواهیم بود که اگر این رسانه ها وجود نداشته باشند خطرناک خواهد بود.
هاشمی با بیان اینکه خطرهایی در کمین انقلاب های اتفاق افتاده وجود دارد، تصریح کرد: خطرهایی وجود دارد که آینده این انقلاب ها به کجا می رسد و اینها را ما نیز تجربه کرده ایم و هفت، هشت سال اول انقلاب دیدیم اختلافی به طور طبیعی بروز کرد و در همه کشورهایی که امروز انقلاب کرده اند وجود دارد و شاهد بودیم در ایران بخش های مختلفی از نیروهای مبارز که در ایران آزاد شدند به دلایلی با اکثریت هماهنگ نشدند و برایشان قابل قبول نبود که بخش دینی همه چیز را به صورت دموکراتیک در اختیار بگیرد.
وی با اشاره به اینکه پس از انقلاب در ایران خیلی زود رفراندوم اتفاق افتاد و 98 درصد از مردم به جمهوری اسلامی رای دادند، گفت: این تفکر امام بود که ببینیم مردم چه می خواهند و این پایه بزرگ موضوعی بود که گروه های کوچک را خشمگین می کرد حتی به سرعت قانون اساسی نوشته شد و همه چیز به صورت دموکراتیک پیش رفت.
وی با بیان اینکه نقطه قوت در انقلاب ایران این بود که اکثریت قاطع ملت همراه انقلاب بودند، خاطرنشان کرد: در کشورهای منطقه نیز این اتفاق افتاد، اما این طور که پیش می رود ریزش خواهند کرد در حالی که امام در ایران نگذاشتند این اتفاق بیفتد و شاهد بودیم که نیروهای زیادی از جمله روحانیت، دانشگاهی ها، بازاری ها و غیره همراه امام بودند و امام توانستند اکثریت را به خوبی نگه دارند، البته مشکلاتی پیش آمد که طبیعی بود. به طور مثال شاهد شورش ها و تجزیه طلبی ها در بخشی از شهرهای کشور بودیم.
حتی کودتاهایی برای ما در نظر گرفته شده بود که بسیار حساب شده بود، اما به خوبی شکست خوردند و پس از این شکست ها به دنبال تحمیل جنگ به ایران رفتند و با توجه به اینکه پشت سر عراق شرق و غرب نیز از صدام حمایت می کردند طبیعت جنگ این طور پیش بینی می شد که ما شکست بخوریم در حالی که ما تنها بودیم و اگر دوستی هم داشتیم دوستان مان از ما چشم کمک داشتند. وی اضافه کرد: در زمان جنگ تحمیلی عراق همه چیز داشت از جمله پول و تجهیزات بسیار و همراهی کشورهای دیگر، اما ایران از چنین شرایطی برخوردار نبود و ارتش کشور ضعیف شده بود و سپاه پاسداران تازه برای امور امنیتی کارش را شروع کرده بود.
بسیج هم که برای جنگ ساخته نشده بود و بسیج مستضعفان برای خدمت رسانی به مردم بود و همه این موارد باعث شد که عراق یک دفعه جلو آمد و پنج استان کشور به صورت نیمه اشغال درآمدند و با این شرایط طبیعی بود که صدام با اطمینان بگوید هفته دیگر قرارمان در تهران است و قرارداد الجزایر را با اطمینان پاره کند، اما ایران به خاطر اتحادی که اکثریت قاطع مردم داشتند و دلبستگی شان به دین و مذهب و روحانیت و البته به خاطر شخصیت فوق العاده امام (ره) که عطیه الهی برای ما به حساب می آیند و مثل یک طبیب حاذق همه چیز را رصد می کردند و دوستان و یاران خوبی که داشتند، شرایط را کنترل کرده و اوضاع طور دیگری پیش رفت و امام حتی زمانی که مصلحت به پایان دادن جنگ دیدند با قدرت جنگ را خاتمه داده و در سازمان ملل قطعنامه به نفع ما اصلاح شد و پیروز از جنگ بیرون آمدیم که همه اینها در سایه اتحاد بود و تا زمانی که این اتحاد در ایران وجود داشته باشد مشکلات را پشت سر خواهیم گذاشت.
هاشمی افزود: اگر کشورهای انقلاب کرده عربی بتوانند اکثریت قابل قبول مردم را متعهد کنند و در صحنه نگه دارند آسیب شان کم می شود، اما اگر منحرف شوند بار دیگر خوی دیکتاتوری آنها را می گیرد و در دوره ای شاهد خفقان خواهیم بود که در نهایت آتشفشان خواهد شد. رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: باید بررسی کنیم که در کشورهای انقلاب کرده عربی چقدر ظرفیت وجود دارد و آیا مدیریتی مثل امام و نیروهای صالح متعهد را دارد و همچنین روحانیتی مثل شیعه که حقیقتا پشتیبان انقلاب بودند.
پس اگر این کشورها چنین اتحادی داشته باشند انقلاب آنها شکست نمی خورد. هاشمی با بیان اینکه تجربه انقلاب برای کشورهای انقلاب کرده منطقه بسیار می تواند مفید باشد، تصریح کرد: نوسانات از قبیل آنچه که ما در انقلاب مان دیدیم از موضوعات طبیعی در انقلاب هاست، اما آنجا که مدیریتی مثل امام وجود دارد، عبور خواهند کرد، اما در جایی مثل افغانستان بعد از 30 سال ناتو باید بیاید تا مشکلات را حل کند و هنوز هم مشکلاتی وجود دارد. وی در ادامه به اتفاقات عراق اشاره کرد و گفت: در عراق مردم خیلی مبارزه کردند، اما در نهایت آمریکا صدام را زمین زد و به طور طبیعی دنبال منافع خود خواهد بود. البته مردم عراق وضع شان پیشرفت کرده است اما باید خیلی هوشیار باشند.
سبک حکومت‌های دیکتاتوری نتیجه نمی‌دهد
وی در ادامه به انقلاب های دنیا از قبیل انقلاب فرانسه، شوروی، کشورهای آفریقایی و غیره اشاره کرد و گفت: سبک حکومت های دیکتاتوری نتیجه نخواهد داد. هاشمی اظهار کرد: فکر می کنم تجربه اتحاد نیروهای انقلابی با مردم بهترین چیزی است که تاریخ 30 ساله انقلاب ایران می تواند نشان دهد. ما ساختار خودمان را خیلی خوب تنظیم کردیم و با توجه به وضعیت مذهبی مردم و هوشیاری روحانیت عمل کردیم؛ چراکه چاره ای جز اتکا به روحانیت نبود و امروز هم می تواند همان نقش را ایفا کند و ما باید به گونه ای عمل کنیم که در این مسیر قرار بگیریم و بدانیم که تجربه مان هنوز تمام نشده است و توجه داشته باشیم اگر نقطه ضعفی وجود دارد، اصلاح کنیم.
رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام افزود: با هر فراز و نشیبی بهار عربی یا بیداری اسلامی یا انقلاب مردمی به خیر منطقه و جهان خواهد بود و دست استکبار را به اندازه زیادی می بندد، البته ممکن است در مرحله ای نفوذ کنند اما اتحاد مردم آنها را عقب می زند. پس باید به این حرکت جدید عنوان مبارک را بدهیم چون پدیده مبارک و خیری برای تاریخ بشریت به خصوص منطقه و مسلمانان است و جمهوری اسلامی بیش از آنچه الان حضور دارد، می تواند حضور داشته باشد، اگر حرکت ها با تدبیر خوب انجام می شد.
البته هنوز هم فرصت باقی است و می توانیم به طور معقول عمل کنیم؛ طوری که کشورهای منطقه ما را از خود بدانند و حاضر نباشند پشتیبانی کشوری مثل جمهوری اسلامی را از دست بدهند که جز خیر خدا و اسلام و مردم را برای منطقه نمی خواهد و با جمهوری اسلامی همکاری و از تجربه ما استفاده کنند چون ما طمع و نیازی به آنها نداریم البته نیاز به همکاری داریم اما نیاز به امکانات آنها نداریم که بخواهیم سوءاستفاده کنیم.