اهمیت حضور ایران در نشست شرم‌الشیخ

«دیوید ساترفیلد» مشاور «کاندولیزا رایس»، وزیر امور خارجه آمریکا در امور عراق، از مقامهای ترکیه خواسته است تا مقامهای کشورمان را برای شرکت در کنفرانس عراق که در شرم‌الشیخ مصر برگزار می‌شود، متقاعد نمایند.

در همین حال «منوچهر متکی» وزیر امور خارجه کشورمان اخیراً اعلام کرد: تهران هنوز تصمیمی برای شرکت در این کنفرانس اتخاذ نکرده است، زیرا بر این باور است این کنفرانس جایگاه همسایگان عراق را تضعیف می‌کند.

وی همچنین تاکید کرد: ایران موضع خود را در این باره بعد از سفر «هوشیار زیباری» وزیر امور خارجه عراق به تهران اعلام می‌کند. این در حالی است که ایران به تصمیم «هوشیار زیباری» وزیر خارجه عراق در ارتباط با عدم مشورت با تهران در مورد تعیین محل برگزاری این نشست اعتراض دارد و آن این است که چگونه می‌شود از ایران برای یک نشست بین‌المللی ویژه عراق دعوت شود، در حالی که در مورد زمان و محل برگزاری‌اش با این کشور (ایران) مشورتی صورت نگیرد. از سوی دیگر، با وجود تمایل همسایگان عراق برای حضور ایران در کنفرانس بین‌المللی عراق که قرار است ماه آینده در مصر برگزار شود، اظهارات متناقضی از سوی مقامهای ایرانی (پیش شرط آزادی دیپلماتهای کشورمان در عراق) در این خصوص شنیده می‌شود، اما منوچهر متکی وزیر خارجه که روز سه‌شنبه در سفری غیرمنتظره راهی سوریه و سپس ترکیه شده است، در جمع خبرنگاران در فرودگاه دمشق اظهار داشت که هنوز فرصت کافی برای تصمیم‌گیری برای شرکت در کنفرانس عراق وجود دارد.

او که پس از اعلام برگزاری کنفرانس عراق در مصر نسبت به محل برگزاری و عدم مشورت با تهران در این ارتباط انتقاد کرده است، در گفت‌وگفتگو با خبرنگاران گفت که اجلاس همسایگان عراق با برگزاری نشستهای دوره‌ای، طی سالهای اخیر گامهای خوبی برای کمک به عراق برداشته است.

منوچهر متکی همچنین پس از دیدار با ولیدمعلم وزیر خارجه سوریه، شرایط حاکم بر عراق را «ویژه» خواند و ابراز امیدواری کرد، کشورهای همسایه عراق همانند گذشته تلاشهای خود را برای برقراری ثبات و امنیت و آرامش در این کشور به کار بندند. به گفته او، توافقهای نمایندگان کشورهای همسایه در کنفرانس بغداد، مورد تایید ایران است و دمشق و تهران تصمیم گرفته‌اند در خصوص تمامی مسایل آینده به رایزنیها و مشورتهای خود ادامه دهند. در رویکردی دیگر در ارتباط با تحولات مربوط به حضور ایران در اجلاس شرم‌الشیخ، هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق در دیدار با حسن کاظمی‌قمی سفیر ایران در عراق گفت که عراق انتظار دارد ایران در نشست فوق حضور داشته باشد.

وی در دیدار با سفیر ایران در بغداد، ضمن تاکید بر مشارکت تمامی کشورها در نشست‌ شرم‌الشیخ، نقش ایران را در حل مشکلات منطقه مهم و محوری دانست.

وزیر امور خارجه عراق همچنین بر ضرورت مشارکت تمامی کشورهای همجوار عراق در نشست شرم‌الشیخ مصر تاکید کرده و این امر را در کمک به حل مشکلات عراق مؤثر دانست. وی ضمن کلیدی و مهم توصیف کردن نقش ایران در حل مشکلات منطقه، تاکید کرد: عراق انتظار دارد دولت ایران برای مشارکت در این کنفرانس پاسخ مثبت بدهد.

همچنین، یک مقام مصری نیز اعلام کرد که ایران تاکنون درباره حضورش در نشست شرم‌الشیخ برای بررسی تحولات جاری عراق اعلام‌نظر نکرده است. همچنین، از آنجا که قرار است دو نشست به صورت همزمان با عنوان نشست کشورهای همسایه عراق و کشورهای صنعتی به نام «جی هشت» به عنوان «تعهد بین‌المللی درباره عراق» در شرم‌الشیخ مصر برگزار شود، این مقام مصری در این خصوص گفت که دولت مصر از تهران برای حضور در این دو نشست دعوت کرده است. کنفرانس شرم‌الشیخ پس از کنفرانسی برگزار می‌شود که در سطحی پایین‌تر روزهای پایانی سال 85 در بغداد برگزار شد. اما اصل ماجرا اهمیت حضور ایران در این اجلاس است. در نخستین نشست امنیتی عراق که در بغداد و در سطح معاونان وزرای خارجه برگزار شد، مصوب گردید محل اجلاس بعدی نیز بغداد باشد و در آن، علاوه بر وزیران خارجه کشورهای همسایه عراق، وزرای خارجه کشورهای عضو شورای امنیت نیز حاضر باشند.

اما آمریکا که می‌کوشد کنترل نشستهای امنیتی عراق را به طور کامل در دست گیرد، دو مساله را نقص کرده است: اول آنکه در صدد است محل برگزاری نشست را از بغداد به شرم‌الشیخ مصر منتقل کند و دوم اینکه اجلاس آتی را با حضور کشورهای بیشتری از جمله ژاپن برگزار نماید.

در همین حال، آمریکایی‌ها انتظار دارند جمهوری اسلامی ایران نیز در این نشست مشارکت داشته باشد، زیرا ایران کشور با اهمیتی در منطقه است و حضور این کشور در اجلاس شرم‌الشیخ مصر برای عراق حیاتی است. ایران به مدد تواناییها و تجربه کسب شده طی سالهای گذشته، قادر است، گامهای مهمی در حل مشکلات عراق بردارد. از این رو، حضور ایران در نشستهای مرتبط با عراق، یک نیاز استراتژیک به شمار می‌رود. این نکته‌ای است که سال گذشته، مقامهای آمریکایی منکر آن بودند، اما کمیته تحقیقاتی «هامیلتون – بیکر» نیز بر اهمیت نقش ایران در تحولات عراق صحه گذاشت.

سال گذشته، وقتی «حکیم» از ایران خواست برای حل مشکلات عراق هم که شده با آمریکاییها مذاکره کند، این تقاضا از سوی تهران پذیرفته شد، ولی آمریکاییها که گویا هنوز به عمق نفوذ استراتژیک ایران در عراق پی نبرده بودند، با نگاهی صرفاً تبلیغاتی به ماجرا نگاه کردند که نتیجه آن نیز انصراف تهران از تعامل با آمریکا در قضیه عراق بود. اما اینک، آمریکایی‌ها متوجه شده‌اند که بدون تعامل با ایران نمی‌توانند از پس مساله عراق برآیند. لذا کاخ سفید که تا یک سال پیش، با نگاهی تبلیغاتی به نقش ایران در عراق می‌نگریست، اینک رسماً خواستار حضور ایران در فرایندهای امنیتی عراق است و حتی مقامهای آمریکایی، بارها اعلام کرده‌اند که وزیر خارجه‌شان آماده است با همتای ایرانی خود ملاقات کند. از این‌رو، بدون هیچ مبالغه‌ای می‌توان گفت که آمریکا در عراق به ایران نیاز دارد، همان طور که در افغانستان به کشورمان نیاز داشت و تنها با مساعدت تهران توانست بر اوضاع تسلط نسبی یابد و حامد کرزای را در صدر امور قرار دهد.

در ماجرای افغانستان، آمریکاییها بدون آنکه امتیاز خاصی به ایران دهند، از برگ برنده‌های کشورمان بهره‌ها بردند و بعدها با تمام ناسپاسی، ایران را «محور شرارت» نامیدند.

تجربه افغانستان، اینک در خاطره دستگاه دیپلماسی ایران ثبت شده است و وزارت امور خارجه فعلی نیز نمی‌خواهد تجربیات به دست آمده فقط در دانشکده‌ها تدریس شود. در چنین شرایطی، واشنگتن برای آنکه امتیازی ندهد، در صدد بر هم زدن صحنه بازی است تا «بازگشت به وضعیت متعارف» حداکثر امتیازی باشد که می‌دهد. به عنوان مثال، دیپلماتهای ما را گروگان می‌گیرد تا آزادی آنها را که بازگشت به وضع عادی است، به عنوان یک امتیاز به ایران بدهد.

در چنین شرایطی، اقتضای منافع ملی آن است که ایران، شروع تعامل را منوط به عادی‌سازی وضعیت کند و مشخصاً همان طور که وزیر امور خارجه کشورمان نیز گفته است، حضور در نشستهای مرتبط با عراق را موکول به زمانی، پس از آزادی دیپلماتها و پایبندی به مصوبات اجلاس نخست نماید. اگر آمریکا به شرایط ایران تن ندهد و اجلاس بعدی را بدون حضور ایران برگزار نماید، با شکست قابل پیش‌بینی این اجلاس، در وضعیت نیازمندانه‌تری نسبت به ایران قرار خواهد گرفت و این مساله می‌تواند قدرت چانه‌زنی ایران را در مراحل بعدی بالاتر ببرد. چنانچه نیز شرایط را پذیرفت، طرفین به نقطه تعادل رسیده‌اند و از این پس می‌توانند بده بستانهای سیاسی خود را آغاز کنند.

نکته آخر اینکه، بدون حضور ایران، هیچ نشستی در خصوص عراق سرانجامی نخواهد داشت؛ زیرا همکاری ایران با اجلاس امنیتی عراق به علت نقش اساسی و محوری که در حل مسایل منطقه دارد، بسیار مهم و اساسی است.