نگاهی بر سفر دوره‌ای بوش

قاسم غفوری

جرج بوش رئیس‌جمهور آمریکا در برنامه‌ای از پیش تعیین شده، سفری دوره‌ای به اروپا را آغاز کرده است. بر‌اساس برنامه اعلام شده وی از چک، آلمان، لهستان، ایتالیا، آلبانی و بلغارستان دیدار خواهد‌ داشت. وی در ‌حالی وارد اروپا گردیده است که: اختلافات روسیه و آمریکا در آستانه تقابل تسلیحاتی قرار دارد، طرح سپر موشکی و اجرای آن به آرمانی بزرگ برای ایالات متحده مبدل گردیده، آمریکا برای تحقق اهدافش به متحدانی جدید نیاز دارد، اروپا خواستار همکاری سران کاخ سفید برای تحقق اهدافش در منطقه است، انزجار جهانی از سیاست‌های آمریکا همچنان ادامه دارد که نمود آن در تظاهرات مردم چک و آلمان مشاهده گردید. بر این اساس و با عنایت مواضع و دیدگاه‌های سران کاخ سفید سفر دوره‌ای بوش با چند هدف اجرا می‌گردد

1ـ از ‌اصول اولیه در سیاست نظامی و تهاجمی ایالات متحده اجرای طرح سپر موشکی است. آنها دریافته‌اند که در شرایط کنونی (شکست در عراق و افغانستان و ظهور بازیگران قدرتمند)، تنها راهکار حفظ هژمونی جهانی، اجرای طرح موشکی می‌باشد این اقدام در‌ حالی اجرا می‌شود که از یک‌سو روسیه به مقابله با آنها می‌پردازد و از سوی دیگر ملت‌های کشورهای مقصد خواستار عدم اجرای طرح می‌باشند. بر این اساس انتخاب کشورهای چک، لهستان، آلبانی، ایتالیا، آلمان و بلغارستان به‌ عنوان محورهای اصلی طرح سپر موشکی بیانگر عزم جدی آمریکا برای محقق ساختن طرح سپر موشکی به رغم مخالفت‌ها است. وی تلاش دارد تا این امر را تاکید نماید که ایالات متحده برای هدف خود از هیچ اقدامی فروگذار نیست و در برابر هر ‌مخالفتی ایستادگی خواهد کرد. (رایس و بوش بارها به روسیه هشدار داده‌اند که واشنگتن برای اجرای طرح موشکی حاضر به عقب‌نشینی و امتیازدهی به مسکو نمی‌باشد). بوش امیدوار است تا از موقعیت آلمان به ‌عنوان رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپا و گروه جی 8 برای متقاعد نمودن اروپا جهت همکاری با آمریکا در عرصه جهانی برخوردار گردد. برلین در این میان نقش میانجی را برای سیاست‌های آمریکا ایفا خواهد نمود تا به تحکیم مناسبات طرفین منجر گردد.

2ـ‌ حضور بوش در کشورهای چک، لهستان، بلغارستان، آلبانی، بیانگر نگاه گسترده آمریکا به شرق اروپا و تلاش آنها برای یافتن متحدانی جدید است. در ‌حالی که آمریکا متحدان سنتی در اروپا را در کنار خود می‌بیند تلاش دارد تا با توسعه مناطق نفوذ از یک‌سو حلقه محاصره را علیه روسیه تنگ‌تر نماید از سوی دیگر با افزایش تعداد متحدان، به نوعی دیپلماسی فعال در جهان را به نمایش گذارد تا از انتقادهای داخلی به سیاستهایش کاسته تا پاسخی در برابر خواسته‌های دموکرات‌ها باشد.

3ـ‌ دیدار بوش از ایتالیا و شخص پاپ نکته‌ای دیگر در سفر دوره‌ای او می‌باشد. هر چند که ایتالیا و آمریکا دارای روابطی گرم می‌باشند (حضور در ایتالیا) اما انتقادهای مقامات رم از واشنگتن تا ‌حدودی به سردی آنها منجر شده است. با توجه به پیروزی مخالفان دولت پرودی در انتخابات محلی ایتالیا و حضور پاپ در واتیکان، بوش تلاش دارد تا اولا ضمن اعلام حمایت از دولت پرودی او را به ادامه همکاری با واشنگتن متقاعد نماید ثانیا دیدار وی با پاپ را می‌توان به نوعی بازی بوش با مذهب به‌ عنوان حربه توجیه سیاست‌هایش در جهان ارزیابی کرد. وی در دیدار با پاپ تلاش دارد تا راهکاری دینی برای اقدامات حال و آینده کسب نماید که محور آن را خدمت به بشریت تشکیل می‌دهد. (مواضع بعضا مغرضانه پاپ در‌ قبال اسلام و مسلمانان که بارها اجرا گردیده می‌تواند راهکاری برای اجرای خواسته‌های بوش باشد).

4ـ ‌با‌ توجه به اینکه آمریکا برای اجرای سیاست‌هایش به اروپا نیازمند است، لذا در رایزنی‌های خود، منافع این کشورها را نیز باید در نظر داشته باشد. با توجه به تلاش این کشورها به توسعه نفوذ در اروپای شرقی بویژه اجرای طرح‌های ناتو و توسعه مرزهای اتحادیه اروپا و در نهایت تامین انرژی از طریق آنها، بوش در رایزنی‌هایش خواسته یا ناخواسته باید به این اصول توجه داشته و بخشی از سیاست خود را برای این مهم اختصاص دهد.

با تمام این تفاسیر هر چند که بوش تلاش دارد تا در این سفر دوره‌ای ضمن قدرت‌نمایی در برابر دموکرات‌ها و افکار عمومی ایالات متحده، به اجرای طرح‌های توسعه‌طلبانه واشنگتن در عرصه بین‌المللی بپردازد (رضایت این کشورها برای ادامه حضور در عراق و افغانستان) اما چالش‌هایی در این روند فراروی او قرار دارد که مانع از اجرای کامل اهدافش می‌گردد. نارضایتی کشورهای مذکور با همکاری با ایالات متحده که در تظاهرات‌های ضدبوش تبلور یافت، ترس کشورهای منطقه از عواقب اقدامات و تحرکات متقابل روسیه، (بویژه در بخش انرژی و ایجاد رقابت تسلیحاتی در منطقه)، جایگاه نامناسب ایالات متحده در عرصه بین‌الملل که اتحاد با آن موجب تخریب چهره کشورهای مذکور می‌گردد، چالش‌های فراوان آمریکا در عراق و افغانستان که مانع از اجرای تعهداتش به سایر کشورها (حتی متحدان) می‌شود و... از عواملی هستند که موجب می‌شوند سفر بوش با نتیجه مطلوبی به پایان نرسیده و در نهایت وی با شکست در برابر افکار عمومی این کشورها را ترک نماید.

بر این اساس می‌توان گفت که به‌رغم تدابیر اتخاذ شده از سوی کاخ سفید این دیدارها نمی‌تواند تحقق‌بخش اهداف توسعه‌طلبانه آمریکا باشد بویژه اینکه استقبال مردم با تظاهرات ضدآمریکایی از بوش چالشی بزرگ برای کاخ سفید قلمداد می‌شود که آنها در برابر کنگره و افکار عمومی قرار خواهد داد.