گسست فرانسوی‌ها از جمهوری پنجم

علی قنادی

با مشخص شدن نتیجه دور اول انتخابات فرانسه و راهیابی نیکلاس سارکوزی راستگرا و سگولن رویال سوسیالیست، رقابت برای تسخیر کاخ الیزه از دیروز آغاز شد.

نتایج انتخابات فرانسه دیروز اعلام شد و نیکلاس سارکوزی با 11/31 درصد آرا به عنوان پیروز نخست انتخابات راهی دور دوم شد. سگولن رویال نیز با دستیابی به 83/25 درصد آرا به همراه سارکوزی به دور دوم رفت، ولی فرانسوا بایرو نامزد میانه‌رو و ژان‌ ماری لوپن به ترتیب با دستیابی به 55/18 و 51/10 درصد کل آرا از گردونه رقابت حذف شدند.

جدای از این واقعیت که راهیابی سارکوزی و رویال به دور دوم انتخابات فرانسه نماد عریان رویارویی چپ و راست در انتخابات فرانسه است، ولی مهم‌ترین نکته انتخابات روز یکشنبه مشارکت 6/84 درصدی فرانسوی‌ها در آن بود، موضوعی که طی 50 سال گذشته بی‌سابقه بود و بلافاصله موضوع تحلیل و تفسیر‌های گوناگون قرار گرفت. نفس مشارکت بالای 80 درصد در دموکراسی‌های مدرن اروپا و امریکایی که انتخابات در آن‌ها به دور از آرای پوپولیستی شکل گیرد، می‌تواند حاوی مفاهیم ویژه‌ای باشد.

از این دریچه، برخی نشانه‌ها حاکی از گسست نسل جدید فرانسوی‌ها از عادت‌های حاکم بر جمهوری پنجم فرانسه است. رویال و سارکوزی در میان فرانسوی‌ها نماینده نسل جدید رهبران فرانسوی محسوب می‌شوند که هر دو بعد از جنگ دوم جهانی دیده به جهان گشوده‌اند و به لحاظ سیاسی نماد تقابل با سیاستمدارانی مانند شیراک 74 ساله قرار می‌گیرند.

در حالی که همه نگاه‌ها همچنان به دور دوم انتخابات در روز 7 مه (16 اردیبهشت) دوخته شده و ناظران احتمال پیروزی رویال را دور از ذهن نمی‌دانند ولی اکثر نظرسنجی‌ها احتمال برنده شدن سارکوزی را بیشتر از رویال می‌دانند.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که سارکوزی به رغم نزدیکی شخصی به شیراک، سیاست‌های دوران او را به نحو برجسته‌ای به باد انتقاد گرفت. او به شکلی برجسته از سیاست‌های اجتماعی، افزایش بیکاری و موضوعاتی مانند فقر در دوران شیراک انتقاد کرد و شکل و شمایل «فرانسه‌ای ایده‌آل» را پیش چشمان فرانسوی‌ها ترسیم کرد، فرانسوی‌هایی که واقعاً از دوران شیراک خسته شده بودند. سگولن رویال، نامزد سوسیالیستهای فرانسه نیز با زبانی دیگر (و البته پوشیده‌تر) همان فرانسه ایده‌آل، را پیش چشمان خیره مردم فرانسه ترسیم کرد.

در واقع مشارکت 84 درصدی فرانسوی‌ها در انتخابات روز یکشنبه بازتاب گسست فرانسوی‌ها از سیاستهای اجتماعی – اقتصادی است که جمهوری پنجم فرانسه چند دهه به آنها خو کرده بود. دیروز اکثر مطبوعات فرانسه، مشارکت فوق‌العاده مردم کشورشان در انتخابات روز یکشنبه را به جشن نشستند. روزنامه لوموند نوشت: بعد از سالها بدگمانی ... شاهد رکورد یک رکورد مشارکت جدید و محدود شدن دور دوم انتخابات به دو گزینه صریح، یعنی رویال و سارکوزی بودیم». Ques-froncc نوشت: این انتخابات چیزی شبیه به جشن نشستن دموکراسی و تصحیح کابوس 21 آوریل 2002 (یعنی احتمال انتخابات لوپن افراطی) بود. مطبوعات فرانسه در حالی مشارکت 5/84 درصدی مردم کشورشان را جشن گرفتند که برخی تحلیل‌گران معتقد به وجود بحران‌های خفته در این انتخابات هستند.

سارکوزی در حالی که شانس اول ورود به الیزه است که فقط یک هفته قبل از انتخابات گفته بود قصد دارد وزارت جدیدی با نام «مهاجرت و هویت ملی» ایجاد کند. برخی تحلیل‌گران دیدگاههای سارکوزی درباره مهاجرین را ورژن ضعیف شده نگاه به شدت منفی ژان ماری لوپن، نامزد راست افراطی به موضوع مهاجرین می‌دانند. اگر این واقعیت را که اکثر مهاجرین فرانسوی به نام سارکوزی رای ندادند در مقابل این واقعیت که اکثر مردم فرانسه به سیاستهای او رای مثبت دادند تحلیل کنیم، نخستین رگه‌های بحرانی که در ورای انتخابات فرانسه خفته، به نحو ملموس‌تری نمایان می‌شود، بحرانی که می‌توان آن را «تشدید شکاف اتباع فرانسوی با مهاجرین» نام گذاشت.