جمهوریت نظام تاویل‌بردار نیست

رضا رئیسی
نام جمهوری اسلامی با رای قاطعانه ملت در فروردین‌ماه سال ۵۸ بر تارک ایران و نظام برآمده از انقلاب ۵۷ درخشیدن گرفت و به عنوان مانیفست لایتغیر نظام تازه تاسیس رسمیت یافت. اما این اولین باری نبود که عنوان جمهوری اسلامی گوش‌ها را می‌نوازید. از آغازین روزهای قیام ضداستبدادی علیه رژیم توتالیتر و تمامیت‌خواه پهلوی، مبارزان فریاد برمی‌آوردند، «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» آنان در اثنای این شعار آرمان‌ها و ایده‌آل‌های نظام آینده را ترسیم می‌کردند. با پیروزی انقلاب اولین مسئله‌ای که اذهان را به خود معطوف کرد. دراین میان نظر امام برای مردم و نحله‌های مختلف سیاسی فصل‌الخطاب بود. وی از همان روز آغازین، نظام مطلوب را در یک کلام جمهوری اسلامی معرفی کرد و ذره‌ای از این موضع خود عدول نکرد. دسته‌ای از فعالان سیاسی پیشنهاد دادند در میان این دو گزاره کلمه دموکراتیک نیز گنجانده شود تا نشان‌دهنده رویکرد مردم‌مدارانه نظام باشد، اما امام راحل استفاده از گزاره دموکراتیک را فاقد موضوعیت دانستند چرا که معتقد بودند جمهوری اسلامی خود موید این معنی است و اسلام به طریق اولی تضمین‌کننده آزادی و حریت است.
ایشان بر انتخابات و رای مردم تاکید ویژه‌ای داشتند و در هر شرایطی نگذاشتند چراغ جمهوریت نظام خاموش و بی‌فروغ شود. در آن دوران دو طیف ناهمگون اما هم منظر در خروجی غایی که مخالفت با اساس انتخابات و جمهوریت نظام بود با گزاره مورد اعتنای امام مخالفت می‌ورزیدند. آنان هرچند تاب و توان مخالفت علنی نداشتند اما با بهانه‌های واهی همین مقصود را پی می‌گرفتند. دسته اول متحجرانی بودند که تعریف نامتعارف آنان از اسلام عزیز تطابقی با آزادی و مردم‌سالاری نداشت و طیف دوم که خود را روشنفکر قلمداد می‌کردند و توده‌های مردم را نابالغ و ناآشنا با مصالح خود می‌پنداشتند و با قیم‌مآبی توصیه می‌کردند که برگزاری انتخاب در حال حاضر لزومی ندارد اما امام امت جمهوری اسلامی را نظامی جامع و مانع و دربرگیرنده تمامی دغدغه‌های مردم اعلام کردند و بر دو وجه انفکاک‌ناپذیر جمهوریت و اسلامیت نظام تاکید ورزیدند. اکنون در سی و سومین سالگرد پیروزی انقلاب کارگزاران نظام جمهوری اسلامی در ادوار مختلف، بر اهمیت و صلابت جمهوریت نظام تاکید می‌ورزند و آن را اصل اصیل و بال همراه اسلامیت نظام عنوان می‌دارند و معتقدند این ساختار تغییرناپذیر و غیر قابل خدشه است.
جمهوری اسلامی وجه ایجابی انقلاب
عماد افروغ استاد دانشگاه تربیت مدرس و نماینده دوره هفتم مجلس که از طیف اصولگرایان معتدل به شمار می‌آید در گفت‌وگو با ایلنا به نکات مهمی اشاره می‌کند. وی خواسته متقن و بلاخدشه مردم در دوران مبارزه با رژیم شاهنشاهی را جمهوری اسلامی می‌داند و می‌گوید: مردم دانسته و هدفمند به دنبال تحقق این گزاره بودند. وی معتقد است تقابل اسلامیت و ایرانیت که عده‌ای به دنبال آن هستند مشکل امروز جامعه ماست. وی در تبیین خاستگاه شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» ضمن برشمردن وابستگی و سرسپردگی قدرت‌سالاران رژیم پهلوی می‌گوید: در مباحث استقلال و آزادی که بخش سلبی شعارهای انقلاب است بحث نداریم، زیرا در آن زمان ایران کشوری وابسته بود که به روش استبدادی اداره می‌شد، یعنی به تعبیری یک حکومت استبدادی وابسته بود. وی در ادامه در ارتباط با وجه ایجابی این گزاره که همان جمهوری اسلامی است خاطرنشان می‌کند: امام مبدع این گزاره بودند و از همان ابتدا بر همین پسوند برای نام نظام تاکید می‌ورزیدند. وی معتقد است امام(ره) با این مفهوم می‌خواستند اهمیت مردم و مردم‌سالاری را در حکومت و مشروعیت سیاسی مطرح کنند.
وی می‌گوید معتقدم مردم در طرح این شعارها می‌دانستند که چه می‌خواهند. وی در ارتباط با تلازم دو وجه جمهوریت و اسلامیت می‌گوید: وجه دینی فرصتی برای دموکراسی است که از محتوای خود منحرف نشود و دموکراسی نیز برای وجه حقانی (دینی) یک فرصت است. وی در ادامه اضافه می‌کند: شاهد این بوده‌ایم که خیلی از نظام‌های سیاسی به نام دفاع از فضایل انسانی و به دلیل بی‌اعتنایی به ملزومات مرتبط با دموکراسی سر از فاشیسم درآورده‌اند. مردم‌سالاری دو ویژگی بارز دارد، اول حکومت منطبق بر قانون و دوم چرخش اصحاب قدرت. تبلور مردم‌سالاری دینی در فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی به خوبی بیان شده و در بخش‌های دیگر قانون نیز بر آن تاکید شده است. افروغ شاخصه نظام مشروع را چنین برمی‌شمارد: نظامی مشروع و قانونی است که هم بعد شرعی، اخلاقی و ویژگی اشخاص و هم مقبولیت عامه را مورد توجه قرار دهد. دو شاخصه‌ای که وی مطرح می‌سازد به خوبی در قانون اساسی کشورمان متبلور است و مورد تاکید بزرگان انقلاب هم است که باید برای باروری دو صد چندان آن اهتمام همیشگی را رواداشت.
رای مردم تبلور جمهوریت است
ناصر قوامی نماینده اصلاح‌طلب دوره ششم مجلس نیز با عنایت به شعار محوری «استقلال، « آزادی، جمهوری اسلامی» می‌گوید: اهداف اساسی انقلاب؛ محوری‌ترین شعارهای سال ۵۷ و پیش از آن محسوب می‌شوند که حتی در سال‌های پس از انقلاب هم در شعارهای مناسبتی مردم به گوش می‌رسد. وی در ادامه با بیان اینکه جمهوریت از مبانی اساسی نظام است، خاطرنشان می‌کند: جمهوریت در فرآیند انتخابات آزاد تحقق می‌یابد. وی در سخنان خود از افرادی که به این ملزومات بدیهی عنایت و توجه ندارند گلایه می‌کند و بر تحزب‌گرایی به عنوان یکی از شاخصه‌های اصلی جمهوریت تاکید می‌ورزد. قوامی میدان‌داری یاران راستین امام در عرصه انقلاب را راهگشا می‌داند و آن را تضمینی بر سیالی اندیشه‌های امام راحل در بطن و متن جامعه عنوان می‌کند. وی از رفتار افرادی که در لباس دوست به بداخلاقی می‌پردازند گلایه می‌کند و می‌گوید: افرادی درصددند تا انتقام عدم رویارویی با امام را از یاران وی بگیرند، به گونه‌ای که حتی تحمل اندیشه‌های افرادی همچون هاشمی را نیز ندارند. وی در بخش پایانی سخنان خود از مسائل پیش آمده پیرامون تغییر مدیریت در دانشگاه آزاد ابراز ناراحتی می‌کند و نحوه رفتار با هاشمی به عنوان یار دیرین انقلاب را مناسب و درخور شخص وی نمی‌داند.