فقط نام اصلاح‌طلبان را می‌خواهند؟

حسین سخنور
چندی است مسئله مشارکت، موجب دغدغه رقابت در جبهه اصولگرایان شده است. آن‌ها به نسبت مستقیم رقابت سیاسی و مشارکت سیاسی پی‌برده‌اند و دریافته‌اند که با رقابت محدود، نمی‌توان مشارکت گسترده‌ای را انتظار داشت. گمانه‌ها و احتمال پایین بودن میزان مشارکت در انتخابات آتی مجلس، اصولگرایان را وادار کرده است تا رقیب را محترم بشمارند و اصلاح‌طلبانی که تا دیروز فتنه‌گر بودند و برهم‌زننده نظم انتخابات، تبدیل شوند به دلسوزان و انقلابی‌هایی که انتخابات را گرم نگاه خواهند داشت. شاید از این روست که در اخبار، هر چند وقت یک بار، ندایی و دعوتی از اردوگاه اصولگرایان جهت دعوت از اصلاح‌طلبان، شنیده می‌شود. این دعوت‌ها حتی با خواهش هم همراه بوده است.
زمانی که باهنر اعلام داشت: «از اصلاح‌طلبان خواهش می‌کنیم در انتخابات شرکت کنند» رئیس مجلس هم بر این موضع تاکید و اظهار داشته بود: «هیچ دلیلی وجود ندارد که اصولگرایان وجود جریان اصلاح‌طلب را در انتخابات پیش رو نفی کنند و نادیده بگیرند. نفی اصلاح‌طلبان نفی واقعیت است. جریان اصلاحات در واقعیت وجود دارد که البته نحوه حضورشان در صحنه انتخابات آینده بستگی به رفتارهایشان دارد.» اما لاریجانی، باهنر و سایر اصولگرایان در دعوت‌های خود به بیان کلیات بسنده کرده‌اند و مبهم‌ترین بخش صحبت‌هایشان همان «اصلاح‌طلبان» است، به طوری که از مجموع اظهارات آنان معلوم نمی‌شود چه اصلاح‌طلبانی و با چه سابقه‌ای؛ اصلاح‌طلبانی که توبه کرده‌اند و از اصلاح‌طلبی‌شان ابراز ندامت کرده‌اند یا اصلاح‌طلبانی که بر سر مواضع خویش ایستاده‌اند؟ دو دسته جواب در بین اصولگرایان وجود دارد. برخی نظر به اولی دارند و عده‌ای، دومی را هم بر می‌تابند و همچنان معتقدند اصلاح‌طلبان واقعی می‌توانند برای نظام مفید و موثر واقع شوند، خصوصا با شرکت در انتخابات.
اصلاح‌طلبان نادم از اصلاح‌طلبی
غالب اصولگرایان حد تحملشان اصلاح‌طلبانی است که «اظهار توبه و ندامت کرده‌اند... یعنی عملا نشان دهند که واقعا برگشتند.» همچنین می‌افزایند «این موضوع بستگی به این دارد که نظام و مردم احساس کنند که این برگشت، برگشت صادقانه است » (نائب رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم). از مجموع شرایط توبه و ندامت و برگشت صادقانه چه گروهی از اصلاح‌طلبان باقی می‌مانند، مشخص نیست اما به نظر می‌رسد هر چه باشد و هر کس باقی بماند، اتفاقات اخیر صرفا بهانه‌ای شده است تا پروژه حذف اصلاح‌طلبی کلید بخورد؛ پروژه‌ای که نام اصلاح‌طلبی را می‌خواهد و رسمش را نمی‌خواهد.
این گروه از دیرباز اصلاح‌طلبان را اضافه حکومت و سیاست ایران می‌دانستند و از این رو پیشنهاد می‌دادند که «اصلاح‌طلبان دسته جمعی توبه کنند چون آ نها خودشان مهر باطل بر پرونده خودشان زدند.» (جعفر شجونی) در باور و عقیده این عده اصلاح‌طلبی جرم و اصلاح‌طلبان مجرمانی هستند که تنها باعذرخواهی، راه بازگشتشان باز خواهد بود. چنانچه رئیس اداره سیاسی سپاه گفته بود: «شرط بازگشت مجرمان به دامان نظام و ملت، توبه و عذرخواهی است. اکنون نظام اسلامی مقتدر است و به طور قطع به مجرمان باج نخواهد داد.» این بخش از اصولگرایان حتی اگر ورود مجدد اصلاح‌طلبان به سیاست را هم بپذیرند، آنها را مجرمانی نادم از کرده خود می‌دانند و طبیعی است معتقد باشند که باید اصلاح‌طلبان را همواره تحت نظارت و کنترل قرار داد تا مبادا جرمشان را تکرار کنند.
اما در دل این جریان، گروه دیگری هستند که قائل به پیشگیری‌اند و معتقد به بازستاندن فرصت از مجرم )یا همان اصلاح‌طلبان). اینها نه اسم اصلاح‌طلبی را می‌خواهند و نه رسمش را و اصرار دارند حالا که فرصتی دست داده تا آنها را از صحنه سیاست کشور حذف کنیم، چرا فرصت‌سوزی کنیم و مجدد مجال بازگشت برای آنان فراهم کنیم. اصولگرایانی که حذف رقیب یکی از اصولشان است و حتی با اصلاح‌طلبان گمنام و تواب هم کنار نمی‌آیند و ترجیح می‌دهند در یک مسابقه بی‌رقیب، نفر اول باشند. جواد کریمی‌قدوسی نماینده مردم مشهد در مجلس یکی از اینان است که گفته است: «اصلاح‌طلبان فتنه‌گر اعم از سفید، خاکستری و سیاه از فیلتر شورای نگهبان عبور نخواهند کرد و آنها حتی اگر توبه هم کنند صلاحیتشان بعید است تأیید شود» رد صلاحیت اصلاح‌طلبان به هر شکلی، از خواسته‌های اصلی این گروه است. بنابراین اگر عذرخواهی‌ای هم در کار باشد، پیشاپیش آن را صوری خوانده‌اند و گفته‌اند «از چند ماه گذشته تاکنون، فتنه‌گران به این نتیجه رسیده‌اند که با یک عذرخواهی به نظام برگردند و در انتخابات شرکت کنند.»
اما این نوع اظهارات در نمازجمعه اخیر تهران به بهانه برگزاری انتخابات رقابتی، بار دیگر تکرار شد. احمد جنتی در این خصوص گفته بود: «توبه مصلحتی و فریبکارانه فایده‌ای نخواهد داشت. کسانی که اقدام به براندازی نظام کرده‌اند گناه کوچکی انجام نداده‌اند چون به مقابله با خدا، پیامبر، نظام جمهوری اسلامی و ولی‌عصر(عج) پرداخته‌اند چرا که این نظام زیر نظر ولی فقیه‌ای است که نمایندگی ولی‌عصر را دارد و آنها که به دشمنی با این نظام پرداخته‌اند با چه رویی به صحنه خواهند آمد تا مردم آنها را بپذیرند پس بهتر است خود، مردم و نظام را به زحمت نیندازند».
اصلاح‌طلبان، آنچنان که هستند
در بین اصولگرایان، هستند کسانی که اصلاح‌طلبان را نه نادم و سرافکنده می‌خواهند، نه محذوف و گمنام. این گروه سعی در بازگشت اصلاح‌طلبانی دارند که با تامین حداقل‌های مطالباتشان حاضر به شرکت در انتخابات هستند. این قبیل اصولگرایان که از یاران و همراهان قدیمی انقلاب هستند می‌دانند که حرکت نظام با دو بال میسر است و اگر یک بال مجروح یا به کلی حذف شود، توسعه کشور هم متوقف می‌شود. ناطق نوری از جمله این اصولگرایان است. او نصیحت‌های بنیانگذار انقلاب را همچنان به خاطر دارد که در خصوص مجمع روحانیون و جامعه روحانیت گفته بود این دو برای نظام لازم اند.
دو جناح به معنی دو بال است که نقش مکمل و هماهنگی که برای نظام ایفا می‌کنند و امکان پرواز به قله‌های پیروزی در عرصه‌های مختلف را فراهم می‌کنند. در همین راستا شنیده شد که ناطق‌نوری طی دیدارهایی خواهان شرکت اصلاح‌طلبان در انتخابات بوده است، با این تفاوت که شرط توبه و انابه‌ای را هم مطرح نکرده است. البته از آن سو هم این میل وجود دارد تا صحنه رقابت با بازی اصلاح‌طلبان تکمیل شود و یکه‌تازی اصولگرایان پایان یابد. در این راستا بود که رئیس‌جمهور سابق با اعلام شرایطی جهت شرکت اصلاح‌طلبان در انتخابات، وارد عرصه شد. گرچه آن شرایط با واکنش متفاوت اصولگرایان روبرو بود و برخی آن را خروج مجدد از نظام دانستند و برخی آن را مثبت ارزیابی کردند. فلاحت‌یشه، عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس در این باره گفته بود: «صحبت‌های آقای خاتمی با واکنش منفی فعالان سیاسی خارج‌نشین که خواستار تحریم انتخابات هستند روبه‌رو شده و از این رو باید آنها را که نگاه آشوب‌گرانه به نظام دارند از بقیه جدا کنیم.»
او همچنین وقتی بحث بازگشت به شرط توبه مطرح شده بود، به صراحت مخالفت کرده و اظهار داشته بود: «نباید برای حضور دیگران در انتخابات شرط و شروط گذاشت، باید از حضور اصلاح‌طلبانی که خواهان شرکت در انتخابات هستند، بدون گذاشتن قید و شرط استقبال کنیم.»
پیروزی با کدام نظر خواهد بود؟
طبیعی است در شرایطی که همه راجع‌به سرنوشت اصلاح‌طلبان اظهارنظر می‌کنند و امثال غفوری‌فرد خبر از سرلیستی محسن هاشمی، بیطرف، کواکبیان و عارف می‌دهد، خود اصلاح‌طلبان بر شرایط اعلام شده‌شان پافشاری کنند و تنها تحقق آنها را شرط شرکت بدانند. البته شاید اصلاح‌طلبان نادمی بیایند و بدون تحقق آن شرایط هم تن به شرکت در انتخابات دهند. از این رو باید منتظر تصمیم تصمیم‌سازان بود تا نظر غالب روشن شود. آیا اصولگرایان معتقد به توبه اصلاح‌طلبان، حرفشان مقبول می‌افتد یا اصولگرایانی که توبه را هم کارساز نمی‌دانند و حذف کلی رقیب را طلب می‌کنند. از آن سو اصلاح‌طلبان امیدوارند که شرایطشان محقق شود و فرصت حضور در انتخابات را بیابند.