یک مذاکره، ارز را بالا و پایین می‌کند

گروه سیاسی: مثلث اقتصادی دولت به مجلس آمد؛ وزیر اقتصاد، وزیر صنعت و رییس بانک مرکزی. موضوع هم بررسی وضعیت اقتصادی کشور بود. خلاف سنت سال گذشته دولت، این بار اعضای اقتصادی کابینه سروقت در مجلس حاضر شدند. سال گذشته یا نمی آمدند یا با تاخیر می آمدند؛ برخی اوقات هم یکی می آمد و یکی نمی آمد. نمایندگان مجلس نهم پیش از این نیز میزبان وزیران بهداشت و کشاورزی در جلسه های گذشته بودند.
دیروز ابتدا نمایندگان نظر هایشان راجع به وضعیت اقتصادی کشور را بیان کردند و بعد هم سه میهمان دولتی. در حالی که قیمت ارز و سکه دوباره اوج گرفته است جلسه بررسی وضعیت اقتصادی کشور نیز اوجش به سکه و ارز بازگشت. وزیران اقتصاد و صنعت بیشتر وقت شان را به مباحث درسی علم اقتصاد اختصاص دادند و از نیاز به همدلی میان دولت و مجلس گفتند.
حرف های رییس بانک مرکزی اما کمی متفاوت بود. او گفت که مذاکرات و فضای سیاسی برقیمت ارز تاثیر دارد و در این زمینه بانک مرکزی را نباید مقصر دانست. نمایندگان از همه چیز اقتصاد ایران انتقاد کردند و دولتیان هم در مقام دفاع بر آمدند. آن گونه که «محمدرضا باهنر» رییس جلسه علنی پس از شنیدن استدلال های «شمس الدین حسینی» وزیر اقتصاد دولت دهم، به کنایه از فضایی که دولتی ها از اقتصاد ایران ترسیم کردند گفت پس همه چیز«گل و بلبل» است. دیروز «احمد توکلی» به رسم این گونه جلسه های مجلس، آغاز گر بود.
او با اشاره به اینکه رییس دولت به صراحت قانون را نادیده می گیرد، گفت: اقتصاد کشور در حال دلاری شدن است. حکمت این مساله که رهبرمعظم انقلاب سال جاری را سال حمایت از تولید ملی نامگذاری کردند، این بود که ما از لحاظ اقتصادی در وضعیت خوبی نیستیم و باید یک تکان جدی بخوریم. رییس مرکز پژوهش های مجلس ادامه داد: در مورد فضای کسب و کار ما از نظر رتبه در بین 183 کشور در سال 91، رتبه 144 هستیم که سال قبل 140 و سال قبل تر در رتبه 132 بودیم؛ یعنی به انتهای فهرست نزدیک می شویم.
وی درخصوص حاکمیت قانون که یکی از پیشرفت های توسعه است، گفت: اگر به این مسایل کلان نگاه نکنیم، سرمایه گذاری برای هیچ کجا صورت نمی گیرد.رییس مرکز پژوهش های مجلس اظهار داشت: آخرین نقض قانون از سوی دولت دو مورد مهم بود که به آنها اشاره می کنم؛ یکی در مورد بودجه بود؛ وقتی این قانون از سوی رییس جمهور ابلاغ شد ، رییس جمهور با نامه ای این قانون را ابلاغ کرد که در آنجا قید شده بود که بندهایی از قانون بودجه با قانون اساسی ناسازگار است در حالی که همه ما می دانیم طبق قانون اساسی رییس جمهور چنین حقی را ندارد و تشخیص اینکه مصوب مجلس با قانون اساسی سازگار است یا سازگار نیست، بر عهده شورای نگهبان است.
«لاریجانی» در این قسمت از سخنان توکلی گفت«کسی از دولت حق ندارد قانون بودجه را بررسی کند، یعنی قانون بودجه همان طور که رهبر معظم انقلاب فرمودند، فصل الخطاب است و باید اجرا شود» تا حساسیت های این روزهای مجلس مبنی بر دنباله رو نبودن دولت را حسابی به رخ کشیده باشد. رییس مرکز پژوهش های مجلس گفت: یک قانون شکنی عجیب و غریب هم اتفاق افتاده که بسیار خطرناک است؛ من در جلسه ای که آقای «خلیلیان» حضور داشت، گفتم که حساب ذخیره ارزی برای چه تاسیس شد و الان چه وضعی دارد و در حال حاضر هم دولت می خواهد به صندوق توسعه ملی دست اندازی کند.
وی اضافه کرد: هیات امنای صندوق توسعه ملی که 11 نفر هستند و شش نفر آنها دولتی هستند که عبارتند از آقایان رییس جمهور، معاون برنامه ریزی رییس جمهور، وزیر اقتصاد و دارایی، وزیر کار و امور اجتماعی، وزیر نفت و رییس کل بانک مرکزی که این افراد شش رای دارند، رییس اتاق بازرگانی و رییس اتاق تعاون هم ناظرند و رای ندارند؛ دو نماینده مجلس هم از کمیسیون اقتصادی و برنامه و بودجه به همراه دادستان کل کشور سه رای دارند؛ یعنی شش رای به قوه مجریه و سه رای دیگر به دو قوه دیگر اختصاص دارد.
توکلی ادامه داد: مدیرعامل صندوق یعنی آقای «دکتر قربانی» که زیربار دستورهای ویژه نمی رفت، عوض می شود و آقای «فرزین» که گفته قانون بودجه در کارگروه تحول اقتصادی بررسی می شود، رییس می شود و وقتی با اعتراض دادستان کل روبه رو می شوند، می گویند که ما شش رای داریم و آقای فرزین با شش رای مقابل سه رای مدیر شده، سوال من این است که چرا این اتفاق افتاد؟
و بعد هم تصمیمات عجیب و غریب اتخاذ شد؟ لاریجانی در این قسمت از سخنان توکلی هم گفت: این مساله قابل واگذاری نیست؛ نص قانون است. توکلی در ادامه اظهار داشت: جالب آنجاست که هیات عامل هم می تواند خودش را عزل و هم می تواند خودش را نفی کند. توکلی از رییس مجلس خواست تدابیری بیندیشد جلوی قانون شکنی ها گرفته شود.
وی همچنین اظهار داشت: درآمد ارزی دولت نهم و دهم تا امروز 525میلیارد دلار بود که در حال حاضر از این مرز هم گذشته؛ اگر رییس جمهور اعلام کرد که حساب ذخیره ارزی صفر شده، الان هم می خواهند به سراغ صندوق توسعه ملی بروند که باید برای این مسایل چاره اندیشی کرد. وی در ادامه به انتقاد از نبود آمار های قابل اتکا برای برنامه ریزی در عرصه صنعت انتقاد کرد: سرمایه گذاری محتاج جریان اطلاعات دقیق و به موقع و به روز است؛ آخرین نماگر بانک مرکزی مربوط به سال 89 می شود یعنی متعلق به آن زمان است و نمی دانم که چه کسی می تواند براساس آن تصمیم گیری کند.
توکلی اظهار داشت: بانک مرکزی و رییس آن در برابر دستورات دولت هیچ مقاومتی نشان نمی دهند؛ تنخواه گردان هدفمندکردن خلاف قانون، زیادی داده شد و تاکنون شش هزار میلیارد آن برنگشته؛ معنی این مساله آن است که دولت تنخواه گردان را منبع خود می داند و به همین دلیل بخشی از آن را پس داده و بخشی را پس نداده که این یک بی انضباطی مالی است. وی افزود: اقتصاد ما با این شیوه هایی که در بازار ارز وجود دارد، در حال دلاری شدن است و وقتی این اتفاق افتاد، حساسیت اقتصاد نسبت به نوسانات سیاسی بالامی رود و سفته بازی رشد می کند و سرمایه ها از بازار سرمایه به بازار بورس بازی منتقل می شود و همین مسایل باعث شده که نرخ رشد در سال اخیر پایین آمده است.
مصاحبه کردن رییس بانک مرکزی و افزایش قیمت ارز
یکی دیگر از نمایندگانی که به شدت از دولت و خصوصا از رییس بانک مرکزی انتقاد کرد «غلامرضا تاجگردون»، عضو کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس بود. او گفت که به واسطه مصاحبه های متعدد رییس کل بانک مرکزی سودهای کلانی به جیب بعضی ها رفته است. تاجگردون خطاب به مسوولان و رییس بانک مرکزی اظهار داشت: بحث مصاحبه کردن و نکردن و حرف زدن یا نزدن مساله مهمی است. عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس اظهار داشت: رییس بانک مرکزی نباید مصاحبه کند و اگر هم مصاحبه کرد، سالی یک بار باشد.
مصاحبه های متعدد شما در ارتباط با نرخ ارز آثار منفی داشت که البته با کاهش مصاحبه های شما تثبیت نسبی نرخ ارز را شاهد بودیم که به واسطه این مصاحبه ها سودهای کلانی در جیب بعضی ها رفت. وی با اشاره به افزایش قیمت نان گفت: هدفمند سازی یارانه ها آثارش را در جامعه گذاشته و ناگزیریم که آثار آن را تحمل کنیم. بر این اساس درست نیست که بگوییم افزایش قیمت نان ربطی به هدفمندی یارانه ها ندارد. «علی لاریجانی» رییس مجلس بعد از پایان سخنان تاجگردون گفت: مساله نان و گرانی آن باید از سوی مسوولان توضیح داده شود چراکه به مساله ای در کشور تبدیل شده است.
سپس «الیاس نادران» پشت تریبون قرار گرفت و گفت: وضعیت کشور به لحاظ فشارهای تورمی خوب نیست. یک نفر در حال رانندگی بود و همه مسافران خواب بودند که یکی به او گفت که برای چه کسی رانندگی می کنی؛ الان هم نمی دانیم برای چه کسی صحبت کنیم. وقتی نامگذاری در یک سال انجام می شود، همه نهادهای متصل به حاکمیت و نهادهای مردمی و تشکل ها باید آن را مساله اصلی کشور بدانند. نادران با بیان اینکه مساله اقتصادی در سال های گذشته مساله اصلی کشور است، گفت: باید تمام تلاش مان را بکنیم تا کشور از این گردنه اقتصادی عبور کند.
با یک مذاکره، ارز 150 تومان بالا می‌رود
پس از اظهارات نمایندگان، رییس بانک مرکزی با حضور در صحن علنی مجلس گزارشی از وضعیت مالی کشور به نمایندگان ارایه کرد؛ گزارشی که با انتقاد نمایندگان مبنی بر دور بودن آن از واقعیت مواجه شد. «محمود بهمنی» با اشاره به اینکه ما باید شرایط فعلی خودمان را با شرایط اقتصادی کشور در مقابل هم قرار دهیم، گفت: اگر ما بخش نفت را از اقتصاد کشور خارج کنیم، رشد اقتصادی کشور به حدود 9/6درصد افزایش پیدا می کند.
با توجه به شرایط جهانی میزان متوسط رشد اقتصادی کشورها در سال 89، 1/4درصد بوده است. بهمنی گفت: ما در اینجا می بینیم که کشور ما با تمام تحریم ها به این رشد دسترسی پیدا کرده است. رییس بانک مرکزی با اشاره به نحوه افزایش شاخص های قیمت ها گفت: تغییرات قیمتی در طول 12ماه گذشته و طی سال های قبل نیز همواره روند کاهشی داشته است.
از اسفند سال 87 تا مرداد 89 این روند نزولی ادامه داشت و به 8/8 درصد رسید اما از شهریور 89 مجددا روند میزان تورم تغییر کرد و به 4/12 درصد رسید. رییس بانک مرکزی در ادامه تصریح کرد: روند صعودی تورم در سال 90 ادامه یافت و به 5/20درصد در پایان سال 89 رسید، در اردیبهشت سال 91 نیز میزان تورم به 8/22درصد افزایش پیدا کرد. میزان تغییرات تورم به صورت نقطه به نقطه از 3/10درصد در سال 89 به 9/19درصد در اسفند سال89 افزایش یافته است. میزان تورم در پایان سال 90 براساس سیستم نقطه به نقطه به 5/21درصد افزایش یافته است. ما قبول داریم که تورم 5/21درصد بالاست اما همیشه فکر می کنیم که اگر از بین بد و بدتر و بدترین به بد رسیده ایم، وضعیت خوبی است.
بهمنی گفت: ما در شرایطی این عمل را انجام دادیم که برای کنترل بازار مداخلات فراوانی کردیم به عنوان مثال اگر ما در بازار در پایان دو ماه پایانی سال مداخله نمی کردیم، میزان تورم 4/19نبود بلکه بسیار بیشتر از این رقم بود، چراکه ما توانستیم تورم را در این رقم تثبیت کنیم.
وی افزود: در شرایطی که بازار طلابا تلاطم بسیار سنگین روبه رو بود، ما نزدیک به 6/9میلیون قطعه سکه در بازار وارد کردیم. رییس بانک مرکزی ادامه داد: ما امروز می بینیم که بیش از سه میلیون سکه از سوی خریداران بازپس داده شده است و به جای آن ابزارهای دیگری را برای دریافت پول خود انتخاب کردند، به این ترتیب ما نزدیک به پنج ماه توانسته ایم از نقدینگی بازار استفاده کنیم. بهمنی در ادامه سخنان خود تصریح کرد: بانک مرکزی در طول یک سال گذشته برنامه های بسیار زیادی را برای بانکداری متمرکز تدوین کرد که می توان به سامانه یکپارچه ارزی ما اشاره کرد.
وی افزود: امروز از منابع ارزی کسی نمی تواند روزنه ای برای فرار استفاده کند همچنین ما 80بازرس را برای نظارت بر روند استفاده از تسهیلات ارزی قرار دادیم. رییس بانک مرکزی در پاسخ تاجگردون که مصاحبه های او را یکی از دلایل افزایش قیمت ارز اعلام کرده بود هم گفت: آیا امروز که نرخ ارز ما هزار و 226تومان است و با یک صحبت و بحث سیاسی و مذاکره و مقاله ارز ما 150تومان بالامی رود یا با یک مذاکره 250 تومان پایبن می آید، تقصیر سیستم بانکی است؟
بهمنی گفت: قطعا مسایل سیاسی روی این مسایل اثر دارد. ما تمام تلاش مان این است بازار را به سمت خود بکشانیم و نرخ را تعدیل کنیم. او گفت که حرف های زیادی برای گفتن دارد که در یک جلسه غیرعلنی می گوید؛ جلسه ای که گویا قرار است چند وقت دیگر در مجلس تشکیل شود. سپس وزیر صنعت، معدن و تجارت پشت تریبون حاضر شد.
او هم وضعیت اقتصاد ایران را مناسب توصیف کرد. «مهدی غضنفری» گفت: نامگذاری امسال یک ظرفیت استثنایی فراهم کرده است. غضنفری با بیان اینکه اقتصاد ایران برخلاف تصور برخی افراد مثل گذشته یک اقتصاد متکی به نفت نیست، خاطرنشان کرد: آنها می خواهند با تبلیغ اینکه ما نفت کمتری از ایران خریداری می کنیم یا تحریم نفتی کشورمان اقتصاد ما را دچار شوک کنند در حالی که اقتصاد ما در حوزه غیرنفتی وضعیت مناسبی دارد. آمارها نشان می دهد با وجود تمام فشارهایی که بر کشور ایجاد شده و با وجود تخلف سه هزار میلیاردی بانکی و ایجاد شرایط فشاری و انقباضی بر بانک ها اما آهنگ تولیدات خوب است و امیدواریم ادامه یابد.
غضنفری در ادامه درباره قیمت ها اظهار داشت: ما اظهار نظر علما، مراجع در قم و تهران و همچنین تذکرات نمایندگان و رسانه ها را درباره قیمت ها در جریان هستیم و همواره آن را پیگیری می کنیم. عضو هیات دولت با بیان اینکه هر اتفاقی که در فضای کلان اقتصادی رخ می دهد، آثارش بر بازار مشخص می شود، ادامه داد: ما می توانیم گران فروشی را کنترل کنیم اما گرانی که ناشی از بالارفتن پارامتر های اقتصادی است، کنترلش در بازار غیرممکن است و باید در فضای اقتصادی کشور کنترل شود. وی با اشاره به نوسانات نرخ ارز و طلایادآور شد: این نوسانات به صورت ناخواسته بر بازار اثر می گذارد هرچند برخی از قیمت های جهانی نیز بر این گرانی ها موثر است البته این به معنای رها کردن کار و بی توجهی از سوی خدمتگزاران به مردم نیست.
توصیه به وحدت کلمه
در انتها نیز «شمس الدین حسینی» در صحن علنی مجلس برای نمایندگان سخنرانی کرد. او نمایندگان را به «وحدت کلمه» توصیه کرد. حسینی گفت: بنا به دلایلی حساسیت های جدیدی در عرصه اقتصادی پدید آمده که اعتماد متقابل و حمایت بیشتری نمایندگان را می طلبد. حسینی با بیان اینکه تحلیل، برنامه ریزی و گره گشایی ما باید با در نظر گرفتن واقعیات و تحولات اقتصاد جهانی باشد، گفت: جمهوری اسلامی ایران طی بیش از سه دهه عمر پربرکت خود با وجود همه چالش ها همواره در مسیر رشد حرکت می کند.
وزیر اقتصاد در ادامه به مشکل تحریم اقتصادی اشاره کرد و اظهار داشت: در بحث تحریم اقتصادی جمهوری اسلامی ایران از بدو پیروزی انقلاب با انواع کارشکنی ها مواجه شده است اما تحریم اقتصادی سال 1389 در قالب قطعنامه 1929 که علیه ما اعمال شد، باید گفت به تعبیری عین تحریم های فلج کننده اعلام شد.
وی در ادامه به نکاتی درباره این تحریم ها اشاره کرد و یادآور شد: به دلیل ظرفیت های اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تاکنون از این تحریم ها عبور کرده ایم و پس از این نیز عبور خواهیم کرد. حسینی با بیان اینکه آنها می گویند سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز سخت است و در گزارش های خود عنوان می کنند که ارایه تسهیلات در ایران سخت است، اظهار داشت: اینجاست که ما باید وحدت کلمه داشته باشیم و نقشه راه را بدانیم.
وی با تاکید بر اینکه دشمنان می خواستند این اقتصاد را فلج کنند، اظهار داشت: چرا ما فرصت پیدا نمی کنیم یا همت و پافشاری نمی کنیم که آمارهای کلان و موفقیت آمیز را انتشار دهیم، نکته ای است که در مقابل عملیات روانی آنها کارساز خواهد بود. این مواردی که بنده عرض کردم، همگی مستند هستند. حسینی بر همین اساس به فرمایش مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه دشمنان به دنبال این هستند تا نهادهای آماری ما را بی اعتبار کنند، افزود: آنها می خواهند آمارهای دروغ خود را جا بیندازند.
وزیر اقتصاد هدفمند کردن یارانه ها را دژ محکمی در مقابل تحریم های اقتصادی دانست و گفت: در شرایطی که آنها از دادن بنزین هواپیمای ایرانی خودداری می کنند، آیا آنها بنزین به مردم ایران می دادند؛ امروز اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها نه تنها ما را از واردات بنزین بی نیاز کرده بلکه به صادر کننده آن تبدیل کرده است. دیروز در حالی نمایندگان مجلس نهم و اعضای اقتصادی کابینه دولت دهم با هم رودررو شدند که تازه وارد بودن تعداد زیادی از نمایندگان خیلی مجال جدال اقتصادی را فراهم نکرد. نمایندگان قدیمی تر اما به رسم این گونه جلسه ها به دولت انتقاد کردند. نمایندگان جدید هم بیشتر به روبوسی و آشنا شدن با وزیران سرگرم بودند.