جایگاه نیروگاههای هسته‌ای در تامین انرژی آینده

جایگاه نیروگاههای هسته‌ای در تامین انرژی آینده:
برنامه‌ریزی کشورهای مختلف پیرامون تامین انرژی مورد نیاز خود برای سالهای آینده متفاوت است. برخی از کشورها برای نیروگاههای هسته‌ای و استفاده از انرژی هسته‌ای جایگاه خاص بخشیده‌اند. و برخی از کشورها هم استفاده از آن را مسکوت گذاشتند و یا برنامه‌ریزی‌های انجام شده درست انجام نداده‌اند. در طی 30 سال گذشته 25 کشور موفق به ساختن نیروگاههای هسته‌ای شده‌اند حدود 300 راکتور قدرت، فعلاً در حال کار هستند و 150 راکتور دیگر برنامه‌ریزی شده است که در سالهای آتی مورد اجرا قرار می‌گیرد.
افکار عمومی به شدت با توسعه و احداث نیروگاههای جدید مخالفت می‌ورزد در همین رابطه کشورهایی بودند که بود یا نبود این نیروگاهها را به رای عمومی گذاشته‌اند و با مخالفت سریع مردم مواجه شدند و هر از گاهی در کشورهای اروپایی تظاهراتی به مخالفت با ایجاد چنین تاسیساتی از طرف مردم صورت می‌گیرد مثل نیروگاه اتمی در کشورهای اروپایی از قبیل نیروگاه اتمی اتریش که در سال 1978 به مرحله استفاده و بهره‌برداری رسید لکن با مخالفت مردم و احزاب مخالف بهره‌گیری از آن به رأی عمومی گذارده شده که اکثریت مردم آن را رد کردند و ساختمان آن برای دولت اتریش هزینه‌ای معادل 476 میلیون دلار در برداشت که بدون استفاده باقی ماند.
مخالفت با انرژی هسته‌ای در کشور سوئد و فنلاند عملاً در تمام احزاب وجود دارد ولی این مخالفت در جناحهای چپ بیشتر مشاهده می‌گردد.
اینکه افکار عمومی ملت ایران نسبت به توسعه و گسترش چنین تاسیساتی چگونه است هنوز مطالعه جامعی انجام نشده ولی در مورد استان بوشهر مقدار کمی روی این مساله کار شده است برای مثال در بررسی که از طرف موسسه تحقیقاتی اجتماعی دانشگاه تهران در استان صورت گرفته این نتیجه بدست می‌آید که اکثریت پرسش‌شوندگان عدم رضایت خود را به موضوع اعلام کرده‌اند.
ذخایر اورانیوم در ایران و جهان:
ذخایر اورانیوم همانند بسیاری از ذخایر معدنی دیگر از محدودیت ذخیره‌ای برخوردار هستند. عده‌ای عامل محدودیت را عاملی در جهت عدم گسترش و توسعه نیروگاههای هسته‌ای می‌دانند.
در میان کشورهای برخوردار از ذخایر اورانیوم کانادا، آفریقای جنوبی و نیجریه از ذخایر خوبی برخوردار هستند در ایران قدمهایی در جهت شناسایی ذخایر اورانیوم برداشته شده است. برای مثال در استان یزد ذخایری از معادن اورانیوم شناسایی شده که امید می‌رود از نظر اقتصادی موفق باشد اورانیوم در مراحل تحول و شرایط اکسیداسیون به تدریج مادر سنگ خود را رها نموده و به سمت حوزه‌های رسوبی تغییر محل می‌دهد و کانی‌سازیهای وسیعی را در سنگهای رسوبی بوجود آورد.
به گفته معاون پژوهشی سازمان انرژی اتمی کشور تاکنون بیشتر از 5000 تن از ذخایر اورانیوم معادن کشور شناسایی شده است و استان یزد برای اولین بار در کشور کارخانه استخراج اورانیوم در این استان احداث می‌شود و تنها رگه اورانیوم و تنوع کانی‌ها مولیبرون، ترپول و وانادیم که در رگه‌ای به طول 300 کیلومتر و تا عمق 350 متر یافت می‌شود این معدن از نظر تنوع و بعد اقتصادی در خاورمیانه بی‌نظیر است و در بعد جهان کم‌نظیر می‌باشد.
یکی از عوامل اصلی تمرکزدهنده اورانیوم وجود اندامهای ارگانیکی گیاهی و شرایط اکسیداسیون و احیا در حوزه‌های رسوبی است. رسوبات دلتایی و مردابی حاوی رگه‌های زغال، شرایط احیای مناسبی را برای تمرکز اورانیوم می‌تواند بوجود آورد مانند ناحیه زغالی معدن چشمه گل در شرق خراسان که یکی دیگر از محیطهای مناسب تجمع اورانیوم در سنگهای دگرگونی است که در ایران به مراتب کمتر است و اورانیوم در محیط‌های روغنی و نفتی نیز می‌تواند تمرکز داشته باشد.
اورانیوم در نواحی مواد هیدروکربورها مانند نفت، آسفالت و غیره موجبات نفوذ اورانیوم را از سنگهای ماگمایی به حوزه‌های نفتی در شرایط احیاء و ارگانیکی فراهم می‌سازد، بالاخره تمرکز اورانیوم در محدوده فعالیتهای دریاچه‌های نمکی و حوزه‌های تبخیری اطراف آنها است که آثار کانی‌سازی وسیعی از تمرکز‌های اورانیوم را به صورت اکسیدها و کانی‌های ثانوی در گنبدهای نمکی ایران می‌توان مشاهده کرد. در ایران محیطهای مناسب برای تمرکز اورانیوم که بتواند به یک کانساز اقتصادی اورانیوم تبدیل گردد به ترتیب ذیل طبقه‌بندی می‌شود.
1- ماگماتیسم و انواع سنگهای آذرین: که نمونه‌های آن در منطقه بافق ـ چادرملو می‌باشد.
2- معدن فیروزه نیشابور که در این معدن اورانیوم بصورت اکسید در جذب مواد سولفوره آهن می‌باشد.
3- معدن طالمسی و مسی‌کنی انارک: اورانیوم بصورت رگه‌هایی در توده آندزیتی و تراکمی آندزیتی همراه با کانی‌سازی‌های دیگر از مس، نیکل ـ کبالت در دو معدن قدیمی طالمسی و مسی‌کنی دیده می‌شود.
4- معدن بابچه باغی میانه: اورانیوم در یک مرحله پاژنز 7 تایی (CD, Ni, Co, Bi, Aj, V, AS) بصورت رگچه‌هایی پراکنده در این ناحیه می‌باشد.
5- اورانیوم در سنگهای رسوبی ایران: تحت عنوان اورانیوم رسوبی در ایران در ناحیه گورچین را می‌توان در 40 کیلومتری شمال تبریز نام برد.
6- حوزه رسوبی عروسان واقع در منطقه خور ـ بیابانک
7- تشکیلات ماسه سنگی جنوب شرقی طبس در ناحیه عباس‌آباد ماسه سنگها شامل مشتقات توریوم و اورانیوم به همراه عناصر کمیاب
8- حوزه‌های رسوبی حاوی مواد آلی و نفت‌ها.
مسایل عمده در تاسیس و گسترش نیروگاههای هسته‌ای:
مسایل و مشکلاتی که در راه تاسیس نیروگاههای اتمی وجود دارد در کشورهای مختلف متفاوت است. در این میان کشورهای جهان سوم با مشکلات بیشتر دست به گریبان هستند. پیوند و نزدیکی مسایل سیاسی و اقتصادی جهان سبب شده که کشورهای مستقل از سلطه قدرتهای استکباری کمتر بتوانند از تکنولوژی پیشرفته بهره‌مند شوند. بنابراین کشورهایی که می‌خواهند آزاد و فارغ از سلطه بیگانگان به حیات خود ادامه دهند باید قبل از وارد کردن یک تکنولوژی خاص روی مسایل گوناگون جانبی آن فکر کنند و چاره کار را بدانند تا خود ناخواسته گرفتار سلطه دیگران نشوند.
نیروگاههای هسته‌ای از تکنولوژی حساس و پرمخاطره‌ای برخوردارند، این تکنیک همانند سایر فنون علمی روز به روز در حال دگرگونی و پیشرفت است و در حال حاضر طرحهایی در دست اجرا است که عمر مفید نیروگاههای هسته‌ای را از 25 سال به 40 سال برسانند در این میان از طرف برخی از کشورها مبالغ قابل ملاحظه‌ای صرف تحقیق و بررسی پیرامون موضوع یاد شده می‌شود.
با توجه به اینگونه همکاری‌های فنی در چنین سطوحی بین کشورهای صنعتی و صنعت کشورهای جهان سوم بسیار وخیم است. برای اینکه بسیاری از این کشورها از سطح پایین تکنولوژی هم بهره‌مند نیستند چه رسد به داشتن تکنولوژی‌های پیشرفته‌ای همچون نیروگاه اتمی که کشوری مثل شوروی که فضانوردانش بیشترین مدت اقامت را در فضا با موقعیت سپری می‌کنند گرفتار حادثه مهلکی همچون فاجعه چرنوبیل می‌شود.
کشورهای جهان سوم اگر همگام با رشد تکنولوژی به پیش نروند و زمینه لازم را برای بروز خلاقیتها در کشورهای خود فراهم نسازند به دنبال انتقال تکنولوژی گرفتار مسایل و مشکلات فراوانی خواهند شد که هم‌اکنون در بسیاری از کشورهای جهان سوم شاهد آن هستیم. مساله مهم تامین نیروی انسانی متخصصتر است این مشکل از عوامل مهمی است که همچون سدی در پیش روی برنامه توسعه کشورهای جهان سوم ایستاده است.
برای اینکه به تفاوت ترکیب نیروهای انسانی در سه نوع جامعه صنعتی پیشرفته، کشورهای تازه صنعتی شده (مانند کره جنوبی) و کشورهای در حال توسعه پی ببریم لازمست که آنها را به 4 گروه تقسیم کنیم.
1- دانشمندان، محققین و مخترعین و آفرینندگان: این افراد در زمینه پژوهشهای بنیادی و کاربردی فعالیت دارند و اطلاعات تولید می‌کنند و نیروی خلاقه جامعه را تشکیل می‌دهند.
2- نوآوران و مبتکرین: این گروه طرحهای ابداعی و اختراعات گروه اول را که حاصل پژوهش است در عمل پیدا می‌کنند و آن را به صورت کالا، فرآگرد، خدمات تازه ارایه می‌دهند. تفاوت دیگر این دو دسته آن که گروه اول با مفاهیم انتزاعی سر و کار دارند و گروه دوم با مفاهیم ملموس و کاربردی.
3- آموزش دهندگان: این گروه است که آورده‌های علمی و فنی را که حاصل گروه اول است از طریق آموزش به سایرین انتقال می‌دهند و منابع انسانی تازه‌ای را پرورش می‌دهند. استادان، مربیان، نویسندگان و روزنامه‌نگاران از جمله این گروه هستند.
4- تصمیم‌گیران و اداره‌کنندگان: این گروه همانند مدیران و مسئولان اجرایی هستند. اینها کسانی هستند که موسسه یا واحد تولیدی یا خدماتی ایجاد می‌کنند و نوآوریهای فنی را به بازار می‌فرستند.
5- صنعتگران و کارگران ماهر: این افراد کسانی هستند که با استفاد از مهارتهای حرفه‌ای خود، کالا و خدمات تولید می‌کنند.
6- کارگران نیمه ماهر و ساده (کارگر بدنی) کسانی هستند که بیشتر از نیروی انسانی خود در تولید و خدمات استفاده می‌کنند و یا گراسهای زیر به روشنی نشان می‌دهد که گروههای اول و دوم به نسبت گروههای کارگران ماهر و نیمه‌ماهر در کشورهای پیشرفته صنعتی زیاد است و در کشورهای تازه صنعتی شده (مانند کره و تایوان) کمی کمتر و در کشورهای در حال توسعه بسیار کم است.
مساله دیگری که در انتقال تکنولوژی قابل ذکر است همخوانی شرایط آن تکنولوژی با شرایط زیست محیطی کشورهای واردکننده است. بعضی از کشورها نظیر ژاپن سعی کرده‌اند پس از ورود تکنولوژی آن را با شرایط اقتصادی و اقلیمی خود تغییر دهند. به طوری که نه حقوق طرف قرارداد پایمال شود و نه اینکه خود متضرر شوند.
علاوه بر آن مسایلی که در انتقال تکنولوژی باید مدنظر قرار داد عبارتند از:
1- تحول نقشه‌های فنی، فرمولهای فنی، مشخصات فنی
2- تحول کارخانه‌ها و تجهیزات
3- تحول موارد قطعات لازم برای راه‌اندازی و اجرای یک فرآیند.
4- تعلیمات و آموزش اولیه به هنگام تمدید تکنولوژی
5- تعلیم و آموزش مستمر در تمامی طول مدت قرارداد
6- فراهم نمودن اطلاعات مستمر درباره هرگونه پیشرفتهای فنی جدید در زمینه تکنولوژی انتقال یافته که از سوی عرضه‌کنندگان است.
7- اطلاعات و آموزش در زمینه بازاریابی، شکل سازماندهی، شرکت و جز اینها صرف‌نظر از مسایل انتقال تکنولوژی،‌ مشکل زباله‌های اتمی از جمله موانع مهم در راه گسترش نیروگاهای هسته‌ای است.
آلودگی محیط زیست و از آن بالاتر مشکل اساسی فضولات اتمی از جمله مسایل بغرنج و سردرگم اکثر کشورهای صاحب تکنولوژی هسته‌ای می‌باشد. اگر با پیشرفت تکنولوژی برای کم خطرکردن نیروگاههای هسته‌ای تلاشهایی صورت گرفته ولی هنوز فکر اساسی برای حل مشکلات زباله‌های اتمی نشده است. این زباله‌های اتمی در اعماق اقیانوسها و یا عمق مناطق کویری چاره نهایی مشکل نیست. زیرا جریانهای زیردریایی و یا زلزله‌ها و آتشفشانهایی که در دریا و خشکی صورت می‌گیرد این مواد را با خطر روبه‌رو می‌سازد. طرحی که در حال حاضر در آمریکا برای حل مشکل زباله‌های اتمی مطرح است، قرار دادن این مواد در مدار منظومه شمسی پایین زمین و زهره است که به این طریق تا بیشتر از میلیونها سال دوام بیاورند.
برخی از کشورهای پیشرفته ضمن قراردادهایی در تلاشند تا زباله‌های اتمی خود را در مناطقی از کشورهای جهان سوم مدفون سازند و به این وسیله خطر را از خود دور سازند، در زمان رژیم پهلوی صحبت‌هایی مطرح بود که زباله‌های اتمی بعضی از کشورهای صنعتی در مناطق کویری کشورهای هند، مصر و سودان هم نقاط مورد توجهی برای اهداف بیشتر آمریکای جنایتکار بوده است.
این زباله‌ها حتی در صورت دفن خواص مضر و منفی خود را از دست نمی‌دهند و تا مدتهای مدیدی به تشعشعات مرگبار خود ادامه می‌دهند. اگر این مواد در قعر زمین به رگه‌های آب زیرزمینی برخورد کنند در چنین موقعی، سرطان اولین ارمغان آنها خواهد بود. اگر روزی دگرگونیهای سطحی زمین مانند زلزله، آتشفشان آنها را از اعماق خاک به سطح زمین براند به خاطر وجود اکسیژن کافی فعالتر می‌شوند و باعث ایجاد نارسایی‌های بیشتری می‌گردند، به عنوان مثال تعدادی از این زباله‌ها توسط دولت انگلستان که قرار بود به جای دیگری برده شود. به خاطر غفلت برخی از مسئولین، از نیروگاهی در انگلستان وارد دریای ایرلند می‌شود و پس از مدت کوتاهی 25 مایل مربع از آبهای ساحلی آن را آلوده می‌سازد.
چنین مواردی برای روستاییان که در سراسر ساحل دریای ایرلند می‌زیستند مسلماً خطرناک و غیرقابل تحمل بود. آماری که از همین مورد اخیر تهیه شده بیانگر وضعیت بسیار وخیم اینگونه مواد هسته‌ای بوده است. حوادثی که بر برخی از نیروگاههای هسته‌ای می‌رود نه تنها برای کشورهای صاحب آن تکنولوژی ضرر دارد بلکه برای بسیاری از ممالک دیگر خصوصاً همسایگان آن کشورها نیز مضر است.
به طور کلی این مسایل موجب می‌گردد که کشورها سعی کنند تا بتوانند حوادث وارد بر نیروگاههای هسته‌ای خود را از افکار عمومی جهان کتمان کنند. برای مثال کشور انگلستان تاکنون به بازرسین آژانس هسته‌ای جامعه اروپا اجازه نداده است تا از کارخانه غنی‌سازی سلافیلد واقع در شمال انگلستان بازدید کنند و پلوتونیوم انباشته شده در آن را مورد بازرسی قرار دهد. گزارشات حاکی از آن است که در سلافیلد پلوتونیوم برای اهداف نظامی به کار برده می‌شود.
کاربرد تکنولوژی هسته‌ای:
صرف‌نظر از بمب اتم که بسیار مخرب و زیان‌آور است از تکنولوژی هسته‌ای در زمینه‌های گوناگون صلح‌آمیز می‌توان استفاده کرد یکی از مهمترین موارد استفاده آن نقش نیروگاههای اتمی در تامین انرژی مورد نیاز جامعه بشری می‌باشد. در حال حاضر روند ایجاد نیروگاهها در کشورهای گوناگون متفاوت است برخی از کشورها در حال فاصله گرفتن از آن هستند و برخی دیگر به شدت در جهت افزایش نیروگاههای هسته‌ای تلاش می‌کنند.
برای مثال نیمه اول سال جاری 14 نیروگاه اتمی تازه در سطح جهان شروع به کار کرد و تعداد نیروگاههای فعال جهان به 389 عدد رسید، دیگر از موارد استفاده از تکنولوژی هسته‌ای تامین آب شرب شیرین مورد نیاز جامعه انسانی می‌باشد این امر در مورد نیروگاههایی صدق می‌کند که در کنار دریاهای آب شور کار گذاشته‌اند. این تاسیسات علاوه بر تامین انرژی مورد نیاز مقداری از آب شیرین منطقه را تامین خواهد کرد.
گذشته از موارد مذکور در زمینه‌های دیگر نیز در تکنولوژی هسته‌ای نیز کاربرد دارد و از آن جمله در
1- علوم پزشکی: جایگاه تکنولوژی هسته‌ای در علوم پزشکی و استفاده‌های گوناگون که در این باره دارد سبب شده تا بسیاری از این کشورها در فکر کسب این تکلیف برآیند که امروزه برخی از بیماریها را به وسیله تابش یا حتی تجویز بعضی مواد رادیو اکتیو درمان می‌شود.
2- کاربرد تکنولوژی هسته‌ای در ارزیابی مخازن نفت و گاز: با ثبت میزان تشعشع رادیواکتیو طبیعی سنگها و بررسی فعل و انفعالات حاصل از بیماران سنگهای تشکیل‌دهنده مخازن نفت به منظور کسب اطلاعاتی که نهایتاً ما را به تعیین میزان نفت و گاز موجود در مخزن هدایت خواهد کرد سبب شده است که کاربرد تکنولوژی در صنعت نفت رونق بیشتری یافته است.
3- استفاده از تابش اشعه گاما بر روی تغییرات میکروبی و شیمیایی:
ادویه‌جات امروزه در صنایع غذایی به عنوان تغییردهنده طعم و مزه مواد غذایی مقدار زیادی مورد مصرف قرار می‌گیرد به طور مثال در صنایع گوشت، ماهی ـ سبزیجات کنسرو شده کارخانجات، نان ماشینی و به طور متفرق در بسیاری از صنایع مواد غدایی دیگر. از نظر اقتصادی در فاصله سالهای 80-1978 چیزی حدود 327000 تن ادویه به قیمت 781 میلیون دلار در بازارهای جهان رد و بدل شده است. از نظر بهداشتی باید توجه داشت که ادویه‌جات همانند هر محصول کشاورزی دیگر با انواع عوامل فاسدکننده مانند باکتریها، مخمرها و... به نسبت108-103 ارگانیستم در گرم آن آلوده می‌باشد که خود می‌تواند یک منبع آلودگی باشد که می‌توان به طور تجارتی فقط از دو روش تابش اشعه گاما و گاز اتیلن اکساید استفاده نمود.