غوغا در آشیانه شاهزاده‌ها

سحاب فاطمی
مرگ شاهزاده نایف و جایگزینی شاهزاده سلمان غوغای تازه ای در میان بازماندگان عبدالعزیز ایجاد کرده است .شاهزاده سلمان بن عبدالعزیز به سمت ولیعهدی عربستان منصوب شد و از سوی دیگر سمت خود به عنوان وزیر دفاع را نیز حفظ خواهد کرد.
همچنین شاهزاده احمد بن عبدالعزیز معاون سابق وزارت کشور عربستان به عنوان وزیر کشور به جای شاهزاده نایف بن عبدالعزیز متوفی منصوب شده است.سلمان بن عبدالعزیز همچنین معاون شورای وزیران عربستان نیز خواهد بود تا همزمان در سه سمت کلیدی مشغول به کار باشد.امیر سلمان بن عبد العزیز آل سعود بیست و پنجمین فرزند از فرزندان "عبد العزیز آل سعود"، بنیانگذار پادشاهی عربستان سعودی است که سه دوره حاکم ریاض بوده و پیش از انتخاب ولیعهدی مقام وزیر دفاع عربستان را بر عهده داشت.برخی رسانه ها پیش از این اعلام کرده بودند که ملک عبدالله پادشاه عربستان علاقه دارد تا احمد بن عبدالعزیز ولیعهد وی شود.
بعد از مرگ فهد در آگوست 2005 و پادشاهی ملک عبدالله، نایف سومین شخصیت قدرتمند عربستان شد اما در بحث جانشینی او در رتبه پنجم قرار گرفت. وی نسبت به برادر بیمار و مریضش سلطان بن عبدالعزیز که خبر مرگش اعلام شد، نقش فعال تری در امور پادشاهی عربستان داشت. البته نایف بسیاری از مسئولیت های وزارت کشور را به برادر و معاونش «احمد بن عبدالعزیز» و «محمد بن نایف» پسرش تفویض کرده است.
سلطان بن عبدالعزیز که از مدتها پیش از سرطان رنج می برده در اظهاراتی گفته بود که «فقط مرگ می تواند بین او و سمت رسمی اش جدایی بیندازد». پس از این اظهارات 7 عضو باقیمانده از خاندان سعودی به شور نشسته و مصلحت را در تعیین نایف به عنوان ولیعهد دوم دیدند. اما با مرگ نایف بار دیگر معادلات در آل سعود بر هم ریخته است .
این بار شاهزاده سلمان در میان جنگ قدرت شاهزاده ها به میدان آمده است .از سال 1932 پادشاهی سعودی در کشور عربستان بنیان نهاده شد و در این کشور حکومت پادشاهی رواج دارد. هیچ حزب سیاسی، پارلمان و انتخاباتی در این کشور وجود نداشته و خانواده پادشاهی در این کشور سلطه کامل سیاسی دارد.میزان کنترل حکومت مرکزی بر همه سرزمین عربستان به دلیل حضور شاهزادگان سعودی در امیری استان ها یکسان بوده و در این کشور از هر گونه فعالیت سیاسی مخالفان به شدت جلوگیری می‌شود. مطبوعات این کشور به صورت کامل زیر نظر دولت بوده و آنها از این طریق خط مشی آل سعود را تبلیغ می‌کنند.در هر صورت ریاض با دو معضل موازی روبه روست.
از یک سو انقلاب در عربستان با توجه به ظلمهای متعددی که آل سعود علیه ملت عربستان روا داشته کاملامحتمل است و از سوی دیگر،جنگ دربار بر سر جانشینی پادشاه عربستان ،با مرگ احتمالی پادشاه این کشور سخت تر می شود.هم اکنون سئوالات زیادی در خصوص وجود جنگ قدرت در میان آل سعود وجود دارد که بی پاسخ مانده است. زمینه های هرج و مرج داخلی در دربارآل سعود به طور طبیعی مهیاست و جنگ قدرت میان بازماندگان عبدالعزیز می تواند تسریع کننده قیامهای مردمی علیه کلیت این خاندان شود.بازگشت شاهزاده بندربن سلطان به قدرت پس از متهم شدن وی نسبت به کودتا علیه امیرعبدالله نکته ای نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت.
به راستی چرا بندر بن سلطان از دربار رفت و به زندان افتاد و دوباره به راس قدرت بازگشت؟ بحران جانشینی نیز در ریاض به شدت خاندان این کشور را بر هم ریخته است. ملک عبدالعزیز اولین پادشاه عربستان منشوری دارد که به نام منشور عبدالعزیز مشهور است و در آن نوشته است” تا زمانی که پسران من زنده اند، قدرت به نوه هایم نخواهد رسید”. از این حیث بر‌خلاف نظامهای سلطنتی دیگر که قدرت از پدر به پسر می رسد، در عربستان قدرت به برادران پادشاه انتقال می یابد و به همین علت است که در این کشور قبیله ای، شاهزاده ها با پادشاهان اختلاف سنی زیادی ندارند.
اتکای سعودی ها به منشور عبدالعزیز سبب شده است تا پیری،کهنگی و فرسودگی در دربار سعودیها و سرتاسر عربستان به نمادهایی ملموس تبدیل شوند.این در حالی است که نسل جدید سعودیها و شهروندان این کشور به هیچ عنوان پذیرای این ساختار قبیله ای در عربستان نیستند.مشارکت بسیار اندک شهروندان عربستانی در انتخابات شوراهای اخیر این کشور نشان داد که آل سعود علی رغم تبلیغات کاذب خود،آبرویی در نزد ملت خود ندارد و در آینده ای بسیار نزدیک شاهد شکل گیری تحرکاتی گسترده علیه این خاندان ستمگر خواهیم بود.
بر اساس اعلام یکی از مقامات انتخاباتی عربستان، مشارکت مردم این کشور در انتخابات شورای شهر کمتر از 10 درصد بوده است. اگرچه پادشاه عربستان دستور حضور زنان در انتخابات و سمت های دولتی را صادر کرده بود اما این قانون رسما از سال 2015 اجرایی خواهد شد و تا آن زمان زنان فرصت حضور در انتخابات را نخواهند داشت.در هر صورت اعتماد عمومی شهروندان عربستانی نسبت به آل سعود به کمترین حد ممکن رسیده است و جوانان عربستانی نیز از طریق شبکه های اجتماعی به دنبال حضور اعتراض آمیز در خیابانها علیه آل‌سعود هستند.
بدیهی است که ادامه این وضعیت ضربه بسیار سختی به ریاض وارد خواهد کرد. مرگ ولیعهد عربستان سعودی،وخامت حال پادشاه سعودیها،عدم اتفاق نظر در دربار سعودیها بر سر مسئله جانشینی ولیعهد و عواملی از این قبیل ریاض را در وضعیت قرمز قرار داده است.در نهایت اینکه جنگ قدرت میان شاهزادگان سعودی روز به روز بیشتر شدت می گیرد.در این میان برای شاهزادگان سعودی مهم است که هر یک بتوانند با استفاده از روشهای حذفی دیگری را از قدرت خلع کنند.