فضای مجازی بستری برای نشر مفاهیم دینی

عباس خسروانی
در گذشته ائمه جماعت با سخنرانی در مساجد و تکایا به صورت چهره به چهره به تبلیغ دین می‌پرداختند اما امروز با حضور رسانه های جدید و اینترنت، بسیاری از آموزه های دینی از طریق این ابزار به مخاطبان منتقل می شود.ورود رسانه های
مجازی به عرصه دینی عامل تحولی عظیم در حوزه تبلیغات دینی شده است.کسانی که تفقه در دین می‌کنند و آموزه‌های اسلامی و علوم اهل بیت‌(ع) را فرا می‌گیرند به تعلیم و تبلیغ تکلیف شده‌اند.امر تبلیغ دین سختی‌ها و خطرهای بسیاری دارد،امر عظیم تبلیغ وظیفه انبیای الهی دانسته شده است،اما در روایت برای کسانی غیر از انبیا که در این مرحله وارد شوند و بر تبلیغ دین همت گمارند، ثواب چندین پیامبر تعیین شده است.
دشمنان امروز تمام امکانات خود را برای هجمه به اسلام و رسیدن به اهداف شوم خود به میدان آورده اند.در شرایط کنونی باید با ابزار و شیوه های نوین تدریس و تبلیغ معارف دینی مخاطب را اقناع نماییم.باید تبلیغ معارف ناب دینی به صورت روز آمد و کابردی انجام شود چرا که بهره گیری از شیوه های قدیمی در تدریس معارف دینی پاسخگوی نیازهای امروز جامعه نمی باشد.یکی از راههای جدید و اساسی تبلیغ در دنیای امروز نشر مفاهیم عمیق دینی از طریق اینترنت و سایت های وزین و جذاب است.یکی از عرصه های فعالیت برای مبلغان دینی فضای مجازی و بخصوص وبلاگ نویسی است.
هادی خسروی استاد معارف دانشگاه بیرجند درباره اهمیت این موضوع می گوید:" با توجه به عصر اطلاعات و نیاز کاربران به دانسته های دینی، ترویج مبانی اسلامی در کنار تولید سایر محتواها امری ضروری است که انجام آن تدابیر و اقدامات هوشمندانه ای را می طلبد.تولید محتوای دینی و توزیع آن در فضای مجازی از مهم ترین مسائل است.
ارائه محتوای دینی در فضای مجازی ضمن بالا بردن محتوای دینی در اینترنت، فی نفسه و فارغ از اینکه توسط چه کسی انجام شده باشد با ارزش و سودمند است".
این استاد معارف در این خصوص که آیا فضای مجازی را عرصه مناسبی برای تبلیغ دین و باورهای ارزشی می‌دانید یا خیر؟ می گوید:"این فضا بسیار برای تبلیغ دین مناسب است، وبلاگ و سایت‌‌های دینی، رسانه هستند و کار رسانه نیز ‌همین اطلاع‌رسانی و پیام‌رسانی و به عبارتی تبلیغ است.مثلا وبلاگ‌ها رسانه‌های خوبی در راستای انتقال پیام‌های دینی به مخاطبان خود هستند".
فضای مجازی فرصتی مناسب برای دفاع از ارزش های دینی و مبارزه با اندیشه های باطل است .جنگ نرم امروزی که دامن گیر بسیاری از کشورها شده زنگ هشداری برای کشورهای مسلمان است تا بتوانند با بهره گیری از ابزارهای دشمن ،با قالب و اشکالی مناسب ترویج دهنده افکار ایرانی و اسلامی در فضای مجازی باشند.روی آوردن طلاب و اندیشمندان دینی به فضای مجازی یکی از بهترین عوامل گسترش دین اسلام در عصر حاضر است.ترویج مبانی اسلامی نیازمند داشتن اندیشمندان قوی دینی است تا بتوانند با روان شناسی مناسب فرهنگ اسلامی را در جامعه و فضای مجازی ریشه دار کنند.
حجت الاسلام کریم دلفانی، کارشناس حوزه دین و رسانه در خصوص اهمیت فضای مجازی در تبلیغ دین می گوید:"قدیمی ترها واژه تبلیغ را با «منبر» مساوی می دانستند و در آن زمان، منبر بهترین وسیله برای تبلیغ دین بود و اگر کسی می خواست از احکام الهی باخبر شود، پای منبر مبلغان دین می نشست ولی اکنون طرفداران حق و حقیقت معتقدند که وسیله تبلیغ دین فقط منبر نیست گرچه منبر، اصیل ترین وسیله در این خصوص است.
گرچه در منبر امکان برقراری ارتباط موثر و چهره به چهره وجود دارد اما در فضاهای دیگر می توان دین را به روش های متعددی تبلیغ کرد".یکی از مشکلات ما در فضای مجازی، کمبود کارشناسان دینی آشنا با فضای سایبر است، اگرچه نمی توان حضور افراد کارشناسی را هم که بدون برنامه وارد این فضا می شوند و سپس با دلزدگی روبه‌رو می شوند انکار کرد.
علیرضا استادیان کارشناس رسانه در این باره می‌گوید:"جریان دینی با توجه به محتوای پیامی که در دست دارد اگر ماهیت این فضا و لوازم و اقتضائات آن را به خوبی فهم کند و به دانش ها و مهارت های مورد نیاز این عرصه مجهز شود به خوبی می تواند در صحنه رقابت بر حریفان غلبه کرده و رسالت هدایتگری و الهام بخشی خود را به جای آورد.خوشبختانه در سالهای اخیر توجه به سایت ها و وبلاگ های مذهبی و حضور فعال نویسندگان مذهبی و دینی در فضای مجازی افزایش چشمگیری داشته است که نشان از گرایش رو به رشد کاربران اینترنت به ارزشها و اصول دینی دارد.
این گرایش منحصر به جامعه ایران و یا دنیای اسلام نیست بلکه در کل دنیا و در بین غیر مسلمانان نیز این موج معنویت گرایی به چشم می خورد.
امروز با توجه به تقاضای رو به رشد انسانها و افزایش گرایشات معنوی فضا برای علمای دین و حوزه های علمیه فراهم است تا شهد شیرین معارف دین را در قالبی جذاب به انسان خسته از جاذبه های کاذب تمدن مادی ارائه کنند.لزوم آشنایی با فضای به وجود آمده، درک قابلیت ها و توانمندی ها و برنامه ریزی برای رسیدن به شرایط مطلوب از ضرورت هایی است که پیش روی حوزه های علمیه است و این نهاد فکری و فرهنگی باید در جهت شناخت فضای مجازی، تدوین قواعد تبلیغ در فضای مجازی و در نتیجه تولید دانش تبلیغ دینی با توجه به شرایط بومی اقدام کند".
دین اسلام دارای بنیان های قوی و اصول فکری استواری است که با گذشت زمان، استحکام آن در مقایسه با سایر رقیب های فکری و فرهنگ نمایان تر می شود، در این عرصه رویارویی رقیبان با استفاده از ظرفیت های جدیدی که دنیای صنعتی امروز در اختیار آنان قرار داده است در تلاشند تا ضمن وارونه جلوه دادن حقایق مانع رشد روز افزون حق و حقیقت شوند.
اینجاست که عالمان دلسوز و دینمداران واقعی باید وارد عرصه دفاع از دین شده و ضمن تبیین درست و منطقی آموزه های دینی و مجهز شدن به مهارت های ارتباطی، رسالت خویش را در نشر معارف اسلامی به جای آورند.سعید پارسا،عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت تهران،در این باره می گوید:"شبکه اجتماعی مجازی ساختاری است که افراد و سازمانها به واسطه علایق، عقاید و هویت ملی با یکدیگر به تبادل اطلاعات می‌پردازند و بهترین فرصت برای تبلیغات دینی و فرهنگی است.
مطالبی را که افراد در فضای مجازی قرار می دهند مورد استفاده هزاران نفر می شود و بستر ارتباط قوی و محاوره اطلاعات را فراهم می کند که با مدیریت صحیح و کارآمد می تواند پیشرفت دینی، مذهبی وعلمی کشور را به دنبال داشته باشد".
در این عرصه نیازمند سیاستگذاری مناسب در زمینه فعالیت های تبلیغی در فضای مجازی هستیم که این سیاستگذاری محتاج آشنایی با جزئیات این فضا است و به جرأت می توان گفت نهادهای سیاستگذار در صورت عدم آگاهی به قابلیت های فضای مجازی، توان سیاستگذاری مناسب را نخواهند داشت، نباید عجولانه در این فضا وارد شویم بلکه باید سلیقه، دانش دینی، آگاهی های نرم افزاری را کسب و از پتانسیل های موجود به نفع دین مدد گرفت.