شانگهای و اهمیت آن برای ایران

اسدالله افشار
دوازدهمین دور نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای روز پنج‌شنبه هفتم ژوئن با امضای ده سند همکاری در پکن پایتخت چین پایان یافت. سازمان همکاری شانگهای در حالی که وارد دومین دهه همکاری خود می شود در این نشست اسناد مهمی از جمله برنامه راهبردی توسعه میان مدت سازمان همکاری شانگهای را به تصویب رساند. چین به عنوان کشور برگزار کننده و دبیر نوبتی این سازمان در این نشست مطرح کرد که کشورهای عضو باید برای تبدیل این سازمان به تامین کننده قدرتمند امنیت و ثبات منطقه و نیروی محرکه توسعه اقصادی منطقه ای تلاش کنند.
رئیس‌جمهوری ایران دردوازدهمین اجلاس سران سازمان همکاری‌های شانگهای برتقویت همدلی و همگرایی منطقه‌ای و بین المللی اعضای سازمان شانگهای، گسترش همکاری‌های اقتصادی،تاسیس نهادهای مالی و پولی خارج از سلطه سلطه‌گران وتقویت روابط فرهنگی وسیاسی بین کشورهای عضوبه عنوان راهکارهای حرکت کشورهای مستقل به سوی تدوین چهارچوب نظم جدید وعادلانه برجهان و خروج ازشرایط نامطلوب فعلی تاکید کرد.
احمدی نژاد درپیشنهادهای چهارگانه خود به شرکت کنندگان در دوازدهمین اجلاس سران کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای، تقویت همدلی و همگرایی منطقه‌ای و بین المللی بین اعضاء و همه ملت‌ها و دولت‌هایی که به دنبال نظمی عادلانه و انسانی هستند را به عنوان یکی از عوامل تحقق اهداف یاد شده اعلام کرد و گفت: باید بدانیم که استعمارگران با پیشرفت چین به همان اندازه مخالف هستند که با پیشرفت روسیه، هند، ایران، پاکستان و همه اعضای دیگر پیمان شانگهای مخالفند.
رئیس‌جمهوری در تشریح پیشنهاد دیگرخود به سران شرکت‌کننده درسازمان همکاری شانگهای خاطر نشان کرد:تقویت روابط فرهنگی و سیاسی در جهت گسترش دوستی‌ها وهمگرایی‌ها دربرابراصراردیگران بر جدایی وتفرقه بسیارضروری وتقویت‌کننده امنیت و پیشرفت همه اعضاءخواهد بود.احمدی‌نژادهمچنین درحاشیه این اجلاس دوروزه باسران برخی ازکشورهای شرکت‌کننده دراجلاس (چین،شوروی،تاجیکستان،ترکمنستان،افغانستان) دیدارنمودند.
چین،روسیه،ازبکستان،قرقیزستان،قزاقستان وتاجیکستان ازاعضای اصلی وایران،هند،پاکستان ومغولستان از اعضای ناظرسازمان همکاری شانگهای هستند.نمایندگان کشورهای بلاروس وسریلانکابه‌عنوان میهمان وافغانستان به عنوان گروه تماس دراجلاس پکن شرکت داشتند.
قدرت اقتصادی و امنیتی سازمان شانگهای:
حدود 20 درصد ذخایر نفت جهان و حدود 50 درصد ذخایر گاز جهان در محدوده کشورهای حوزه سازمان همکاری شانگهای قراردارد. این حجم ازانرژی دراین منطقه باعث شده که سازمان یادشده به یکی از پرقدرت ترین پیمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.اعضای سازمان همکاری شانگهای (SCO) با داشتن مساحتی معادل 30 میلیون و 189 هزارمتر مربع، سه پنجم از مساحت آسیا و با جمعیتی در حدود یک میلیارد و 500 میلیون نفر، چیزی حدود یک چهارم جمعیت کره زمین رادراختیاردارند.سازمان شانگهای با برخورداری ازاین منابع عظیم انرژی واقتصادی،همکاری اقتصادی بین اعضا را به عنوان یکی ازاولویت‌های فعالیت خود قرارداده است.
دلایل اهمیت داشتن سازمان شانگهای برای ایران:
سازمان شانگهای به دلایل مختلفی برای ایران حائز اهمیت است. ابتدا اینکه این سازمان یک رکن از ارکان سیاست شرقی ایران است؛ یعنی ما هم براساس قانون اساسی و هم براساس سند چشم‌انداز سیاست خارجی مستقلی را در دنیا در پیش می‌گیریم و پیگیری این سیاست مستقل به این معناست که ما توجه ویژه‌ای هم به شرق داریم. این رویکرد در چند سال اخیر هم تقویت شده است یعنی غرب از اولویت ما خارج شده و روابط با شرق از جمله تقویت روابط با چین و روسیه اولویت بیشتری در سیاست خارجی ایران پیدا کرده است. پس به شکل کلی این سازمان با توجه به رویکرد تقابل با غرب و رویکرد مستقل مسائل بین‌المللی مورد توجه جمهوری اسلامی ایران است. اما دلایل متعدد دیگر نیز در این باره وجود دارد.
یکی از رویکردهای اصلی در سیاست خارجی ایران مقابله با یکجانبه‌گرایی آمریکا و متحدین اروپایی‌اش است. سازمان شانگهای هم در چند سال اخیر رویکرد مشابهی از خود نشان داده است، از جمله در اجلاس آلماتی که چند سال پیش برگزار شد، این سازمان در سال 2005 بیانیه‌ای رسمی صادر و حضور قدرت‌های خارجی در منطقه و دخالت آنها در مسائل منطقه‌ای را محکوم کرد. بنابراین مجموعا رویکرد این سازمان مقابله با یکجانبه‌گرایی است و طبیعی است که در این رویکرد مشابهت و قرابت با سیاست خارجی ایران وجود دارد. دلیل دیگری که باعث نزدیکی جمهوری اسلامی ایران به این سازمان است، رویکرد تامین امنیت به شکل منطقه‌ای درسیاست خارجی ماست. ما اعتقاد داریم که مداخلات کشورهای خارجی در منطقه،خسارت‌های زیادی را ازجمله در افغانستان وعراق به بارآورده است.
نقش مؤثر جمهوری اسلامی ایران در افزایش کارایی سازمان همکاری شانگهای:
جمهوری اسلامی ایران با توجه به استعدادها، ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها می‌تواند نقشی موثردرافزایش کارایی سازمان همکاری شانگهای داشته باشد.مشارکت فعال وگسترده درفعالیت‌های سازمان همکاری شانگهای یکی ازاولویت‌های سیاسی خارجی جمهوری اسلامی ایران به‌شمارمی‌آید.
جمهوری اسلامی ایران باتوجه به ریشه‌های نظری شکل گیری بحران کنونی جهان ازجمله نبود اخلاق وارزش‌های معنوی درنظام سرمایه‌داری ومالی جهان،نقش ربا دررشد حباب گونه بازارهای مالی وپولی دنیا،اعتماد بیش ازحد به ثبات نظام سرمایه‌داری ووجود بی عدالتی وتبعیض درصحنه جهانی به دلیل نظام‌های حاکم برجهان ،اعتقادراسخ داردکه؛ طراحی نظام اقتصادی سیاسی بین کشورهای عضوبطورمستقل وبامحوریت اخلاق،ایجادبانک مشترک با حضوراعضای اصلی وناظروحرکت به سمت بانکداری بدون ربا، استفاده ازپول جدید ومنطقه‌ای، اتخاذ تمهیدات لازم برای جذب سرمایه خارجی ازطریق مناقصه،طرح‌های تولیدی،تعمیق همکاری‌ها درزمینه امنیت ودستیابی به راه‌حل منطقه‌ای درجهت برقراری امنیت وتلاش برای ایجاد محیطی امن،به منظور تامین انرژی منطقه ازاقیانوس آرام تااقیانوس اطلس ازجمله راهکارهای موثربرای افزایش کارایی وتحقق اهداف راهبردی سازمان شانگهای بویژه درزمینه مبارزه باآسیب‌های بحران جهانی است.
اهمیت عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای به اذعان مقامات چین و روسیه:
عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای البته به اذعان مقامات چین و روسیه در دو عرصه برای اعضای شانگهای بسیار حائزاهمیت است.
اول: نقش ثبات دهنده ایران در آسیای مرکزی به خاطر نفوذ سیاسی ، فرهنگی و معنوی ایران دوم: نقش اقتصادی و تجاری ایران در عرصه تولید و حمل ونقل ، ارتباطات و انرژی است.
علاوه براین مولفه ها جمهوری اسلامی ایران زمینه ها ، ظرفیت ها و پتانسیل بسیار خوبی برای همکاری با شانگهای دارد زیرا عضویت ایران در شانگهای می تواند با سیاست اصولی ایران در افزایش همکاری ها با همسایگان و نهادهای اقتصادی منطقه ای و بین‌المللی همخوانی داشته باشد. ضمن آنکه از منظر استراتژی های کلان منطقه ای و بین المللی نیز می توان شاهد نوعی همگرایی ، همکاری و اشتراک مواضع میان ایران و سازمان همکاری شانگهای بود. عضویت ایران در اکو، اوپک ، سازمان کنفرانس اسلامی و جنبش عدم تعهدهابا توجه به وزن وجایگاه منطقه ای ایران به همراه میزان تاثیرگذاری های مثبت، می تواند موید همین دیدگاه باشد.