ناتو و تکرار اشتباههای بزرگ

 میراحمدرضا مشرف‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

هنگامی که در اوایل سال جاری میلادی از فرماندهی ناتو درباره عملکرد این نیروها در افغانستان سؤال شد، سخنگوی این سازمان از کشتار غیر نظامیان به عنوان بزرگترین اشتباه ناتو در این کشور یاد و تأکید کرد که ناتو در سال جدید تلاش خواهد کرد تا چنین اشتباهاتی تکرار نشود.

اما با وجود این اظهارات، آمارها نشان می‌دهد که از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون رقم تلفات غیر نظامیان در افغانستان به شدت افزایش یافته است، به گونه‌ای که تنها در دو هفته اخیر نزدیک به یکصد غیر نظامی در جریان عملیات این نیروها در مناطق جنوبی و غربی افغانستان کشته شده‌اند. وقوع این کشتارها خشم مردم را نیز به دنبال داشت، چنانکه در شهرهای هرات و جلال‌آباد تظاهرات اعتراض‌آمیز ـ که گاهگاه به خشونت هم کشیده‌ شد ـ برگزار گردید و تظاهر کنندگان شعارهایی بر ضد حضور نیروهای خارجی و حتی رئیس‌جمهور افغانستان سر دادند.

فراوانی آمار تلفات غیر نظامیان دولت افغانستان را نیز به واکنش واداشت، به گونه‌ای که حامد کرزای در ملاقات با فرماندهان ناتو با ابراز ناخشنودی از تلفات غیر نظامیان، آن را موضوعی غیر قابل پذیرش و غیر قابل درک دانست. وی حتی در جریان یک سخنرانی عمومی با چشمانی اشکبار نیروهای ناتو را به کشتار کودکان کشورش متهم کرد.

در نتیجه همین فشارها و اعتراضها تاکنون فرماندهان ناتو چندین بار مجبور به عذرخواهی شده‌اند که در این راستا در هفته گذشته فرماندهی نظامی ناتو در حوزه شرق، با حضور در جمع مردم استان ننگرهار افغانستان، نسبت به کشتار دو ماه قبل غیر نظامیان توسط نیروهای آمریکایی عذرخواهی و متعهد شد که از این پس، این نیروها در عملیاتهای نظامی خود احتیاط بیشتری داشته باشند.

اما کشته شدن 21 غیر نظامی از جمله چند زن و کودک در جریان عملیات ناتو در استان هلمند، آن هم در فاصله زمانی کمتر از 24 ساعت پس از این عذرخواهی، نشان داد که این معضل عمیقتر و اساسی‌تر از آن است که با یک عذرخواهی ساده و یا تعهد شفاهی قابل حل و یا چشمپوشی باشد.

در واقع کشتار غیر نظامیان توسط نیروهای ناتو ریشه در عواملی دارد که تا زمان استمرار این عوامل، احتمال تکرار چنین وقایعی بسیار زیاد خواهد بود. در یک نگاه اجمالی شاید بتوان چهار عامل اساسی زیر را در این ارتباط دخیل دانست.

1- سهل‌انگاری و بی‌احتیاطی نیروهای ناتو در برخورد با غیر نظامیان که در عمل موجب شده آنها در انجام عملیاتهای نظامی و حتی گشت‌زنی عادی غیر نظامیان را نادیده بگیرند.

2- هراس نیروهای ناتو از حملات انتحاری و گسترش حملات انتحاری باعث تشدید فشارهای روحی بر نیروهای ناتو شده و آنها را به سمت واکنشهای غیر منطقی و شتابزده سوق داده است.

3- استفاده از تاکتیکهای نظامی نامتناسب: به باور بسیاری از کارشناسان، استفاده ناتو از تاکتیکهای جنگی نادرست نقش بسیار مهمی در افزایش تلفات غیر نظامیان داشته است.

در شرایطی که نیروهای طالبان حملات خود را به صورت غیرمنسجم و ناهماهنگ دنبال کرده و با استفاده از تاکتیک جنگ و گریز، درگیری را به مناطق مسکونی می‌کشانند، نیروهای ناتو به عملیاتهای گسترده و با پشتیبانی نیروی هوایی اتکا دارند که در عمل بیش از آنکه موجب ضربه زدن به طالبان شود، باعث کشتار غیر نظامیان می‌شود.

4- عدم هماهنگی نیروهای خارجی با دولت و ارتش افغانستان: برخی اقدامات خودسرانه نیروهای ناتو و ناهماهنگی آنها با نیروهای ارتش افغانستان در جریان عملیاتهای نظامی موضوعی است که از سوی ناتو نیز مورد تأیید قرار گرفته و سخنگوی این سازمان با تأکید بر لزوم هماهنگی بیشتر با نیروی افغان، ابراز نارضایتی کرزای از کشتار غیر نظامیان را چنین توجیه می‌کند که آقای کرزای به صورت مشخص گفته است که ما باید با نیروهای افغان که در مناطقشان مردم را به خوبی می‌شناسند، کار کنیم.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

در هر حال کشتار غیر نظامیان در جریان عملیاتهای نظامی ناتو، اکنون به چالشی بزرگ برای نیروهای خارجی و نیز دولت افغانستان تبدیل شده است. در این راستا چندی پیش ایندیپندنت مطالبی را به نقل از یک خبرنگار انگلیسی به چاپ رساند که در آن یادآوری شده بود که مردم قندهار در آرزوی بازگشت طالبان هستند، زیرا شرایط امنیتی آنها در آن زمان بسیار بهتر از وضعیت کنونی بوده و اکنون مردم هر لحظه منتظر یورش طالبان هستند. همچنین شورای سنسیل که مرکزی پژوهشی مستقر در بروکسل است، چندی پیش نتایج نظرسنجی را منتشر کرده که نشان می‌دهد حمایت از طالبان در میان مردم عادی در ماههای اخیر تا 27 درصد افزایش یافته است. تردیدی نیست که این موضوع با کشتار غیر نظامیان توسط نیروهای ناتو ارتباطی مستقیم دارد.

اما از سوی دیگر دولت افغانستان و شخص کرزای هم بدین جهت در ماههای اخیر با فشارهای زیادی مواجه شده است. مردم و جناحهای سیاسی انتظار برخوردی قاطع‌تر و ارایه راهکاری برای جلوگیری از این رخدادها را دارند. برخی احزاب و گروههای سیاسی نیز خود در این زمینه دست به کار شده‌اند و راه‌حلهایی را مطرح کرده‌اند، چنانکه شورای متحد ملی که از چندین گروه و حزب سیاسی حاضر در پارلمان تشکیل شده است، خواهان قانونمند کردن حضور نیروهای خارجی در افغانستان شده و تأکید کرده که دولت افغانستان باید صلاحیت بازجویی و محاکمه سربازان خارجی را که متهم به کشتار غیر نظامیان هستند، داشته باشد. تردیدی نیست که در صورت تکرار این رخدادهای ناگوار فشار این احزاب و گروه‌ها بر دولت بیشتر هم خواهد شد‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌.