بیش از 15 ماه از ناآرامیهای سوریه میگذرد و جامعه جهانی کماکان از ارایه راهکاری عملی و اجرایی برای برون رفت از بحران سوریه وامانده است. کنفرانسهای پی در پی در گوشهگوشه جهان نیز راه به جایی نبرده است و درگیریهای داخلی سرزمین شام روز به روز شدت بیشتری میگیرد.
گروهی از کشورها راهکار سیاسی را تنها راه پایان بحران میدانند و گروهی دیگر برکناری اسد را مدنظر دارند؛ مخالفان نیز در این میان تنها بر گزینه نظامی پافشاری میکنند و رویای خود را در دولتی دیگر بدون اسد جستوجو میکنند. گروهی تروریست نیز از موقعیت سوءاستفاده کرده و با سلاحهای کشورهای حاشیه خلیج فارس جنگی تمام عیار به راه انداختهاند. با بالا گرفتن تنشها در سوریه بسیاری از تحلیلگران به این باور رسیدهاند که راهکار پایان بحران در سوریه نه در این کشور بلکه در خارج از مرزهای سوریه است. در این میان کشورهای مختلف بنا به مصالح خود رویکردهای متفاوتی را اتخاذ کردند.
نشستهای مختلفی نیز با حضور کشورهای مخالف و موافق برگزار شد و در این میان بسیاری از کشورها شعله ناآرامیها را شعلهورتر کرده واندک کشورهایی بودند که آبی بر آتش بحران ریختند. روز گذشته نیز برای سومین بار در هفتهای که گذشت کنفرانسی برای برون رفت از بحران سوریه برگزار شد. پس از کنفرانسهای ژنو و قاهره، کشورهایی که خود را دوستان سوریه مینامند عصر دیروز بار دیگر اینبار در پاریس گردهم آمدند تا راههای سرنگونی و دستکم وارد کردن فشار بیشتر به اسد را بررسی کنند.
کنفرانس دوستان سوریه پیش از این یک بار در تونس و بار دیگر در استانبول برگزار شده بود. در کنفرانس تونس مخالفان سوریه موسوم به شورای ملی این کشور به عنوان تنها نماینده قانونی سوریه به رسمیت شناخته شدند. اجلاس دوستان سوریه با محوریت کشورهای غربی همچون آمریکا، انگلیس و فرانسه و کشورهای عربی چون عربستان و قطر و مشارکت ترکیه برگزار میشود.
به گزارش بیبی سی انگلیسی، روسیه و چین همانطور که از قبل اعلام کرده بودند این اجلاس را تحریم کرده و حاضر به شرکت در آن نشدند. در همین حال سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه بار دیگر به آمریکا درباره دامن زدن به خشونتها از طریق حمایت از تروریست و شورشیان مسلح در سوریه هشدار داد. حاضران در این اجلاس را نمایندگان نزدیک به 80 کشور غربی و عربی تشکیل میدهند. این چهارمین نشست ضدسوری«دوستان سوریه» برای یکسره کردن تکلیف بشار اسد به حساب میآید. با این حال هیچ کدام از این کنفرانسها راه به جایی نبرده است. تاکنون این نشستها در تونس، ترکیه و پاریس برگزار شده است و این دومین بار است که پاریس میزبان این نشست است.
اجلاس دیروز با سخنرانی فرانسوا اولاند رئیسجمهوری فرانسه آغاز شد. اولاند در آغاز کنفرانس ابراز امیدواری کرد که این نشست موجب اقدامات جدیتر شورای امنیت برای برون رفت از بحران سوریه شود.
شرکتکنندگان در نشست دوستان سوریه در پاریس که بهطور مستقیم و هماهنگ از شبکههای مخالف سوریه از جمله العربیه، الجزیره و اسکای نیوز عربی پخش شد، اظهارات تقریبا مشابه و تکراری بر زبان جاری کردند و با ردیگر خواستار مداخله نظامی در سوریه شدند.
پس از سخنان اولاند رئیسجمهوری و فابیوس وزیر امور خارجه فرانسه، ابوصلاح از اعضای گروههای مخالف سوری با ارایه گزارش از وضع میدانی سوریه خواستار دخالت نظامی خارجی درامور سوریه به بهانه حمایت از مردمی شد که بهخاطر فعالیت گروههای مسلح با ناامنی روبهرو شدهاند.
گروههای مخالف خواهان حمایتهای تسلیحاتی غربیها و متحدانشان از افراد مسلح و ایجاد منطقه پرواز ممنوع در سوریه شدند. تشکر ویژه گروههای مخالف سوری از رژیمهای عربستان، قطر و امارات بهخاطر حمایتهای گسترده مالی و تسلیحاتی از مخالفان سوری و وجود دو میلیون آواره در داخل سوریه از جمله محورهایی بود که در نشست پاریس مطرح شد.
عبدالباسط سیدا رئیس گروه موسوم به شورای انتقالی سوریه بهطور ویژه از عربستان، قطر و امارات بهخاطر حمایتهای گسترده مالی و تسلیحاتی از گروههای مخالف در سوریه تشکر کرد و گفت: ممنون عربستان و قطر هستیم.
وی افزود: سوریه در آینده به بازسازی فراگیری نیاز دارد و به 20 میلیارد دلار در ماههای اولیه نیازمندیم. سیدا با بیان اینکه سوریه به تمام گروهها و طوایف ملت سوریه تعلق دارد، گفت از روسیه میخواهیم تا خواستههای ملت سوریه را درک کند. وی ادعا کرد حل بحران سوریه باید با کنارهگیری اسد آغاز شود. ریاض سیف از مخالفان سوری نیز مدعی شد چطور ممکن است این همه دوست داشته باشیم و نتوانند کشتار در سوریه را متوقف کنند.
ریاض سیف مخالف سوری با ادعای اینکه بیش از دو میلیون نفر درداخل سوریه آواره شدهاند، گفت خواستار دوستی عملی برای توقف کشتار در سوریه هستیم. خانواده اسد که از چهار دهه پیش بهطور موروثی قدرت را در سوریه در دست داشته از پیروان آیین علوی است و به گفته منتقدان حکومت سوریه، در این مدت مواضع مهم سیاسی، نظامی، امنیتی و اقتصادی را به هم کیشان خود سپرده است. نبیل العربی دبیرکل اتحادیه عرب هم با جانبداری از گروههای مسلح اعلام کرد که باید جدول زمانبندی برای وادار کردن نظام سوریه به توقف کشتار وضع شود. العربی گفت باید قطعنامهای از سوی شورای امنیت بر اساس فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد تصویب شود. در همین حال سازمان ملل متحد روز پنجشنبه اعلام کرد در صورتی که دو طرف در سوریه به یک راهحل نرسند، شاهد خشونتهای بیسابقه در این کشور خواهیم بود.
ژان ماری گویرنو، معاون فرستاده ویژه سازمان ملل متحد درباره سوریه گفت توافقنامهای که هفته گذشته در ژنو به امضاء رسید، تنها آغاز راه است. گویرنو همچنین افزود باید برای رسیدن به این توافق، مذاکرات طولانی میان دولت سوریه و مخالفان صورت گیرد. او در ادامه گفت برای خاتمه خشونتها، سازمان ملل متحد و ناظران آن نیاز به همیاری جامعه بینالمللی دارند.
انتقاد اسد از مواضع ترکیه
از سوی دیگر رئیسجمهوری سوریه با انتقاد شدید از موضع دولت ترکیه در قبال بحران سیاسی کشور خود، نخست وزیر ترکیه را به فرقه گرایی متهم کرده است.
خبرگزاری دولتی سوریه - سانا - در گزارشی پیرامون مصاحبه اخیر بشار اسد، رئیسجمهوری این کشور با یک روزنامه ترکیه، رجب طیب اردوغان، نخست وزیر این کشور را به داشتن«مواضع متناقض» نسبت به بحرانهای منطقهای متهم کرده و درباره علت آن گفته است آقای اردوغان«ذهنیت فرقهگرای خود را نشان میدهد.»
بشار اسد در پانزده ماه پیش در دو جبهه درگیر بوده است:«اول حل بحران سیاسی و مقابله با تروریستها و دوم حفظ دستاورد روابط با ترکیه»بشار اسد دولت آقای اردوغان را متهم کرد که تلاش داشته تا این روابط را تخریب کند و افزود در حال حاضر، «آنچه که از این روابط باقی مانده، صرفا روابط دوستانه بین دو ملت است و در نتیجه، ما میکوشیم تا از بروز رویارویی بین دو کشور جلوگیری شود».
در بخشی از این مصاحبه، بشار اسد بین دولت و ملت ترکیه تفاوت قایل شد و گفت: «با وجود اینکه سیاست اردوغان برای مردم سوریه تنها خون و ویرانی به ارمغان آورده و بدون توجه به اینکه دولت کنونی ترکیه خواستار مرگ مردم ماست، من برای ملت ترکیه، که ملت برادر ماست، آرزوی بهروزی دارم».
رئیسجمهوری سوریه گفت که دولت ترکیه بدون توجه به«روابط برادرانه با سوریه» به مداخله در امور داخلی این کشور پرداخت که برای او قابل قبول نیست و«در مراحل بعدی، با حمایت تدارکاتی از تروریستهایی که مردم بیگناه ما را میکشند، در حوادث خونین در این کشور درگیر شد» و با حمله مستقیم به نخست وزیر ترکیه افزود:«نمی خواهم درباره شخصیت فردی صحبت کنم که در اظهارات خود، تمام ارزشهای اخلاقی و معنوی را زیر پا گذاشته است، ارزشهایی که باید مشخصه هر سیاستمدار، حتی هر انسانی در جهان باشد.»
به گفته اسد دلیل اعتراض اردوغان به حمله اسرائیل به فلسطینیان فرقه گرایی او بوده است. خبرنگار جمهوریت سخنان نخست وزیر ترکیه را یادآور شد که بارها گفته است که بشار اسد در گفتوگوی با او، قول داده بود تا دست به اصلاحات بزند و از سرکوب مردم خودداری ورزد، اما رئیسجمهوری سوریه گفت که اینگونه اظهارات نشان میدهد که آقای اردوغان درصدد مداخله در امور داخلی سوریه است و پرسید: «چگونه میتوانم به او در این مورد قولی داده باشم؟ این دروغی آشکار است. برعکس، این او بود که از من راهنمایی میخواست و من هم دیدگاهم نسبت به مسائل را در سخنرانی هایم مطرح میکردم.»
در ادامه مصاحبه، این سئوال مطرح شد که آیا از نظر رئیسجمهوری سوریه، دولت ترکیه حامی گروه اسلامگرای اخوان المسلمین است؟ بشار اسد گفت که از سالها پیش«اردوغان همیشه به اخوان المسلمین توجه داشت، حتی بیش از توجه به روابط ترکیه و سوریه، و تردیدی نیست که میخواهد از آنها حمایت و به آنها کمک کند، اما ما چنین اجازهای را به هیچکس در جهان نمیدهیم.»
اخوان المسلمین سوریه، که گفته میشود با گروهی به همین نام در مصر نیز نا مرتبط نیست، مهمترین تشکل سیاسی - مذهبی سنی در سوریه محسوب میشود و در اوایل دهه ١٩٨٠، علیه حکومت حافظ اسد، رئیسجمهوری وقت، دست به شورش زد اما با حملات شدید ارتش به حما، مرکز اصلی شورش مواجه شد و گفته میشود در جریان این حملات، بین ده تا سی هزار تن به دست نیروهای دولتی کشته شدند.
حدود هفتاد و پنج درصد مردم سوریه را مسلمانان سنی تشکیل میدهند و حدود دوازده درصد از آنان تحت عنوان شیعیان طبقهبندی شدهاند که شامل شیعیان دوازده امامی، اسماعیلیان و پیروان مذهب علوی هستند که گفته میشود برخی عقایدشان وجوه تشابهی با عقاید شیعی دارد.