اتحاد استراتژیک ترکیه و اسرائیل (بخش سیزدهم)

سیدرضا میرطاهر
9ـ استفاده ترکیه از امکانات اقتصادی و سیاسی اسرائیل برای تحکیم و گسترش نفوذ خود در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز:
باید به این نکته اشاره کرد که ترکیه در میان کشورهای اسلامی، از جمله فعالترین کشورها در تعقیب فرصت‌های جدید برای بهره‌مند شدن از پیوندهای نزدیک قومی، زبانی و فرهنگی در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز جهت توسعه نفوذ اقتصادی و سیاسی خود است، هرچند ترکها در ابتدا کمکهای زیادی در بعد اقتصادی به این کشورها کردند و نیز از بعد سیاسی، با ارائه الگوی سکولار، حکومت و دموکراسی به سبک غربی و ترویج پان‌ترکیسم این کشورها را جلب کردند، اما بعدها رهبران این کشورها به محدود بودن توان ترکیه به ویژه در بعد اقتصادی پی برده و لذا آنان را به جستجوی شرکای دیگر سوق داد.
با این وجود، ترکیه هنوز بر آن است که جایگاه مستحکمی در آسیای مرکزی و قفقاز برای خود تدارک ببیند، زیرا منطقه آسیای مرکزی و قفقاز را جزیی از قلمرو فرهنگی و تاریخی خود محسوب می‌کند، ولی با آشکار شدن محدودیت‌های ترکیه، برخی کشورها از جمله آمریکا با هدف ادامه سیاست تحدید و انزوا و تحریم ایران، به تقویت نقش ترکیه در منطقه ادامه داده و در همین راستا، اسرائیل نیز با سیاست‌های آمریکا همگام و هم‌نوا است.
کما اینکه «شیمون اشتاین»، معاون مدیرکل کشورهای مشترک‌المنافع وزارت امور خارجه اسرائیل اخیراً از طرح انتقال نفت جمهوری آذربایجان از مسیر باکو ـ جیهان حمایت کرده و طی سفری به باکو گفته است که این طرح هم از جهت اقتصادی و هم از جهت استراتژیک مهم تلقی می‌شود.
به هر حال، ترکیه به شدت در تلاش است تا به اشکال مختلف برای نفوذ بیشتر در آسیای مرکزی و قفقاز اقدام کند تا جایی که این تلاش‌ها حتی برخی از همکاریهای منطقه‌ای آن کشور را تحت‌الشعاع قرار داده است.
مثلاً روابط بسیار نزدیک ترکیه با ایالات متحده و نیز توسعه گسترش همکاری‌های همه جانبه این کشور با اسرائیل که تجلی نوعی یارگیری سیاسی و اقتصادی است، باعث شده تا همکاری کشوری عضو اکو در چارچوب این سازمان و همگرایی درونی آن در حد بسیار پایین باقی بماند.⁶⁴
از سوی دیگر، همکاری ترکیه و اسرائیل برای نفوذ در این کشورها، به سود اسرائیل نیز است که بدان اشاره خواهد شد.
ب ـ اهداف اسرائیل
1ـ اسرائیل کماکان بیشترین نگرانی را از طرف ایران به عنوان تهدیدی در مقیاس استراتژیک دارد و لذا با تحریم‌های برقرار شده علیه ایران موافق است.
در این ارتباط «شیمون پرز» می‌گوید: «اسرائیل از سوی هیچ کشوری به جز ایران تهدید نمی‌شود و این کشور بزرگترین تهدید برضد امنیت و موجودیت اسرائیل است»⁶⁵ و باز در همین رابطه «اسحاق رابین» نخست‌وزیر مقتول اسرائیل اظهار داشته بود که «در صورت هرگونه جنگ احتمالی، هراس اسرائیل از ایران است.»
این‌گونه اظهارات، عمق چالش اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران می‌رساند.⁶⁶
از سوی دیگر، با توجه به همسایگی ایران و ترکیه و هم‌پیمانی ترکیه و اسرائیل، اهمیت استراتژیک این پیمان نظامی ـ امنیتی برای اسرائیل بیش از پیش نمایان می‌شود.          ادامه دارد...