آیا میتوان به روسها اعتماد کرد؟!
عبدالله حقگو
مواضع روسیه در خصوص موقعیت کنونی ایران در منطقه خاورمیانه شفاف شده و بخشی از تحلیلگران و شخصیتهای این کشور، بر هم خوردن موازنه قدرت در منطقه از ناحیه ایران را، غیرقابل پذیرش دانستهاند.
مسکو در مخالفت با حق غنیسازی جمهوری اسلامی ایران با مجموعه غرب همگرایی زیادی در پیش گرفته و موافقت خود را با روند تشدید فشار بر ایران در قالب قطعنامههای شورای امنیت نشان داده است.
روسها به وجود ابهامات در مورد پرونده هستهای ایران اشاره کرده و خاطرنشان ساختهاند که از روند کنونی همکاری ایران با آژانس ناخرسند هستند.
روسها اشاره میکنند که در رفتارهای خود، تنها و تنها به منافع ملی خویش میاندیشند و به هیچوجه ملاحظات ایدئولوژیک را مدنظر ندارند.
روسها از فرصتهای ناشی از رویکردهای یکجانبه مقامات آمریکایی در موضوعاتی مانند مبارزه با تروریسم، حمله به افغانستان و عراق، پرونده هستهای ایران و افزایش قیمت نفت و گاز در جهت منافع خود بهرههای فراوان بردهاند.
پروژههای اقتصادی دوجانبه با رکود مواجه شده و در بخشهای حساس، نشانهای از تمایل مسکو برای اتمام آنها مشاهده نمیشود.
نیروگاه هستهای بوشهر که براساس توافق روسای سازمانهای انرژی اتمی دو کشور قرار بود در سپتامبر سال 2007 به بهرهبرداری برسد، وارد بازیهای سیاسی شده و ماههاست شاهد موضعگیریهای منفی مقامات روسی در مورد تأخیر مالی طرف ایرانی و مسائل دیگر هستیم.
روسیه در جریان اجلاس اخیر سران گروه هشت، به طور غیرمنتظره و بدون هیچگونه هماهنگی قبلی، پیشنهاد استفاده مشترک از پایگاه راداری «قبله» جمهوری آذربایجان را به آمریکا ارائه داد. این موضع روسها بازتاب وسیعی در روسیه، منطقه و کشورهای مختلف جهان داشت. از آنجا که این امر، مجوزی برای حضور قدرتهای فرامنطقهای بوده و در راستای تبلیغات جنجالی غربیها برای جا انداختن تهدید ایران است، اقدامی مغایر با منافع ملی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی میشود.
از سوی دیگر، روسیه با تحولات مهمی نیز در صحنه داخلی روبروست، دو انتخابات دومای کشوری و ریاستجمهوری، سرنوشت فرآیند انتقال قدرت در این کشور را مشخص خواهد کرد. این وضع از آن حیث حایز اهمیت است که نگرانیهای جدی در مورد موقعیت اصلاحات سیاسی-اقتصادی و سیاست خارجی برای دوران بعد وجود دارد.
فشارهای گستردهای نیز از سوی غرب بر مسکو به بهانه تضییع دموکراسی و حقوق بشر و آزادیبیان در روسیه وارد میشود. همچنین وضعیت روابط روسیه با مجموعه غرب در بدترین شرایط ممکن قرار دارد.
در چنین وضعیتی، مناسب است تعاملات دو کشور در سالهای اخیر یک بار دیگر مرور شده و حاصل آن که در عبارتهای زیر خلاصه شده است، به مسکو یادآور شد:
1. علیرغم مشکلات و چالشهایی که در روابط جمهوری اسلامی ایران با غرب وجود دارد، نگاه جمهوری اسلامی ایران به روسیه در سالهای پس از فروپاشی هیچگاه سوداگرانه و تاکتیکی نبوده است. تهران و مسکو با مجموعهای از شرایط سیاسی و امنیتی در منطقه روبرو هستند که تنها در سایه یک همکاری اصیل و پایدار میتوانند منافع خود را به بهترین وجه تامین کنند. تجربیاتی مانند بحران تاجیکستان، افغانستان و مبارزه با جریانهای افراطی و متعصب در منطقه، نشان داده است که هرگاه درک مشترکی از فرصتها و تهدیدها از سوی دو کشور به وجود آمده، نتایج خوبی نصیب دستگاه دیپلماسی دو کشور شده است.
2. جمهوری اسلامی ایران طی سالهای گذشته در مقولاتی مانند بحران چچن و تجریهطلبی، با روسیه کاملاً هماهنگ بوده و علیرغم فشارهای مختلف به ویژه از سوی برخی از کشورهای اسلامی، در این مسیر ایستادگی کرده است، به جرات میتوان گفت که هزینهای که جمهوری اسلامی ایران برای احیای قدرت روسیه در دوران سخت بلاتکلیفی طی سالهای گذشته پرداخته است، با هیچ معیار مادی قابل اندازهگیری نیست.
3. ایران در سالهای اخیر به عنوان شریک مطمئن روسیه در موضوعات مختلف عمل کرده است. نگاهی به رفتار کشورهای منطقه در حوزه مشترکالمنافع، اروپا، خاورمیانه و بخشهای دیگر، نشان میدهد که تقریباً در بیشتر حوزههای یادشده آثار اقدامات ضدروسی مشاهده میشود، حوزه ایران تنها بخش در منطقه است که هیچگونه اقدامی مغایر با منافع روسیه صورت نگرفته است.
4. علیرغم این که گفته میشود ایران از کارت روسیه برای برطرف ساختن مشکلات خود با غرب استفاده کرده است، نگاهی به مجموعه اقداماتی که در ماههای اخیر صورت گرفته، نشان میدهد که این روسیه بوده است که از موضوع ایران برای پیش بردن بخش عمدهای از سیاست خارجی خود استفاده کرده است. فرصتی که برای روسیه در سایه گرفتار شدن آمریکا در منطقه خاورمیانه، عراق، افغانستان، پرونده هستهای و بسیاری از موضوعات دیگر ایجاد شده، امکانی است که با رویکرد کنونی ایران فراهم شده است. ایران دقیقاً این شرایط را ارزیابی میکند، اما در هیچ جا این نکته را یادآور نشده است که کشوری از کارت ایران استفاده میکند. روسها به مطالب روزنامه و اظهارات مقامات مسئول خود بنگرند و ببینند چگونه بدون هیچگونه ملاحظه و توجه به واقعیتها، مطالبی در جهت نادیده گرفتن حقوق و منافع ایران و واقعیتهای موجود بر روابط فیمابین بر زبان جاری میسازند. البته ممکن است این را به حساب آزادیبیان و قلم در کشور روسیه بدانیم! اما نمیدانیم چرا هر وقت مطلب انتقادی مختصری در ایران علیه روسیه مشاهده میکنند، سخت برآشفته میشوند و آن را مخل روابط دوستانه تلقی میکنند. لابد این گونه نیست که علاقهمندی دو کشور جادهای دو طرفه است و هرکس خلاف این تصور کند، حتماً به بنبست برخورد میکند.
5. در موضوع هستهای، دیدگاههای روسها را میدانیم. البته تهران در این خصوص همواره یک نگرش اصولی به مسکو داشته است و در شرایطی که کشورهای مختلف با روسیه بازی میکردند و به هیچ وجه حاضر نبودند سهمی برای آن در پروندهای با این حساسیت قائل شوند، این ایران بود که روسها را در جریان آخرین رایزنیها و تعاملات با کشورهای مختلف و آژانس قرار میداد. تصمیم ایران برای تعلیق و پذیرش پروتکل الحاقی در مسکو اعلام شد، در حالی که غربیها کاملاً با این موضوع مخالف بودند و میگفتند که چرا این قدر به روسها امتیاز میدهید؟
6. گفته میشود مسکو نسبت به نیت ایران برای ورود احتمالی در فعالیتهای هستهای با کاربرد نظامی ظنین است. این تصور از طرف دوستان ایران قابل تصور نبوده و با توجه به اشراف روسیه بر مسائل، موجب تعجب است.
شایسته نیست در شرایطی که روسیه، آژانس را مرجع قضاوت در خصوص فعالیت هستهای کشورهای مختلف از جمله جمهوری اسلامی ایران میداند و بر این نکته پای میفشارد که با موضوع ایران نباید برخورد سیاسی صورت گیرد، مرتباً مطالبی تحت عناوین غیرشفاف بودن و غیراقتصادی بودن فعالیتهای هستهای ایران عنوان شد و یا اینکه گفته شود که وضعیت همکاری ایران با آژانس نگرانکننده است.
7. همگان میدانند که اقدام آمریکا در حمله به افغانستان و عراق چه پیامدهای سوئی برای صلح و ثبات منطقه داشته است. عراق امروز به کانونی برای فعالیت تروریستها و نیروهای افراطی در منطقه تبدیل شده است. جمهوری اسلامی ایران براساس مسئولیتی که برای سرنوشت منطقه و امنیت پایدار آن احساس میکند، از تمام توان خود برای برقراری صلح و آرامش در منطقه حساس خاورمیانه استفاده کرده است. بدیهی است هرگونه تاخیر در اقدامات ضروری برای برقراری آرامش و ثبات در منطقه در مقطع کنونی، پیامدهای خطرناکی در آینده به دنبال خواهد داشت و کشورهای مدعی نمیتوانند شانه از زیر بار مسئولیت خالی کنند.
8. ایران برای نشان دادن حسن نیت خود، باب مذاکره را بازنگه داشته است. این در شرایطی است که آمریکا کاملاً در عراق به بنبست رسیده و شکست خورده و حاضر شده برای یافتن راهحلی که صلح و امنیت منطقه بر هم نخورد، به مذاکره با تهران بپردازد.
9. در چنین وضعی، ایران به طور جدی از برخی اقدامات کشوری مانند روسیه تعجب میکند. پیشنهاد روسیه در اجلاس گروه هشت برای همکاری با آمریکا در جمهوری آذربایجان به مثابه نادیده گرفتن اصول همکاری بود که تهران بیش از 15 سال با روسیه در پیش گرفته است. البته توجیه آنها این است که چنین پیشنهادی را برای نشان دادن ماهیت واقعی اقدامات آمریکا ارائه کردهاند، اما باید توجه کرد که چگونه از این پیشنهاد روسها برای جا انداختن موضوعی واهی تحت عنوان تهدید ایران استفاده شد که اصلاً قابل پذیرش نیست. آیا نمونهای از این قبیل روابط دوستانه سراغ دارید که در هنگام سختی، دشمن دوست خود را به کارزار مقابله با دوست دیرینه دعوت کنند و ابایی هم از پیآمدهای آن نداشته باشند؟
آیا به عواقب درازمدت چنین پشتپا زدنی به اصول دوستی و همکاری مشترک فکر شده است؟ آیا کشورهای مختلف جهان که در این شرایط گذر به دنبال یافتن قطبهای مطمئن و مسئولیتپذیر هستند، روسها را در ردیف کشورهای دارای این صفات آن هم در برهههای حساس و تاریخی قبول خواهند کرد؟
10. ایران، بارها اهمیت موضوعاتی مانند اتمام ساخت نیروگاه بوشهر را یادآور شده است. اقدام روسیه در به تعویق انداختن این امر و وعدههای مکرر در راهاندازی نیروگاه بوشهر با هیچ منطقی قابل توجیه نیست. با این رفتارهای روسیه، ممکن است نیروگاه بوشهر در شبکه سراسری تامین انرژی مورد نیاز ایران قرار نگیرد، اما قطعاً این بنا که اکنون در همه جای جهان شناخته شده است، به نمادی از رفتار سیاسی و معاملهگری روسها با کشورهای همکاری تبدیل خواهد شد و اعتماد به روسها در سراسر جهان زیر سؤال خواهد رفت.
11. البته انسان باید واقعنگر باشد. جمهوریاسلامی ایران، همچنان بر نگرش اصولی خود برای همکاری در شرایط کنونی پایبند و معتقد است دو کشور از زمینههای مشترک همکاری بسیاری در عرصههای مختلف دو جانبه، منطقهای و بینالمللی برخوردارند و منافع آنها و تهدیدهای متوجه آنان بسیار به هم نزدیکند. تهران و مسکو دو همسایه و دو شریک در منطقه هستند. تجربه نشان داده است که همکاری دو جانبه به نفع منافع دو کشور و منطقه است. فکر میکنیم براساس اصولی که تا قبل از حوادث اخیر وجود داشته است، میتوان در استحکام روابط فیمابین دو کشور در عرصههای مختلف کوشا بود.
12. هر چند از دوستان انتظار میرود که در منطقه و جهان منافع ایران را در نظر بگیرند، اما جمهوریاسلامی ایران در تنظیم سیاست خارجی و منافع ملی تنها بر توان و قدرت همه جانبه و پشتیبانی آحاد مردم خود حساب میکند. در باور ایرانیها، به هیچ وجه این فرض پذیرفته نیست که در پشت کشوری پنهان شد و حرف خود را از زبان آنان به کشورهای مختلف زد، ایران به لطف الهی براساس قدرت و هوشمندی مردم خوب و فهیم خود، این مرحله مهم در عرصه سیاسی را با موفقیت پشت سر خواهد گذاشت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
