برگ برنده

با اجرای رسمی جنگ اقتصادی غرب علیه ایران هر چند بسته‌شدن تنگه هرمز یکی از سناریوهای روی میز است اما صنعت نفت درحالی ابزارهای کافی برای پیروزی در جنگ نفتکش‌ها دارد که در صورت کوچکترین اختلال در تردد نفتکش‌ها، صادرات نفت و LNG کشورهای عربی متوقف خواهد شد. به گزارش مهر، تحلیلگران اقتصاد جهان از اول جولای سال 2012 میلادی به عنوان اولین روز آغاز رسمی جنگ اقتصادی غرب علیه جمهوری اسلامی ایران یاد می‌کنند، روزی که با تصمیم تعدادی از سران کشورهای غربی، 27 کشور عضو اتحادیه اروپا از واردات نفت خام ایران محروم شده‌اند.
پیش از این ایران هشدار داده بود که در صورت اعمال رسمی تحریم‌های نفتی، برگ برنده نهایی خود را مبنی بر مسدود کردن تنگه هرمز رو خواهد کرد و برای اجرای نخستین گام این سناریوی استراتژیک نمایندگان مجلس شورای اسلامی پیش نویسی به منظور مسدودکردن تنگه هرمز را در دستور کار قرار داده‌اند.
در شرایط فعلی بدون شک تنگه هرمز حیاتی‌ترین شریان انرژی برای اقتصاد کشورهای بزرگ صنعتی جهان است و آمارها حاکی از آن است که با وجود تلاش برخی از کشورهای عربی برای دور زدن این تنگه در حال حاضر به طور متوسط روزانه 19 تا 17 میلیون بشکه نفت خام از این مسیر به بازارهای جهانی حمل می‌شود.
از سوی دیگر، در دو دهه گذشته و همزمان با کاهش تولید نفت در اکثر مناطق جهان همچون اروپا و آمریکای شمالی و حوزه خلیج مکزیک، میزان وابستگى به نفت خلیج‏فارس دو برابر شده است، به طوری‌که از حدود 1200 تا 1300 میلیارد بشکه رسیده است. کل ذخایر نفت جهان فقط 800 میلیارد بشکه آن در منطقه خلیج فارس قرار گرفته است.
همزمان با افزایش وابستگی اقتصاد جهانی به نفت خلیج فارس، پیش‌بینی می‌شود ذخایر نفت خام آمریکا هم تا 20 سال آینده به پایان برسد که در این صورت میزان وابستگی این کشور هم به ذخایر طلای سیاه حوزه خلیج فارس دو چندان خواهد شد.در کنار ذخایر نفت خام، در حال حاضر قطر بزرگترین صادرکننده LNG جهان بوده و به طور متوسط سالانه حدود 70 میلیون تن LNG توسط این کشور کوچک حاشیه جنوبی خلیج‌فارس به بازارهای شرق، جنوب شرق آسیا، اروپا و حتی امریکای جنوبی صادر می‌شود.
به‌عبارت دیگر، در حال حاضر تنگه هرمز صرفاً یک تنگه نفتی نبوده بلکه با افزایش تقاضای جهانی به گاز، کاربری‌های این تنگه استراتژیک متنوع شده است.
صنعت نفت ایران چندان با جنگ نفتکش‌ها و سناریوهای مقابله و حتی پیروزی در این جنگ نفتی بیگانه نیست و هشت سال جنگ تحمیلی رژیم سابق بعث عراق، به اندازه کافی تجربه کاری برای ناوگان دریایی صنعت نفت کشور اندوخته است.
بر این اساس اوسط سال 1364 رژیم بعث جنگ را تا میانه خلیج‌فارس گسترش داد و استراتژی خود را بر حمله به تأسیسات نفتی، پالایشگاه‏ها، اسکله و کشتی‏های نفتی جمهوری اسلامی ایران قرار داد تا در هر حمله؛ وسیع‏ترین ضربه‌ها را بر پیکر اقتصاد کشور وارد کند.سلاح جدید و مرگ بار عراق در جنگ علیه نفتکش‏های ایران، موشک بسیار نیرومند و بی‏سابقه‏ای به نام اگزوسه (Exocet) بود که بزرگترین سوراخ‏های ممکن را در بدنه کشتی ایجاد می‏کرد و در حقیقت بدنه کشتی‌های نفتکش را می‏درید.
این موشک نوظهور را دولت به ظاهر آزادی‏خواه فرانسه در اختیار عراق قرار داده بود ضمن آنکه همین دولت برای تقویت نیروی هوایی عراق، هواپیماهای جنگی جدید سوپر‌اتاندارد (Super Etendard) را به آنها اجاره داد.
از سوی دیگر، اطلاعات راداری منطقه‏ای را هم آمریکایی‏ها با پیشرفته‏ترین وسایل، به عراقی‏ها می‏رساندند و از این نظر وضع نفتکش‏های ایرانی و اسکله‏ها و تأسیسات به کلی در خطر روزافزون قرار می‌گرفت، با این وجود برای یک روز هم صادرات نفت خام ایران متوقف نشد.
در شرایط فعلی وجود خط ساحلی گسترده از بندر ماهشهر تا بندرچابهار در دریای عمان و وجود اسکله‌های متعدد نفتی در این گستره دریایی مهمترین برگ برنده ایران برای صادرات نفت خام حتی در سخت‌ترین شرایط بروز جنگ در منطقه خلیج فارس بوده ضمن آنکه فاصله ایران با تنگه هرمز تنها هفت کیلومتر است.
همزمان با کوچکترین اختلالی در تردد کشتی‌های نفتکش و LNG بر در تنگه هرمز و خلیج فارس، بدون شک قیمت نفت خام در مدت چند ساعت با جهش و یک شوک قیمتی غیرقابل پیش‌بینی روبرو خواهد شد زیرا حداقل بیش از 60 درصد نفت تولیدی سازمان اوپک از مسیر این تنگه استراتژیک به بازارهای جهانی انرژی حمل می‌شود.
افزایش قیمت طلای سیاه و فقدان انتقال نفت به مبادی بزرگ مصرف علاوه بر تعطیلی برخی از پالایشگاه‌های بزرگ نفت جهان در اروپا و آسیا منجر به یک بحران انرژی خواهد شد، این در حالی است که نباید فراموش کنیم با تعطیلی نیروگاه‌های اتمی برخی از کشورهای اروپایی و ژاپن نیاز این کشورها به LNG افزایش قابل توجه‌ای پیدا می‌کند.
به عبارت دیگر، توقف صادرات LNG قطر به ژاپن، کره جنوبی، چین و هند یک بحران انرژی در این کشورها ایجاد خواهد کرد که حتی ذخایر استراتژیک نفت هم نمی‌تواند پاسخگوی این بحران اقتصادی انرژی باشد. بدون شک افزایش قیمت جهانی نفت خام، گاز طبیعی و LNG مهمترین برگ برنده ایران در صورت بسته‌شدن تنگه هرمز خواهد بود.
افزایش ریسک بیمه کشتی‌های نفتکش، LNG بر و حمل محصولات پتروشیمی برای عبور و مرور در تنگه هرمز و خلیج فارس هم دیگر برگ برنده ایران برای موفقیت در جنگ نفتکش‌ها خواهد بود.
در جریان هشت سال جنگ تحمیلی عراق به ایران، شرکت‏های بیمه بین‏المللی، قیمت بیمه جنگی را برای کشتی‏ها، 120 درصد قیمت کشتی در سال قرار دادند یعنی در عرض یک سال باید 120 درصد قیمت هر کشتی را حق بیمه داد. با وجود چنین نرخ گزافی، شرکت انگلیسی لویدز باز هم حاضر نمی‏شد کشتی‏های شرکت‏هایی را که به مناطق جنگی ایران می‏آمدند بیمه کند.
از سوی دیگر تجهیز کشتی‌های نفتکش‌ها به سیستم انحراف موشکی، تأسیس پایانه‌های جدید صادرات نفت در برخی از جزایر و انجام عملیات بارگیری و تخلیه به صورت کشتی‌های پهلو به پهلو (ترانس شیپ منت) هم از دیگر راهکارهای ایران برای موفقیت در این جنگ اقتصادی خواهد بود.
آمارهای رسمی حاکی از آن است که در طول جنگ تحمیلی، ناوگان تجاری در خلیج فارس اعم از نفتکش و غیرنفتکش 381 بار، نفتکش‌ها 283 بار و کشتی‌های ملکی شرکت ملی نفتکش 58 بار مورد حمله‌های موثر واقع شدند اما با وجود این حملات حتی برای یک ساعت هم صادرات طلای سیاه ایرانی متوقف نشد.
در روزهای اخیر برخی از رسانه‌های غربی از احتمال دور زدن تنگه نفتی هرمز توسط عربستان سعودی و امارات متحده عربی و حتی عراق در صورت احتمال بروز جنگ نفتکش‌ها در خلیج‌فارس یاد می‌کنند.
در حال حاضر امارات متحده عربی و عربستان سعودی هر یک با ساخت یک خط لوله جدید (حبشان ـ فجیره امارات) و بازسازی خط لوله نفت قدیمی، رویای دور زدن تنگه هرمز را دارند اما این دو خط لوله تنها روزانه بین 3 تا 5/3 میلیون بشکه نفت خام را با دور زدن تنگه هرمز می‌توانند به بازارهای جهانی صادر کنند.
عراق هم با وجود صادرات روزانه 2 تا 2/2 میلیون بشکه نفت خام به بازارهای جهانی تنها توانایی انتقال روزانه 20 تا 25 درصد صادرات این حجم گسترده نفت خام از مسیر اردن و ترکیه را خواهد داشت.
با این وجود به نظر می‌رسد سناریوهای برخی از کشورهای عربی برای دور زدن تنگه هرمز تنها بر روی کاغذ قابلیت اجرایی دارد و در صورت هر گونه اختلال قطعاً صادرات نفت و LNG پنج کشور عربی عربستان، قطر، امارات، کویت و عراق و حتی در صورت کشیده‌شدن این اختلالات به دریای عمان صادرات کشور عمان هم متوقف شود.