تفکر پول زور را کنار بگذارید

* بهتر است گذری به سه سال پیش داشته باشیم و اتفاقاتی که در رابطه با مالیات بر ارزش افزوده افتاد. در این مدت یکسری از صنوف نسبت به اجرای این قانون اعتراض داشتند. هنوز این روند اعتراضات ادامه دارد؟
** من معاون مالیات های مستقیم هستم و ترجیح می دهم در این حوزه صحبت کنم اما جلسه یی در روزهای گذشته در رابطه با مالیات های مستقیم با پارچه فروشان برگزار شد که تعامل بسیار خوبی پیدا کردیم و نتایج مطلوبی به دست آوردیم. کادری که در آن روز به سازمان امور مالیاتی آمدند، تمایل داشتند سروصداها بخوابد و با سازمان همراهی کنند تا قانون اجرا شود. ما نیز قرار شد نهایت کاری را که می شود، برای آنها انجام دهیم.
بر این اساس با ادارات و مدیران کل هماهنگ کردیم و فرآیند کار را ترتیب دادیم. البته مالیات های مستقیم و مالیات بر ارزش افزوده ارتباط هایی با یکدیگر دارند. برای نمونه یکی از شرط های توافق ما این است که اگر کسی مشمول مالیات های مستقیم است، به طور حتم در مالیات بر ارزش افزوده ثبت نام کرده باشد. بنابراین آنچه را که می شد به صورت منطقی حل کنیم، پیگیری و رفع شده است.
* در این جلسه پارچه فروشان چه نگاهی نسبت به مالیات بر ارزش افزوده داشتند؟
** اصناف آموزش های لازم را دیده اند و در حال حاضر برای اجرای مالیات بر ارزش افزوده مشکلی نداریم. بسیاری از صنوف ثبت نام کردند، اظهارنامه ارائه داده اند و بقیه صنوف نیز قرار شده در فرصت باقی مانده در سیستم ورود پیدا کنند.
* با وجود اعتراض ها و انتقادهای شدیدی که پارچه فروشان و طلافروشان نسبت به مالیات بر ارزش افزوده داشتند، چطور سازمان امور مالیاتی توانست این گروه معترض را برای پرداخت مالیات اقناع کند؟
** با توجه به این سوال شما، مجبورم کمی به عقب برگردم. ما باید ببینیم مالیات چیست؟! مالیات، یک درآمد عمومی است و در کنار آن، برای هزینه های عمومی صرف می شود. مالیات، یک امر فراسازمانی و فراقوه یی است و در رابطه با آن، باید قوه قضاییه، قوه مجریه و قوه مقننه ورود پیدا کنند و نقش داشته باشند. قوای سه گانه همزمان با یکدیگر باید نسبت به مالیات مسوولیت بپذیرند چراکه مالیات از نفت مهم تر است.
نفت، منبع ثروت است، اما بالاخره یک روز تمام می شود. به طور معمول کشورهایی که از ثروت نفت برخوردار هستند، رشد اقتصادی و بهره وری پایین تری دارند و در معرض نوسانات اقتصادی همچون تورم و رکود هستند. راهکار رهایی از این مشکل نیز کاهش وابستگی به درآمدهای حاصل از فروش نفت است و برای دستیابی به این هدف انضباط مالی، کنترل هزینه های دولت و تلاش برای استقرار یک نظام مالیاتی کارآمد اعم از مالیات بر دارایی و مالیات بر تجارت الکترونیک باید در اولویت برنامه های اقتصادی کشور قرار گیرد.
برای مصرف درآمد نفت نیز باید توجه شود که می تواند در جایی سرمایه گذاری شود که سال ها درآمدزایی داشته باشد. ولی هزینه روزمره باید از محل درآمدهای روزمره مردم تامین شود. بر این اساس در رابطه با مالیات بر ارزش افزوده نمی توانیم بگوییم سازمان امور مالیاتی توانست در مقابل عده یی معترض بایستد و مالیات را دریافت کند. دریافت مالیات، خواست کشور بود و ما به تنهایی نقش نداشتیم. مالیات برای مردم است و ما نیز در سازمان امور مالیاتی کارمند مردم هستیم.
شما فکر می کنید ما مالیات را برای چه می گیریم؟ مالیات می گیریم که چه کار کنیم؟ ما مالیات می گیریم که هزینه آموزش، امنیت و بهداشت کشور را تامین کنیم. مالیات را در روستاهای دور هزینه می کنیم تا برای مثال فلج اطفال در کل کشور ریشه کن شود. هزینه همه این اقدامات از راه مالیات تامین می شود و این طور نیست که فقط ما مالیاتی ها بخواهیم مالیات بگیریم. به طور قطع اگر اجتماع و دستگاه ها ما را تنها بگذارند، نمی توانیم کاری انجام دهیم.
در حال حاضر کمیسیون مجلس ما را صدا می کند و می گوید پیش بینی شده مخارج عمومی تا پایان برنامه پنجم از راه مالیات تامین شود. منطق است که می گوید اداره جامعه باید از طریق مالیات باشد. هنگام اعتراض ها نسبت به مالیات بر ارزش افزوده، مجلس و قوای سه گانه ورود پیدا کردند. بالاخره قانون بود که باید اجرایی می شد. در مقابل حرف منطق، مودیان نیز پذیرای واقعیت ها هستند. در آن زمان اصناف یکسری مسائل و مشکلات را مطرح می کردند که البته قابل توجه و تامل بود. دیدگاه صنوف این بود که در رابطه با مالیات بر ارزش افزوده باید آموزش ببینند و فرهنگ اجرای قانون جا بیفتد اگرچه سازمان امور مالیاتی سال ها اقدامات خوبی را برای آموزش ارزش افزوده انجام داده بود.
با این حال در طول این مدت تعاملات و رفت وآمدها بیشتر شد و شرایط به گونه یی بود که تا تعامل خوبی داشته باشیم. حالاشاید در صنفی و جایی هنوز عده یی تن به اجرای قانون نداده باشند، اما به هرحال اکثریت اعضای صنوف ثبت نام و مالیات را پرداخت کرده اند. در ضمن به دلیل اینکه در ثبت نام ها شرط گذاشته بودیم، مالیات بر ارزش افزوده تا حدودی روی مالیات های مستقیم اثر گذاشت. شرط ما این بود که فردی که در مالیات های مستقیم می خواهد توافق کند، به طور قطع باید در مالیات بر ارزش افزوده ثبت نام کرده و اظهارنامه داده باشد.
* یعنی یکسری ثبت نام نمی کردند؟
** نه، اتفاقا ترغیب می کرد که مشمولان ثبت نام کنند. اعلام کرده بودیم که اگر می خواهید توافق و از تسهیلات استفاده کنید، باید در سیستم مالیات بر ارزش افزوده ثبت نام کرده باشید. همین مساله باعث شد مشمولان مالیات بر ارزش افزوده ترغیب شوند. البته بحث هایی در مالیات های مستقیم به وجود آمد، اما در حال حاضر جلسات خوبی با اصناف داریم.
* طلافروشان در حال حاضر به طور کامل توافق کرده اند؟
** بله، طلافروشان هم به طور عمده تکالیف خود را انجام می دهند.
* در حال حاضر چند درصد از مالیات هایی که دریافت می کنید، مربوط به بخش های خدمات، بازرگانی، تولید و حقوق است؟
** مالیات حقوق بخش دولتی حدود 7 درصد مالیات های مستقیم را شامل می شود. به همین میزان نیز مالیات حقوق بخش های خصوصی است که در مجموع 14 درصد از کل مالیات های مستقیم، مالیات بر حقوق می شود. مالیات مشاغل نیز در کل 7 درصد است. اما آمار سال های گذشته را که مشاهده می کنیم، متوجه می شویم که این نسبت برعکس بوده و به طور معمول مالیات مشاغل بیشتر از مالیات حقوق می شده است. در واقع وصولی مالیات مشاغل بیشتر از مالیات حقوق بود که در سال های گذشته با توجه به توافق هایی که صورت گرفت، متاسفانه این سهم مالیات پایین آمده است.
* فکر نمی کنید این سیستم اشتباه است؟
** آمار این است. پایین آمدن سهم مالیات مشاغل نسبت به مالیات حقوق نشان می دهد که عملکرد سازمان امور مالیاتی در رابطه با توافقات، به دریافت مالیات مشاغل لطمه زده و متاسفانه این مالیات به صورت غیرمنطقی پایین آمده است. اینکه سالانه 15 درصد مالیات را افزایش می دهیم و نمی رویم بررسی کنیم درآمد اصناف چقدر است، می بینیم که هر ساله مسائلی را ایجاد می کند. اما امیدوارم با آمدن طرح نظام جامع مالیاتی، این مسائل حل شود و بر مبنای عملکرد واقعی و خوداظهاری عمل کنیم.
* چرا بررسی روی درآمد اصناف وجود ندارد؟
** بررسی وجود دارد، اما براساس بند «ج» ماده 95 قانون مالیات های مستقیم، 4 درصد اصناف به صورت تصادفی انتخاب و رسیدگی می شوند. یا اینکه در مشاغل موضوع بندهای «الف» و «ب» قانون مالیات های مستقیم، 12 درصد اصناف را انتخاب و رسیدگی می کنیم و بقیه موارد رسیدگی نمی شوند.

به هر حال اینها مسائلی است که از سال ها قبل وجود داشته و تا اینجا آمده و باز هم این روند با توجه به شرایط جامعه ادامه پیدا کرده است. برای نمونه در بند «ج»، 96 درصد را رسیدگی نمی کنیم و فقط 15 درصد مازاد سال قبل مالیات پرداخت می کنند و این موضوع را می پذیریم. اما مجموعه این اقدامات باعث شده تا حدودی از مالیات واقعی افراد فاصله بگیریم و وصولی مان در منبع مشاغل کاهش پیدا کند. از سوی دیگر سطح رسیدگی ها به حدی پایین است که دریافت مالیات به سختی صورت می گیرد.
* درباره سهم مالیات حقوق و مشاغل صحبت کردید. سهم بقیه بخش ها از مالیات چقدر است؟
** به این بخش اضافه کنم که در مالیات مشاغل هم بخش تولید و هم خدمات وجود دارد. البته دسته بندی ما این گونه است که برای اشخاص حقیقی و حقوقی آمار جداگانه داریم. 31 درصد وصولی مالیات های مستقیم از محل اشخاص حقوقی دولتی است و حدود 40 درصد مالیات های مستقیم از محل بخش اشخاص حقوقی خصوصی وصول می شود. از سوی دیگر حدود یک درصد مالیات های مستقیم از محل مالیات بر اجاره است.
* چرا تا این حد سطح دریافت مالیات بر اجاره پایین است؟
** بالاخره سیاست های دولت و قوانین و مصوباتی که تاکنون در بحث اجاره داشته ایم، در این جهت بوده که از بخش مسکن حمایت کند و نگذارد قیمت تمام شده و اجاره بالارود. به هر حال وقتی مالیات روی کالایی وضع می شود، خواه ناخواه اثر خود را روی قیمت ها می گذارد. احتمالانگاه دولت و قانونگذاران همین بوده و بر همین اساس مالیات های قابل توجهی در بخش اجاره وضع نشده است. البته یکسری قوانین بعدها در اصلاحیه یی وارد قانون مالیات ها شد به طوری که اگر فردی تا 150 مترمربع ملک خود را اجاره داده باشد، از پرداخت مالیات معاف می شود و حتی در سایر نقاط تا 200 متر مربع معاف از مالیات است. در واقع متراژها برای معافیت مالیاتی بالاست و با توجه به این متراژها، مگر چه تعداد خانه های با متراژ بالاتر از اینها وجود دارد که مشمول مالیات شود؟! همه اینها باعث شده وصولی مالیات ها در بخش اجاره و مستغلات پایین بیاید.
* مالیات بر خانه های خالی چه روندی را طی می کند؟
** ما مجری قانون هستیم. چنانچه قانون باشد، سازمان امور مالیاتی در رابطه با مالیات بر خانه های خالی هیچ مشکلی ندارد و اگر قرار باشد مالیاتی وضع شود، ما اجرا می کنیم، ولی در سنوات قبل که این مالیات وجود داشت، نه هزینه های وصول آن را تامین می کرد و نه تاثیری جدی بر موضوع داشت. در مواردی از بررسی تدوین قوانین یا مصوبه ها از ما مشورت می گیرند و ما بررسی می کنیم که نگارش قانونی به گونه یی باشد که در اجرا با مشکل روبه رو نشویم.
* آمارهایی که اعلام کردید، برای سال گذشته است؟
** بله.
* در کل چند درصد از مالیات پیش بینی شده در بودجه در سال گذشته محقق شد؟
** در بودجه 240 هزار ریال مالیات های مستقیم پیش بینی شده بود که در مجموع 92 درصد آن تحقق پیدا کرد.
* با تمام این صحبت ها، قرار است مالیات جای نفت را بگیرد. اما وقتی به بودجه نگاهی می اندازیم، متوجه می شویم که هم راستا با درآمد مالیاتی، درآمدهای نفتی نیز افزایش می یابد. چرا هنوز نگاه درستی نسبت به مالیات حتی در رکن دولت وجود ندارد؟
** مالیات برای اینکه بتواند به این شرایط برسد، باید راه هایی را طی کند. طرح تحول اقتصادی از چند محور تشکیل شده که یکی از آنها، اصلاح نظام مالیاتی است. در طرح تحول نظام مالیاتی یکسری مراحل کاری و زیربرنامه هایی دیده شده است تا آنجایی که بتوانیم به شرایطی برسیم که وظیفه و کار اصلی خود را انجام دهیم. این پیش بینی وجود دارد که تا پایان برنامه پنجم توسعه سیستم مالیاتی به طور کامل متحول شود و اگر چنین اتفاقی بیفتد، آن زمان به سراغ منابعی می رویم که در حال حاضر نمی توانیم شناسایی کنیم.
البته ما قرار نیست مالیات فردی را که جای مشخصی دارد و اظهارنامه می دهد، افزایش دهیم. اتفاقا به دنبال این هستیم که مالیات ها را نسبت به مودیان حاضر کم کنیم. هم اکنون در اصلاحیه قانون مالیات ها این مورد دیده شده و پیشنهاد ما این است که نرخ مالیات در ماده 131 کاهش پیدا کند تا انگیزه برای رجوع و ارائه اظهارنامه مالیاتی افزایش یابد. ما می خواهیم مالیات را برای آنهایی که هستند و درآمد مشخصی دارند کمتر کنیم. ولی باز هم تمهیداتی اندیشیده شده که به طریق مقتضی افرادی را که در دایره مالیات حضور ندارند، شناسایی کنیم تا افرادی را که دسترسی برای شناسایی آنها وجود ندارد، مکلف شوند اظهارنامه و مالیات بدهند.
احیانا اگر کسی برای پرداخت مالیات جلو نیامد، با مشکلاتی از قبیل محرومیت های اجتماعی مواجه می شود. ضمانت های اجرایی را نیز قوی تر کرده ایم و کسانی را که در چرخه پرداخت مالیات نیستند، ورود پیدا می کنند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، ظرفیت بالقوه مالیات بالفعل می شود و به این ترتیب، مالیات جایگزین نفت خواهد شد. به هر حال تا زمانی که جامعه هزینه دارد، منابع آن نیز باید مشخص باشد. حالاهر کدام از این منابع سهمی دارند و می توانند تاثیرگذار باشند. مالیات روزبه روز خود را به نفت می رساند و در این جهت حرکت می کند. اما همه اینها زمان می برد و تلاش می کنیم تا پایان برنامه پنجم به 10 درصد GDP برسیم.
* در حال حاضر چند درصد از تولید ناخالص ملی مربوط به مالیات است؟
** نزدیک 7 درصد.
* در حال حاضر فرار مالیاتی را در کدام یک از بخش های پرداخت کننده مالیات بیشتر می بینید؟ به طور قطع در مالیات حقوق که فرار مالیاتی نداریم.
** خیر، در مالیات حقوق نیز ریزش هایی وجود دارد، اما نمی توان دقیقا گفت در کدام بخش ها فرار مالیاتی بیشتر است. من باید آمار دقیق هر کدام را داشته باشم. آنچه به نظر می آید، این است که هر کدام از بخش های اقتصادی می توانند فرار مالیاتی داشته باشند، اما فرار مالیاتی را بیشتر در معاملاتی می بینیم که ثبت نمی شوند و صورتحساب صادر نمی کنند. البته در جاهایی قانون مسیرهایی را برای ما باز کرده که جلوی فرار مالیاتی را بگیریم، ولی همه اینها مستلزم اطلاعات اقتصادی است. هر چقدر دسترسی به اطلاعات مربوط به مودی بیشتر باشد، به طور قطع فرار مالیاتی کمتر می شود.
* می توان گفت سهم بخش خدمات از فرار مالیاتی بیشتر است؟
** خیر، حجم فرار مالیاتی در بخش خدمات نسبت به خرید و فروش ها پایین تر است. بیشتر در بحث خرید و فروش ها فرار مالیاتی وجود دارد که حالامی تواند ناشی از تولید یا بازرگانی باشد.
* فرار مالیاتی در سازمان های دولتی هم وجود دارد؟
** خیر، اصلاانگیزه یی در این بخش وجود ندارد و عدم رعایت قوانین موجب پاسخگویی و زیر سوال رفتن مسوولان دولتی می شود. چه انگیزه یی وجود دارد که بخواهند کار غیرقانونی انجام دهند؟!
* در حال حاضر تفکری که در سطح جامعه وجود دارد، این است که پرداخت مالیات را پول زور می دانند. برای این نگاه خود هم دلایلی دارند و یکی از دلایل این است که پول می دهیم، اما در مقابل آن، خدمات ارائه نمی شود. این در حالی است که اگر مردم کشورهای اروپایی با رغبت مالیات پرداخت می کنند، در مقابل آن، امکانات رفاهی دارند.
** شما فکر می کنید هزینه های امنیت کشور از کجا تامین می شود؟ تراز دولت را شفاف می بینید، قانون بودجه را می بینید. یک طرف درآمدها و یک طرف هزینه ها وجود دارد. همه اینها را کنار یکدیگر بگذارید و ببینید اگر مالیات نباشد، چه اتفاقی می افتد! درست است که بخشی از هزینه ها را نفت تامین می کند، اما معادل درآمدهای مالیاتی از درآمدهای دولت هیچ چیزی را نمی توان حذف کرد. ما در کشوری با اقتصاد وابسته به نفت زندگی می کنیم که همیشه با استفاده از استخراج نفت، چرخ اقتصادی کشور چرخیده است. از این رو برای مردم سخت است هزینه یی را برای مالیات پرداخت کنند. اما مالیات ابزاری است تا دولت بتواند در شرایط رکود، آسیب پذیری، اشتغال و سایر شاخص های اقتصادی از آن استفاده کند.
* به هرحال این تفکر در مردم وجود دارد.
** موضوع این است که چرا ما باید فکر کنیم این پولی که بابت مالیات می دهیم، کجا می رود؟! کافی است به طبقه بندی ها و دسته بندی ها در بودجه توجه کنیم که نشان می دهد مالیات در کدام بخش ها هزینه می شود. شما به امریکا هم بروید، می بینید تا 15 درصد فرار مالیاتی وجود دارد: آن هم با وجود سیستم های قوی ای که دارند. فرار مالیاتی در همه کشورها وجود دارد. شما می بینید گاه مقامات ارشد دولتی کشورهای اروپایی به خود جرات می دهند و مالیات پرداخت نمی کنند. مالیات دادن، پولی است که از جیب می رود، اما اگر مالیات را بشناسیم، تفکر پول زور از بین می رود.
ما نمی توانیم بگوییم سازمان امور مالیاتی مالک مالیات یا وزارت امور اقتصادی و دارایی دنبال مالیات است. اینها ماموران و کارمندان مردم هستند و با اراده مردم در قالب نمایندگان شان در مجلس، قانون تصویب می شود. در واقع مردم تصویب می کنند که مالیات گرفته شود. پول مالیات به خزانه می رود و خزانه، پول مالیات را صرف هزینه های اجتماع می کند و دولت برای اداره کشور مصرف می کند. مردم باید بدانند که چقدر مالیات گرفته می شود، تراز دولت چقدر است، دولت در سال چقدر هزینه می کند. چند درصد از درآمدها از فروش نفت و چند درصد آن از درآمد شرکت های دولتی و چه مقدار از مالیات است. آن زمان است که می توانیم نفت را صرف کارهایی کنیم که از کنار آنها سال ها درآمد داشته باشیم. مالیات باید خرج امور جاری و سالانه دولت شود تا به اصطلاح از ثروت نخوریم.
* هم اکنون با توجه به شرایط اقتصادی جدید، احتمال کاهش درآمد نفت وجود دارد و پیش بینی می شود دولت برای جبران این درآمدها، فشار را روی مالیات بیاورد. شما این موضوع را تایید می کنید؟
** ما به هیچ عنوان دنبال افزایش غیرمنطقی مالیات کسانی نیستیم که مالیات خود را پرداخت می کنند: مگر اینکه درآمد و سود بیشتری داشته باشند و آن زمان مالیات بیشتری به آنها تعلق می گیرد. اما اینکه فکر کنید ما نیاز داریم که مالیات وصول شود و برای مثال از صد مودی بیشتر مالیات بگیریم، چنین چیزی در برنامه نیست. همان طور که گفتم، در اصلاحیه قانون مالیات ها کاری کردیم که نرخ های مالیاتی پایین آید.
به عبارت دیگر، معافیت مالیاتی را افزایش می دهیم و بیش از آنچه در قانون بودجه معافیت مالیاتی افزایش می یابد، در اصلاحیه یکدفعه افزایش معافیت را دیدیم. از آن طرف، نرخ های مالیاتی کاهش می یابد تا مردم نسبت به پرداخت مالیات راغب شوند. به این ترتیب، زمانی که تاثیر مالیات روی درآمد اشخاص کمتر شود، راحت تر برای پرداخت مالیات جلو می آیند. دیدگاه ما در این جهت است که نرخ مالیات را پایین آوریم تا مردم رغبت بیشتری به پرداخت داشته باشند. از سوی دیگر، کسانی را که خارج از دایره پرداخت مالیات هستند، وارد این چرخه کنیم و از این طریق، درآمدهای مالیاتی را افزایش دهیم.
* یکی از ابراز نگرانی هایی که یکی از اعضای کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران داشت، مالیات بر تولید بود. این فرد اعتقاد داشت که در این شرایط مالیات بر صنعت افزایش می یابد.
** قبول ندارم. برای ما تولید و غیرتولید از نظر محاسبات مالیاتی تفاوتی ندارند. در حال حاضر ما برای تولید الی ماشاءالله معافیت های مختلف داریم و معافیت هایی که در این بخش وجود دارد، در هیچ یک از بخش ها دیده نمی شود. ولی باز هم دنبال مالیات اضافی نیستیم. اگر افراد به صورت مستند سود داشته باشند، مالیات می گیریم: وگرنه مالیات نمی گیریم. حمایت از تولید در برنامه های ما است و در ماده های 132 و 138 قانون مالیات های مستقیم مشوق های بسیاری برای تولید وجود دارد.
حتی در پرونده یی که ناشی از یک شغل پرزحمت است و اشتغالزایی کرده، در بخشودگی جرایم با وجود اینکه مصوبه و دستوری وجود ندارد، کمک و حمایت های زیادی می کنیم. در واقع در تمام کارگروه های حمایت از تولید، حداکثر امکان قانونی برای حمایت را به تصویب می رسانیم و هیچ گاه مانع تولید نشده ایم و نمی شویم. ما مالیات را از تولید نمی گیریم، مالیات را از مانده سودی که بعد از اعمال معافیت های قانونی باقی می ماند دریافت می کنیم.
* بد نیست نگاهی به اقتصاد خاکستری داشته باشیم. در سال گذشته آقای عسکری، رییس کل سازمان امور مالیاتی، اعلام کرد که 40 درصد اقتصاد ایران خاکستری است و در این شرایط سه سال از اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده می گذرد. شما فکر می کنید این قانون تا چه اندازه توانسته اقتصاد خاکستری را پوشش دهد؟
** همان طور که می دانید، قانون مالیات بر ارزش افزوده به صورت آزمایشی اجرا شد و با شرایط و استحکامی که پیدا کرده، امیدوارم به زودی قانون دائمی آن تصویب شود. اما هنوز پوشش همگانی در جامعه ندارد و بخشی از زنجیره یی که باید به هم متصل شوند، مشمول اجرای قانون نشده اند. ما لازم است آنها را وارد این چرخه کنیم تا از اطلاعات آنها استفاده شود. بر این اساس، باید مردم آموزش ببینند و فرهنگ اجرای قانون جا بیفتد تا کم کم و به مرور قانون را توسعه همگانی بدهیم.
* برای شفاف شدن 40 درصد اقتصاد خاکستری تاکنون چه کرده اید؟
** حکمی در قانون بودجه آمده است که همه دستگاه ها مکلف شدند اطلاعات خود را در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار دهند. در واقع این سازمان تنها دستگاهی است که می تواند اطلاعات را داشته باشد و باید پایگاه اطلاعاتی ایجاد کند. این تلاش ها برای این است که اقتصاد خاکستری را شفاف کنیم. از سوی دیگر، در سال جاری دستورالعمل موضوع ماده 169 مکرر قانون مالیات های مستقیم را بعد از این همه مدت اجرایی کردیم. این دستورالعمل به این شکل است که هر کس فاکتور صادر می کند، هر سه ماه یک بار باید لیست فاکتور خود را به سازمان امور مالیاتی ارائه دهد.
اینها کمک می کند که اطلاعات جمع آوری شود و بتوانیم بخش هایی را که خودشان را در چرخه نشان نمی دهند و فرار مالیاتی دارند، به راحتی شناسایی کنیم. از سوی دیگر، قانون ارتقای سلامت اداری و مقابله با فساد کمک بسیار بزرگی به ما می کند و از این ظرفیت ها استفاده و بسترسازی خواهیم کرد. سیستم ها نیز به روز خواهد شد تا از امکانات استفاده و اطلاعات را جمع آوری کنیم. ما اگر اطلاعات داشته باشیم، به راحتی می توانیم بخش خاکستری اقتصاد را شناسایی کنیم. برای این موضوع کل دستگاه ها باید همکاری کنند و برای کشور دغدغه مالیات داشته باشند.
* موضوعی که وجود دارد و خودتان نیز به آن اشاره کردید، مالیات بر ارزش افزوده است. زمانی که این قانون اجرا شد، سطح تورمی را خواه ناخواه روی کالاها ایجاد کرد. مگر قرار نبود مالیات را فقط مصرف کننده پرداخت کند، پس چرا در تمام چرخه تولید تا مصرف مالیات گرفته می شود؟
** این ظاهر قضیه است.
* همین مساله روندی را ایجاد نمی کند که در چند دوره این درصدهای مالیات بر ارزش افزوده افزایش یابد؟
** خیر، شما فرض کنید که تولیدکننده هستید. وقتی کالارا می فروشید، مالیات بر ارزش افزوده دریافت می کنید، اما از نفر بعدی ظاهرا مالیات می گیرید، اما همه را به دستگاه مالیاتی پرداخت نمی کنید. در فاکتور شما 5 درصد مالیات بر ارزش افزوده است که باید پرداخت کنید و در فاکتور بعدی هم 5 درصد وجود دارد، اما وقتی از نفر بعدی مالیات می گیرید، همه را پرداخت نمی کنید. شما 5 درصد خودتان را کم می کنید و نسبت به آنچه ارزش افزوده ایجاد کرده و قیمت را بالابرده است، 5 درصد مالیات بر ارزش افزوده را پرداخت خواهید کرد.
* واقعا این اطمینان وجود دارد؟
** دریافت و پرداخت مالیات بر ارزش افزوده توسط مردم انجام می شود، مگر می شود کسی بخواهد مالیات را اضافه پرداخت کند؟!
* با این حال، نگاهی که نسبت به مالیات وجود دارد، این است که برخلاف اینکه سیستم مالیاتی به دنبال شفاف سازی باشد، فقط به فکر درآمدزایی است.
** اصلااین موضوع درست نیست. باور کنید داخل سازمان امور مالیاتی شرایط به گونه دیگری است و این نگاه ها به هیچ وجه وجود ندارد. ما در اکثر جلساتی که قوانین مرتبط و سیاستگذاری ها مطرح می شود، حضور داریم و نخستین مساله یی که دنبال می کنیم، رضایتمندی مودیان است. شاید ما در لایه های زیرین با توجه به اینکه هنوز نتوانسته ایم سیستم های الکترونیکی را به طور کامل پیاده کنیم، جا داشته باشد که خدمات بهتری ارائه شود، اما آنچه دنبال می کنیم، رضایت مردم است.
ما به شدت دنبال این هستیم که با توجه به اینکه اظهارنامه ها الکترونیکی شد و امضای دیجیتال روی کار آمد، پرداخت الکترونیکی در سال جاری اتفاق بیفتد. در سال گذشته قول داده بودیم که امضای دیجیتال را ایجاد کنیم و این کار را از همان روزهای اول انجام دادیم. برنامه این بود که سال دیگر پرداخت الکترونیکی را اضافه کنیم و در حال حاضر توافق های لازم در راستای آن صورت گرفته است. در واقع بیشترین زمان ما صرف این می شود که چگونه کارها را تسهیل کنیم و مردم راحت تر باشند و ارتباط کمتری با حوزه های مالیاتی داشته باشند.
* اینکه می خواهید ارتباط مردم را با حوزه های مالیاتی کمتر کنید، یک دلیل آن می تواند نوع عملکرد ممیزان مالیاتی باشد: چراکه ممیزان مالیاتی با زیرمیزی گرفتن و رفتارهای دیگر، مالیات برخی مودیان را کاهش می دادند.
** ان شاءالله که این طور نیست و اگر بوده یا باشد، یک مساله دوطرفه است. آن کسی که راضی می شود این کار را انجام دهد، جرم سنگین تری را مرتکب شده است. آن طرف میز جرم سنگین تری دارد تا مامور مالیاتی ای که شاید تن به این کار می دهد: چراکه منافع بیشتری برده است. حالاهدف من از گفتن کمتر شدن ارتباط مودیان با حوزه مالیاتی این نبود که بگویم ارتباط قطع شود. یکی از دلایل می تواند این موضوع باشد، اما این هدف را دنبال می کند که مودی در خیابان نیاید و موجب ترافیک و آلودگی هوا نشویم.
مالیات بر شرکت ها را که یک اداره در مرکز شهر در تهران بود، در ساختمان های مختلف پخش کردیم. در واقع به مدیریت شهری کمک کردیم که مردم از تمام نقاط شهر به مرکز شهر نیایند و در محل خودشان دسترسی به حوزه های مالیاتی داشته باشد. ما اگر بتوانیم کاری کنیم که مردم اظهارنامه خود را از خانه ارائه دهند، اعتراض های خود را از خانه منتقل کنند و پرداخت ها از خانه صورت گیرد، به کل کشور و به خلوت بودن خیابان ها کمک کرده ایم. از سوی دیگر، نظرها و برخوردهای شخصی برداشته شود.
* یکی از محورهای طرح تحول اقتصادی مالیات است، اما تنها محوری که از این طرح اجرا می شود، هدفمند کردن یارانه هاست و حرکت خاصی برای اصلاح نظام مالیاتی، بانکی و بیمه یی دیده نمی شود در حالی که هفت محور طرح تحول اقتصادی باید همزمان با یکدیگر اجرا می شد. سیستم مالیاتی ما اینقدر قدرت نداشت که قبل از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها، دست به اصلاح بزند؟
** سیستم مالیاتی در قالب طرح جامع مالیاتی مطرح است و سال هاست که دولت قصد انجام این کار را دارد و اجرای این طرح به طور عملی و اجرایی و به شکل امروزی و واقعی، از سال 83 آغاز شده است: همان طور که هدفمند کردن یارانه ها را از سال ها قبل دولت های مختلف مورد مطالعه قرار دادند، ولی در نهایت چند سال است که اجرای آن را می بینیم؟ طرح جامع مالیاتی، طرحی است که در چند محور اساسی از جمله نظام جامع مالیاتی، زیرساخت منابع انسانی، مالیات بر ارزش افزوده و ذی نفعان مطرح می شود و متشکل از 32 پروژه است.
من می توانم بگویم آغاز عملیات اجرایی اصلاح و تحول نظام مالیاتی زودتر از هدفمند کردن یارانه ها بود، اما تا به نتیجه برسد و خود را نشان دهد، نیازمند زمان بیشتری است. قرار است در زمستان سال جاری نرم افزارهای نقاط آزمایشی وصل شود، اما اینها کاری نیست که شما فکر کنید در حال حاضر انجام می شود: همه اینها به طور جدی و عملی از سال 83 آغاز شد. بیمه و گمرک نیز تحولات اساسی و خوبی داشته اند. قانون امور گمرکی تغییراتی پیدا کرد و سیستم های گمرکی به روز می شود و این اصلاحات همزمان با یکدیگر جلو می روند تا بتوانند به نتیجه نهایی برسد. یک فاز از قانون هدفمند کردن یارانه ها نیز اجرا شد.
* به عنوان سوال پایانی می خواهم به یک انتقاد اشاره کنم. برخی از مودیان معتقدند هماهنگی میان دستگاه دولتی و نظام مالیاتی وجود ندارد. برای مثال، برخی پیمانکاران در حال حاضر نسبت به دولت طلبکار هستند و هنوز وصولی نداشته اند. در مقابل، درصدی برای آنها بابت مالیات تعیین شده است که باید پرداخت کنند. اما با وجود مجوز رییس کل سازمان امور مالیاتی برای تعویق زمان دریافت مالیات، همچنان زیرمجموعه های این سازمان این موضوع را قبول نمی کنند.
** بعید می دانم چنین چیزی باشد. زیرمجموعه ها کاملابا دستورات آقای دکتر عسکری هماهنگ هستند و اگر چنین چیزی باشد، بدانید که قطعا اجرا می شود. حالامسائل زیادی مطرح می شود، اما در عمل باید ببینیم چه اتفاقی می افتد.