پیام و پیامدهای دوشنبه خونین عراق

سعدالله زارعی
روز دوشنبه عراق شاهد خونین ترین روز خود طی حدود 5 سال اخیر بود. 25 اقدام تروریستی و شهادت بیش از 150 نفر از مردم در شهرهای مختلف عراق نشان از عصبانیت شدید عوامل اصلی ترور بود و از سوی دیگر از یک بن بست شدید حکایت می کرد.
انفجارهای دوشنبه عمدتاً متوجه مرکزیت عراق و شهرهای خاص سنی بود. در این میان شیعیان، کردها و سنی ها توأمان هدف قرار گرفتند و این به معنای ناراحتی عوامل اصلی ترور از ساختار توافقی و مردمی عراق بود. در خصوص عراق و انفجارهای دوشنبه نکات قابل تأملی وجود دارد:
1- در طول ماههای گذشته عربستان، قطر و ترکیه محور مشترکی برای از میان برداشتن ساختار حقوقی کنونی عراق و دولت ائتلافی نوری مالکی تشکیل دادند ادعای آنان این بود که شیعیان در صدد حذف اهل سنت از حکومت و ایجاد حکومت مطلقه شیعی بر عراق هستند این در حالی بود که اقدام دادگاه عراق در صدور حکم علیه طارق هاشمی - معاون رئیس جمهور و رئیس فراکسیون حزب اسلامی در پارلمان عراق - به دلیل مستند دست داشتن وی در ترورها و انفجارها هیچ ربطی به اهل سنت و سهم آنان در حکومت نداشت.
ترکیه، عربستان و قطر با شکستن مرزهای قانونی و شئون دیپلماسی از طارق هاشمی بعنوان یک مقام عالیرتبه استقبال کرده و اقدام دادگاه عراق را محکوم کردند. اما البته رفتارهای قبلی و بعدی این سه کشور نشان می دهد که موضوع طارق هاشمی و حکم دادگاه نیست مسئله اصلی کنار زدن ائتلاف فعلی و روی کار آوردن دیکتاتور خونریز دیگری نظیر صدام در عراق است و بر این اساس شاهد بودیم زمانی که تلاش های این سه کشور برای جدا کردن کردها از دولت عراق به بن بست رسید و جلال طالبانی درخواست استیضاح نوری مالکی را رد کرد حوادث خونین در عراق با تمرکز روی پایتخت و شهرهای زیارتی عراق شدت گرفت و در نهایت به «دوشنبه خونین» منجر شد.
2- حوادث خونین روز دوشنبه عراق یک جنبه هشدار دهنده نسبت به مواضع عراق درباره سوریه نیز داشت. عراق در قامت یکی از مهمترین همسایگان سوریه و در قامت رئیس اتحادیه عرب نقش بارزی در به شکست کشاندن طرح های ضدسوری غرب و کشورهای عربستان، ترکیه و قطر داشت.
دو روز پیش از حوادث روز دوشنبه، ارتش عراق به سمت مرزهای این کشور با سوریه حرکت کرد و مواضع تروریست ها در گذرگاه بوکمال را زیر آتش گرفت و موجب فرار آنان از استان شرقی «دیرالزور» سوریه شد این در حالی بود که قطر و عربستان تلاش تبلیغاتی گسترده ای را از روز پنجشنبه هفته قبل- پس از اقدام تروریستی علیه مقر شورای امنیت سوریه- شروع و وانمود کردند که دامنه ناآرامی ها کل سوریه را فرا گرفته و دولت و ارتش دمشق دیگر قادر به حفظ سیطره سیاسی و امنیتی خود بر کل سوریه نیستند.
این دروغ البته دیری نپائید و با عملیات سنگین ارتش عراق در دمشق، حلب، حمص و ادلب که به کشته شدن صدها نفر از عناصر مسلح وابسته منجر شد، خنثی گردید. محور عربستان، ترکیه و قطر پس از این انتقام خود را از عراق با حادثه سنگین روز دوشنبه گرفتند.
3- حوادث زنجیره ای روز دوشنبه در استان های بغداد، مدائن، کرکوک، موصل، صلاح الدین و نینوا در حالی صورت گرفت که از اصطکاک های سیاسی در فضای داخلی عراق کاسته شده بود. کردها از ادعای جدایی از بغداد دست کشیده بودند، اختلافات گروه صدر با دولت مالکی حل و فصل شده بود و مجلس عراق طرح استیضاح دولت را پس گرفته بود و مقدمات برگزاری انتخابات سال آینده مجلس در حال برنامه ریزی بود، از این رو عوامل این انفجارها را باید در خارج از مرزهای عراق جستجو کرد.
این رخدادها اگرچه بیش از همه در چارچوب سیاست های عربستان، ترکیه و قطر قابل ارزیابی است اما در عین حال از آنجا که آمریکا، انگلیس و فرانسه طبعاً با هر گونه اقدام خارج از توافق و سیستم موافقت نمی کنند و تردیدی در این نیست که این سه کشور منطقه بدون کسب موافقت آمریکا دست به کاری نمی‌زنند می توان انفجارهای عراق را حاصل توافق کثیف دو محور خارجی و منطقه ای دانست.
دولت نوری مالکی و اداره عراق صرفاً براساس توافق شیعیان، کردها و سنی ها قطعاً برای آمریکا غیرقابل قبول است. کما اینکه اوباما سه سال پیش و در روز برگزاری انتخابات مجلس عراق- 16 اسفند 1388- با صراحت از تغییر ساختار سیاسی و روند حقوقی عراق پس از انتخابات سخن گفت که این موضوع با نتایج انتخاباتی عراق که سهم تعیین شده هر طایفه را بار دیگر مورد تأکید قرار داد، همخوانی نداشت. از این پس آمریکایی ها طی چند نوبت با تحریک دولت اقلیم کردی و حزب دمکرات کردستان عراق تلاش کرد تا از طرق جداسازی یک ضلع از ائتلاف سه گانه عراق، نظم سیاسی عراق را بهم بریزد که با مواضع اخیر طالبانی و عقب نشینی مسعود بارزانی از مواضعش این طرح به شکست انجامید.
این مسئله در واقع سرمایه گذاری چندین ماهه مشترک آمریکا، انگلیس، عربستان و... را برباد داد. اگر به جغرافیای تروریسم روز دوشنبه عراق نگاه بیاندازیم می بینیم سهم مناطق کردی بیش از مناطق دیگر بود. احتمالا این هزینه ای بود که کردها بخاطر وفاداری به نظم سیاسی عراق پرداخت کرده اند. کما اینکه تهاجم سنگین به شهرک 5/2میلیون نفری صدر در شرق بغداد را هم می توان هزینه توافق صدر و مالکی به حساب آورد.
4- انفجارهای روز دوشنبه عراق از منظر اجتماعی هم قابل ملاحظه است. این انفجارها به ندرت مراکز دولتی و پلیس را مورد تهدید قرار داد. شهدا و مجروحان این حادثه که عدد آنان از 500 نفر فراتر رفته است را مردم عادی کوچه و بازار تشکیل داده اند. مردم مظلوم در محله پرجمعیت صدر- و نه مربع امنیتی که ساختارهای حکومتی در آنجا استقرار دارد-، مردم مظلوم محلات و شهرک های ضلوعیه، التاجی، بعقوبه، الحسینیه، رمادی و... این هزینه ها را پرداخت کرده اند و جالب تر این است که محلات بالنسبه ثروتمند عراق در مدار این انفجارها نبوده اند.
چرا؟ دلیل آن کاملا واضح است، ساختار کنونی عراق ساختاری است که توسط همین پابرهنگان به وجود آمده و رأی تک تک آنان «عراق جدید» را که ربطی به آمریکا، انگلیس، عربستان و... ندارد، ساخته است. این ها طی این 11سال انواع فشارها و ترورها را تحمل کرده ولی حمایت از نظام سیاسی و مسئولان خود را رها نکرده اند و امروزه عراق را به جایی رسانده اند که می تواند مقر مطمئنی برای حل و فصل بسیاری از مسائل منطقه ای باشد. طبعا این چیزی نیست که آمریکا و عربستان بتوانند با آن کنار بیایند.
5- همانطور که اشاره شد اقدامات تروریستی دوشنبه خونین عراق، «دیوانه وار» بود و از خوی وحشی گری و در عین حال زدن به سیم آخر حکایت می کرد و این تنها حادثه ای نیست که از این درندگی و استیصال خبر می دهد. حتما در خبرها خوانده اید که هالیوود دست اندرکار پروژه ای 22میلیارد دلاری است که قرار است براساس آن شهر دمشق و خیابانها و مراکز حساس آن در اندازه های نسبتا واقعی ساخته شوند تا سرویس های اطلاعاتی آمریکا، انگلیس، فرانسه، رژیم صهیونیستی، عربستان، ترکیه، قطر و... بتوانند عملیات های امنیتی ضد نظام سیاسی سوریه را مدیریت نمایند.
پول این سناریو را پیشاپیش امیر قطر پرداخت کرده و هالیوود با سرعت در حال ساختن آن است. این در حالی است که صدای شکستن استخوان طرح های مختلف ضد سوری را همه شنیده اند و رژیم صهیونیستی که در روزهای آخر هفته گذشته از آماده بودن طرح های عملیاتی خود علیه دمشق خبر می دادند، اینک نومیدانه از عدم امکان کنار زدن بشار اسد حرف می زنند. در واقع این محور می خواهد بگوید که برای تغییرات در عراق و سوریه به هر اقدامی دست خواهد زد اما پرواضح است که مردم در هیچ کشور اسلامی استقلال خود را بخاطر چنین هزینه هایی قربانی نمی کنند.
6-مشکل اصلی محور آمریکا و متحدانش این است که نمی تواند بر «نفرت مردم علیه آمریکا» غلبه کند. این نفرت فراگیر هر طرح آمریکا علیه یکی از قدرت های خاورمیانه را خنثی می کند. براساس آخرین برآوردهای مراکز نظرسنجی مرتبط با مراکز جاسوسی آمریکا نظیر «پیو»، نفرت مردم عربستان از آمریکا که در سال 1375، 65 درصد بوده است اینک به مرز 90درصد نزدیک شده و بیش از 95 درصد مردم در ترکیه معتقدند به هیچ وجه نمی توان به آمریکا اعتماد کرد.
پیو می گوید میانگین نفرت از آمریکا در کشورهای خاورمیانه87 درصد است. با این وصف کاملا پیداست که مردم این منطقه نسبت به محور غربی عربی چه نظری دارند. بر این اساس گزارش های عینی می گویند علیرغم آنکه طی ماه های اخیر رسانه های مختلف خارجی و منطقه ای حمایت ایران از مردم و نظام سوریه را زیر سؤال برده و علیه آن دروغ پراکنی کرده اند اما ایران در میان مردم این منطقه همچنان محبوب ترین کشور به حساب می آید.
کما اینکه بررسی محافل تخصصی غرب هم بر این موضوع تاکید دارند. «فارین پالیسی» که به شورای روابط خارجی آمریکا وابسته است در روز 26 تیرماه در مقاله ای به قلم «مایکل سینک» نوشت: «صحبت کردن عنان و دیگران از لزوم نقش دادن به ایران در حل بحران سوریه این پیام را علنی کرده است که برخلاف ادعای آمریکا و دیگران، ایران یک کشور منزوی از نظر بین المللی نیست بلکه در واقع یک بازیگر بین المللی در شکل دادن به چشم انداز امنیتی و سیاسی در حال ظهور در خاورمیانه محسوب می شود. این امر شاید در نگاه واشنگتن و سایر مراکز کشورهای غربی دور از ذهن باشد ولی در صحنه عینی خاورمیانه به وضوح قابل مشاهده است.»
انفجار خونین دوشنبه عراق، از این منظر در واقع بیانگر دیوانگی جبهه خارجی و منطقه ای حامی تروریزم است کما اینکه حمایت دیوانه وار این جبهه از اقدامات تروریستی در سوریه از چنین چیزی حکایت می کند و ترور دانشمندان هسته ای ایران نیز از چنین وضعی خبر می دهد. اما آیا تحولات خاورمیانه صحنه این دیوانه بازی هاست و یا اینکه به دلیل عمق مردمی تحولات، بازی خردمندانه محور شکل دهنده به صحنه خاورمیانه و صحنه جهان آینده است؟