آیة ا... صدوقی؛ مدیری توانمند و دلسوز

تحصیلات:

آیة‌ا... محمد صدوقی تحصیلات خود را از مکتب‌خانه‌های قدیم یزد آغاز کرد و در سن سیزده سالگی وارد مدرسه دینی عبدالرحیم خان این شهر شد. در سال ۱۳۴۸هجری قمری برای ادامه تحصیل به مدرسه چهارباغ اصفهان رفت و پس از سپری کردن سالی سخت، در سال ۱۳۴۹ ه.ق به شهر قم عزیمت کرده ایشان در آنجا از محضر استادان برجسته‌ای همچون امام خمینی(ره)، آیات عظام عبدالکریم حائری‌یزدی، صدرالدین صدر، محمدتقی خوانساری و محمدحجت کوه ‌کمره‌ای بهره برد. از ثمرات ۲۵ سال حضور ایشان در قم تربیت شاگردان برجسته‌ای همچون علامه محمدتقی جعفری، مطهری، قدوسی، فاضل لنکرانی، صانعی و رسولی محلاتی بود. در سال ۱۳۳۰ه.ش و پس از وفات آیة‌ا... فقیه خراسانی، آیة‌ا... صدوقی بنا به درخواست مردم و امام به یزد مراجعت می‌کند و در آنجا اقدامات وسیعی برای احیای مدارس دینی و مذهبی این شهر به عمل می‌آورد.

دوران مبارزه:

 تولد آیة‌ا... صدوقی در خانواده‌ای مبارز، وی را فردی مقاوم و ظلم‌ستیز بار آورد، چنانکه در زمان رضاخان و پس از اعمال محدودیتهای شدید بر روحانیت و کاهش فعالیت حوزه‌ها، وی زمین زراعی در اطراف قم خریداری نموده و در آنجا به زراعت مشغول می‌گردد. در جریان سقوط و تبعید رضاخان نیز هیچ‌کس فراموش نمی‌کند که شهید صدوقی مانع از ورود رضاخان درمانده به باغ خود شد. پس از جنگ جهانی دوم و جریان ملی شدن صنعت نفت، شهید صدوقی به نهضت فداییان اسلام علاقمند شد و حتی با وجود خطرهای فراوان، برخی اعضای این نهضت چون نواب صفوی و عبدالحسین واحدی را در منزل خود در قم پناه داد.

از زمان آغاز نهضت امام خمینی در خرداد 42، شهید صدوقی وظیفه هدایت و سرپرستی این نهضت را در شهر یزد بر عهده گرفت، چنانکه در اعتراض به لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، تجمعی در منزل ایشان برگزار شد و ابعاد این ماجرا در منبر مسجد خطیره مطرح شد. در ماجرای فیضیه، شهید صدوقی و دیگر علمای یزد با صدور اعلامیه‌ای، این واقعه را به شدت محکوم کرده و مراتب اعتراض شدید خود را به شاه ارسال کردند. با دستگیری امام خمینی(ره) آیة‌ا...صدوقی به نمایندگی از مردم و علمای یزد، در معیت علمای دیگر، به قم سفر نمود. پس از تبعید امام نیز در اعتراض به این اقدام رژیم تا مدتی از اقامه نماز جماعت خودداری کرده و از منزل خارج نشد.

در فاصله سالهای 42 تا 57 ارتباط مستمر خود را با امام حفظ کرده و در پخش اطلاعیه‌ها و نظرات ایشان در میان مردم یزد و نواحی اطراف آن نقشی اساسی ایفا می‌کرد. در عین حال شهید صدوقی در مبارزه با رژیم از روشهای مختلفی استفاده می‌کرد، چنانکه در سالهای 51 و 52 از حضور در مراسم رسمی نیایش خودداری کرد و پس از آن کوشش نمود تا مرکزی مستقل برای طلاب علوم دینی در قم ایجاد کند. دیدار با علما و روحانیون در تبعید از دیگر اقدامهای در خور توجه ایشان بود که زمینه شادی و دلگرمی تبعیدیان را فراهم می‌کرد.

با اوج‌گیری انقلاب اسلامی در سالهای 56 و 57، مبارزات مردم یزد به رهبری آیة‌ا... صدوقی وارد مرحله تازه‌ای شد. اعتراض به مقاله توهین‌آمیز روزنامه اطلاعات، برگزاری مجلس ترحیم آقا مصطفی خمینی، تعطیلی و اعتصاب اصناف و بازاریان، بزرگداشت شهدای 19 دی قم و 29 بهمن تبریز که خود به واقعه دهم فروردین یزد منجر شد؛ همگی از جمله مواردی بودند که در طی آنها شهید صدوقی مسؤولیت هدایت مبارزه با رژیم را بر عهده داشت.

در واقعه سینما رکس آبادان نیز این شهید بزرگوار نخسین کسی بود که با انتشار اطلاعیه‌ای این واقعه را به خود رژیم و سرسپردگان آن منتسب کرد.

فعالیتهای پس از انقلاب:

پس از پیروزی انقلاب اسلامی آیة‌ا... صدوقی طی حکمی از سوی امام خمینی به عنوان امام جمعه شهرستان یزد منصوب شد و در عین حال وظیفه سازماندهی و هماهنگی نهادهای مختلف انقلابی یزد را بر عهده داشت. از سوی دیگر ایشان یکی از اعضای خبرگان قانون اساسی بود. سوابق مثبت اجرایی و تعهد ایشان در انجام خدمت به مردم موجب شد تا امام وظایفی را خارج از حوزه شهرستان یزد به شهید صدوقی محول فرمایند، به طوری که در زلزله 1358 خراسان و زلزله خرداد ماه 1360 کرمان، آیة‌ا... صدوقی مستقیماً از سوی امام مأمور رسیدگی به وضعیت زلزله‌زدگان شد که اقدامات و فعالیتهای مثبت وی مورد توجه و التفات امام قرار گرفت. این شهید محراب در دوران جنگ تحمیلی نیز بارها از جبهه‌های جنگ و رزمندگان اسلام دیدار نموده و علاوه بر تقویت روحیه آنان، گزارشات مستمر خود را در رابطه با شرایط جنگ خدمت امام ارائه می‌داد. بنابر گفته فرماندهان عملیاتی کلمه یا رمز «یا زهرا» در عملیات فتح‌المبین یادگار شهید مظلوم آیة‌ا... صدوقی است.

شهید صدوقی مدیری توانمند و دلسوز:

شهید محراب آیة‌ا... صدوقی خصایص و ویژگی‌های برجسته فراوانی داشت. او را به عنوان انسانی وارسته، سختکوش و خستگی‌ناپذیر، دلسوز و حامی مستضعفان، امانت‌دار، مطیع امام و دوستدار جوانان می‌شناختند. اما در میان همه این خصوصیات یک ویژگی این شهید بیش از همه جلب توجه می‌‌کرد و آن توانمندی مدیریتی ایشان بود. آیة‌ا... صدوقی در سازماندهی و مدیریت امور از توانایی بالایی برخوردار بود، به گونه‌ای که حتی در جوانی و توسط استادان حوزه نیز این توانمندی مورد توجه قرار گرفته بود. در همین راستا در زمان آیة‌ا... حائری، آقای صدوقی از سوی این مرجع تقلید به عنوان مسؤول تقسیم شهریه طلاب و سازماندهی کمکها میان مردم  مستضعف انتخاب گردیده بود. در دوره مرجعیت آیة‌ا... بروجردی نیز علاوه بر این مسؤولیت، تولیت مدارس نیز به آیة‌ا... صدوقی واگذار شد.

پس از استقرار شهید صدوقی در یزد (1330)، کوشش‌های ایشان در سازماندهی مدارس مذهبی و مساجد این شهر نیز بسیار مؤثر واقع شده و باعث احیای مجدد حوزه علمیه یزد شد. علاوه بر این آیة‌ا... صدوقی در رفع کمبودها و معضلات اقتصادی و اجتماعی مردم یزد و شهرستانهای اطراف آن هم بسیار کوشا بود که حاصل فعالیت وی لایروبی قناتها در سیستان و بلوچستان، ترمیم مدارس مذهبی در بندرعباس، کمک به بازسازی مناطق زلزله زده طبس، تأسیس مکتب‌الزهرا، اداره گروه فرهنگ علوی، ایجاد صندوق قم، صندوق قرض‌الحسنه ولی عصر، سازمان خیریه پزشکی سید‌الشهدا و موارد بسیاری از این قبیل بود.

در اوایل انقلاب اسلامی هم همین توانمندی مدیریتی شهید صدوقی نقش مهمی را در جلوگیری از نابسامانی اوضاع یزد داشت و ایشان در هماهنگی میان نهادهای انقلابی یزد نقش مهمی را ایفا کردند. بر اساس همین توانمندیها و قابلیتهای مدیریتی بود که حضرت امام رسیدگی و سر و سامان دادن به امور زلزله زدگان در دو استان خراسان و کرمان را به ایشان سپرد و از نتایج آن نیز بسیار خشنود بود. وی در یازدهم تیر ماه 1361 (دهم رمضان) توسط منافقین به شهادت رسید.