دوستی شخصی ـ رقابت ملی

 محمد ملازهی

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه در سفری غیر رسمی به آمریکا در مزرعه شخصی جرج بوش رئیس‌جمهور آمریکا موضوعات مهمی را با وی مورد بحث و تبادل نظر قرار داده است.

مناسبات آمریکا و روسیه در ماههای اخیر بشدت رو به تیرگی بوده است. بویژه موضوع استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در لهستان و چک موجب شده که اختلافهای عمیقی بروز کند.

روسیه مخالف استقرار سامانه موشکی آمریکا در لهستان و رادارهای پیشرفته در جمهوری چک است، اما آمریکا این موضوع را روشن کرده است که در تصمیم خود تجدید نظر نخواهد کرد. حتی پیشنهاد روسیه که پایگاه راداری «قبله» در جمهوری آذربایجان به صورت مشترک بین روسیه و آمریکا مورد استفاده قرار گیرد، آمریکا را از تصمیمش منصرف نکرده است. هر چند این پیشنهاد با استقبال روبه‌رو شده و اروپا و آمریکا را قابل تأمل و وسوسه‌انگیز یافته‌اند.

می‌توان گفت پوتین و بوش موضوعات جدی و متنوعی برای گفتگو داشته‌اند. ظاهراً هر دو به موقعیت خاص شخصی‌شان در سالهای آخر حکومتشان واقف هستند و نمی‌خواهند میراثی را برای حاکمان آینده روسیه و آمریکا بر جای بگذارند که حل آنها دشوارتر از اکنون باشد.

با این حال، تضاد منافع روسیه و آمریکا گسترده‌تر از آن است که در مذاکراتی غیر رسمی بوش و پوتین بتوانند آنها را حل و فصل کنند.

روسها از استقرار سامانه و راداری در لهستان و چک چنین برداشت کرده‌اند که آمریکا و ناتو روسها را مد نظر دارند و شرو موشکهای ایران و کره شمالی بهانه‌ای بیش نیست.

واقعیت هم چیزی جز این نمی‌تواند باشد. با این حال قابل درک نیست چرا روسها استفاده مشترک از پایگاه راداری «قبله» را در جمهوری آذربایجان مطرح کرده‌اند. بویژه آنکه روسیه به حساسیتهای کشورهای منطقه حوزه دریای خزر و تردیدهایی که نسبت به حضور آمریکا در جمهوری آذربایجان دارند به درستی آگاه است.

با این همه، قابل پیش‌بینی است که رقابتهای رو به تجدید روسیه و آمریکا در مذاکرات غیر رسمی پوتین و بوش پایان نیابند و هر دو بر مواضع خود باقی بمانند.

در میان موضوعات مهم دیگری که میان پوتین و بوش مطرح است تحولات خاورمیانه و مسأله هسته‌ای ایران جایگاه ویژه‌ای دارند. آمریکا خواهان همکاری کامل روسیه است، اما واقعیت آن است که این همکاری را با حقوق مساوی و موقعیت یکسان آمریکا و روسیه نمی‌خواهد. پوتین رضایت نمی‌دهد که تلقی آمریکا از کشورش همان باشد، که در مقطع فروپاشی اتحاد شوروی به وجود آمده بود.

روسیه از موضع برابر می‌خواهد همکاری کند و این از منظر آمریکایی‌ها نشدنی است. حمایت پوتین از جنبش حماس و ابراز تردید نسبت به سیاستهای خاورمیانه‌ای آمریکا بویژه در عراق به خوبی نشان می‌دهد که بوش و پوتین از دو زاویه متفاوت به تحولات خاورمیانه توجه کرده‌اند.

اینکه آمریکایی‌ها صحبت از خطر جنگ سرد جدید به میان می‌آورند و روسیه آن را رد می‌کند، بی‌ارتباط با تفاوت دید و تضاد منافع آمریکا و روسیه نیست.

با این حال نباید دچار خوش باوری افراطی شد. روسیه منافع محور است و اگر به امتیازات مورد نظرش دست بیابد، از معامله با آمریکا سر باز نخواهد زد. درک چنین معنایی کمک می‌کند که دستکم ما دچار سوء‌تفاهم نشویم.