دست پر ایران در شرم الشیخ

نصرالله نوروزی

دهمین نشست همسایگان عراق در بغداد در اسفند سال 85، آغاز روندی متفاوت به شمار می‌رفت که برای اولین بار پس از 9 بار نشست همسایگان عراق، این بار طرفهای بین‌المللی از جمله نمایندگان 5 عضو دائم شورای امنیت، نمایندگان سازمان ملل، سازمان کنفرانس اسلامی نیز در نشست بغداد شرکت کردند و به همین دلیل بیشتر کارشناسان نشست امنیتی بغداد اسفند سال 85 را نمادی از تلاش جدی دولت آمریکا برای بین‌المللی کردن بحران عراق با هدف کاهش فشارها بر کاخ سفید ارزیابی کردند. به طور دقیق در همین خصوصی بوده است که با وجود مخالفت‌های جدی ابراز شده از سوی کشورهای مختلف، یازدهمین نشست همسایگان عراق که قرار بود در بغداد یا در پایتخت یکی از کشورهای همسایه عراق برگزار شود با تغییری اساسی به شکل کنفرانسی بین المللی و آن هم در شرم‌الشیخ مصر برگزار شد. در این کنفرانس که طی 2 روز برگزار شد، شرکت‌کنندگان در بیانیه پایانی خود، واگذاری مسوولیت‌های امنیتی عراق به دولت این کشور و پایان مأموریت نیروهای چندملیتی در عراق را خواستار شدند. همچنین تأکید بر الزام همه کشورها برای مبارزه با فعالیت‌های تروریستی و جلوگیری از استفاده تروریست‌ها از خاک آنها برای سازماندهی یا اجرای عملیات تروریستی در عراق و نیز موافقت با بخشودگی 30 میلیارد دلار از بدهی‌های خارجی عراق از موارد دیگر تعهد کشورها در کنفرانس شرم‌الشیح بود که در بیانیه پایانی این کنفرانس مورد تأکید قرار گرفت. با توجه به این موارد می‌توان گفت: در کنفرانس شرم‌الشیخ دولت منتخب عراق دست‌کم در سطح مواضع رسمی طرفهای شرکت کننده دستاوردهای قابل توجهی داشت، چنان‌که هوشیار زیباری، وزیر خارجه عراق نیز در مصاحبه خبری پس از کنفرانس نسبت به نتایج کنفرانس شرم‌الشیخ ابراز رضایت کرد؛ اگرچه نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق، با این بیان که دولتش در کنفرانس شرم‌الشیخ تعهدات متعددی پذیرفته نشان داد که در جریان این کنفرانس و پیش از آن با فشارهای مختلفی مواجه بوده است، چنان‌که تلاش برخی طرفها برای گنجاندن مواردی همچون تدوین قانون اساسی جدید عراق، طرح برقراری صلح بین دولت عراق و گروههای شورشی و تروریستی و برخی موارد از این دست در پیش‌نویس بیانیه پایانی کنفرانس شرم‌الشیخ، نشان می‌داد برخی طرفهای منطقه‌ای و بین‌المللی در تلاش بودند تا از کنفرانس یاد شده به عنوان محملی برای اعمال فشار بر دولت عراق و کسب امتیازات سیاسی از آن استفاده کنند؛ اگرچه موارد مطرح شده به دلیل مخالفت صریح دولت عراق و دیگر کشورهای همسایه عراق بویژه جمهوری اسلامی ایران از بیانیه پایانی کنفرانس حذف شد، با وجود این فضای پیشین و فضای حاکم بر کنفرانس شرم‌الشیخ نشانه‌های فراوانی از روند تشدید فشار بر دولت عراق را آشکار کرد.

بنابراین، دولت منتخب عراق پس از اجلاس امنیتی اسفند 85 در بغداد یک بار دیگر موفق شد تا مشروعیت قانونی و پایگاه مرمی و اجتماعی و موقعیت منطقه‌ای و بین‌المللی خود را به رخ بکشد و مخالفان خود در عرصه داخلی و منطقه‌ای و حتی در سطح بین‌المللی را به پذیرش این واقعیت ناگزیر کند. نکته تأمل برانگیز در این‌باره آن است که کنفرانس شرم‌الشیخ همچون دیگر نشست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برگزار شده درباره عراق موفق نشد تا شرکت‌کنندگان بویژه برخی طرفهای منطقه‌ای را به شکل جدی به اجرای مصوبات کنفرانس ملزم کند. به عنوان مثال پس از آن‌که پاشاه عربستان پیش از اجلاس شرم‌الشیخ از پذیرفتن نوری‌ مالکی، نخست‌وزیر عراق در ریاض امتناع بورزد سعودالفیصل، وزیر خارجه این کشور نیز پس از کنفرانس شرم‌الشیخ با وجود امضای بیانیه پایانی کنفرانس در پاسخ به خبرگزاری که از وی پرسید. آیا عربستان سعودی آماده ارائه کمک به دولت مالکی است با بیانی مبهم گفت، ما در امور داخلی عراق و هیچ کشوری مداخله نمی‌کنیم و این موضوع به خود عراقی‌ها مربوط می‌شود. این موضعگیری وزیر خارجه عربستان و همزمان تأکید وی بر ضرورت تشکیل کنفرانس آشتی در عراق نشان می‌دهد که برخی طرفهای عربی می‌کوشند با حمایت از جریاناتی در عرصه داخلی عراق، سمت و سوی تحولات در این کشور را به سویی هدایت کنند که در تعارض با روند سیاسی موجود در عراق و خواست بیشتر مردم این کشور قرار دارد در این میان آمریکایی‌ها کوشیدند تا با بین‌المللی کردن نشست عراق و تغییر محل آن به مصر، شرایط را برای سوء‌استفاده از این کنفرانس در خصوص کاهش فشار بر دولت آمریکا بویژه بوش، رئیس‌جمهور این کشور فراهم کنند.

چنان‌که رایس، وزیر خارجه آمریکا چند روز پیش از شروع به کار کنفرانس شرم‌الشیخ با هشدار به دولت عراق کوشید، دولت نوری مالکی را به دادن امتیازات بیشتر به مخالفان وادار کند و به این ترتیب موافقت دولتهای عربی منطقه را برای همراهی با سیاست‌های آمریکا در عراق جلب کند. این در حالی است که رایس در آغاز ورود به شرم‌الشیخ با هشدار به کشورهای همسایه عراق تأکید کرد اگر این کشورها از نفوذ خود برای برقراری امنیت در عراق استفاده نکنند، چیزهای زیادی را از دست خواهند داد. این اظهارات رایس به عنوان تلاشی برای جلب همکاری کشورهای منطقه به جهت کاهش فشار بر آمریکا بویژه در عرصه عراق مورد ارزیابی قرار گرفت که البته نه با لحنی مسالمت‌آمیز جویانه و از موضع درخواست و نقاضا؛ بلکه به رسم همیشگی مقامات آمریکایی از موضعی طلبکارانه مطرح شد. به هر حال مواضع مقامات آمریکایی بویژه رایس، وزیر خارجه این کشور که پس از پایان کنفرانس، از کشورهای شرکت کننده خواست تا به تعهدات خود در بیانیه پایانی پایبند باشند، نشان می‌داد که دولت آمریکا بر خلاف تلاشها و تصورات قبل از برگزاری کنفرانس شرم‌الشیخ این بار نیز نسبت به اجرای مفاد بیانیه این کنفرانس چندان مطمئن نیست و این به معنی ادامه وضعیت بن‌بست موجود برای آمریکا در عرصه عراق خواهد بود. چنان‌که باید برنده اصلی کنفرانس شرم‌الشیخ را دولت و ملت عراق و حامیان منطقه‌ای آن به شمار آورد که در این میان، جمهوری اسلامی ایران به عنوان اصلی‌ترین کشور حامی جریان اکثریت مردمی و اسلامی در عراق موفق شد دیدگاه‌های واقع‌بینانه خود را در زمینه بحران عراق مطرح و توجه جامعه جهانی را به واقعیت مسائل عراق و دلایل اصلی مشکل و معضل موجود که همان ادامه اشغال این کشور است، معطوف کند.