رنسانس هستهای در سراسر جهان
مترجم: نیلوفر قدیری
مقدمه:
در بهار امسال شاهد مجموعهای چشمگیر از ابتکارات جدید برای نقل و انتقالات انرژی در سطح وسیع و اجرای طرحهای زیرساختی انرژی در سراسر اوراسیا بودیم. این روند پر شتاب جستجو برای انرژی بار دیگر انرژی هستهای را در رأس ابزارهای اولویتدار برای رسیدن به توسعه اقتصادی قرار میدهد. طرحهای عظیم نقل و انتقال انرژی مانند خط آهن متصلکننده آسیا و آمریکای شمالی، فضای سیاسی و اقتصادی جهان را در سالهای آینده شکل میدهد. اما هیچکدام از این طرحهایی که برای ساخت و توسعه خطوط راهآهن، خط لوله، سیستم ارتباطاتی، زیرساختهای مسکن و یا خدمات درمانی و آموزشی در جریان است بدون افزایش چشمگیر تولید و مصرف برق در هر یک از کشورهای درگیر در این طرح ممکن نخواهد بود. تأمین این میزان انرژی رو به رشد مورد نیاز تنها از یک راه ممکن است و آن شکاف و جوش هستهای است. در پایان سال ۲۰۰۵ تعداد کلی نیروگاههای هستهای فعال در سراسر جهان ۴۴۳ نیروگاه بود که ۲۵ نیروگاه آن هم در دست ساخت بود. اما از ماه مه سال ۲۰۰۷ کار ساخت بیش از ۳۰ نیروگاه شروع شده و دهها نیروگاه دیگر هم در مرحله قرارداد ساخت قرار دارد. به این ترتیب شمار نیروگاههای جهان به ۷۰۰ میرسد.
این تنها شروع کار است و اگر دنیا به همین مسیر پر شتاب توسعه ادامه دهد تا سال ۲۰۵۰ به ۶ هزار نیروگاه نیاز است.
در سال ۲۰۰۵ آمریکا ۲۵ درصد تعداد نیروگاههای کل جهان یعنی ۱۰۴ نیروگاه هستهای داشت که به دلیل توقف کار ساخت نیروگاه در دهههای گذشته این تعداد متوقف شده بود. اما این سهم از تعداد نیروگاههای جهان به سرعت در حال افزایش است. اکنون کشورهایی در سراسر آسیا، شرق اروپا و آمریکا که سالها تحت فشار بودند تا حتی اسم انرژی هستهای را هم به میان نیاورند، اکنون مشغول مطالعه و امکان سنجی برای ساخت نخستین نیروگاه هستهای خود هستند. بعضی کشورهای مرحله مطالعه را پشت سر گذاشتهاند و اکنون روند عقد قرارداد ساخت را شروع کردهاند. چین، آفریقای جنوبی، هند و آرژانتین که صنعت هستهای نسبتاً پیشرفتهای دارند اکنون مشغول رقابت با کشورهای سنتی تأمینکننده هستهای مانند آمریکا، اروپای غربی، روسیه و ژاپن برای ارائه تکنولوژی هستهای به کشورهای خواهان این تکنولوژی هستند. برنامههای تحقیق و برنامهریزی در این مورد در سراسر جهان سرعت گرفته و همه در انتظار توسعه این تکنولوژی در نسل آینده هستند.
کانون این رنسانس هستهای در جهان، اوراسیاست. چین، روسیه و هند هر یک برنامههایی را برای ساخت دهها نیروگاه جدید در دو دهه آینده دارند. این کشورها همچنین تکنولوژی و دانش هستهای خود را در اختیار دیگر کشورها هم قرار میدهند و خود هم به دنبال نسل جدیدی از این دانش و تکنولوژی هستند.
روسیه برای آینده آماده میشود
در ۲۷ ماه آوریل گذشته، ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه فرمانی را امضا کرد که موضوع آن تغییر ساختار صنعت ملی انرژی هستهای این کشور بود. این روندی است که از یک سال پیش شروع شده است. در برنامه جدید روسیه، کارهایی همچون فرآوری اورانیوم، تولید سوخت، ساخت نیروگاه، تولید تجهیزات و صادرات تکنولوژی هستهای همگی زیر یک چتر و در چارچوب یک شرکت هستهای تحت کنترل دولت گرد میآیند. پوتین در ۲۶ آوریل در گزارش سالانه خود به پارلمان گفت که این اصلاحات مهم در بخش هستهای موج دوم برقرسانی به سراسر روسیه است. اشاره او به طرح گسترده برقرسانی به سراسر روسیه بود که در دهه ۱۹۲۰شروع شد. او به پارلمان گفت که تولید برق در روسیه تا سال ۲۰۲۰، ۶۶ درصد افزایش مییابد و سهم انرژی هستهای از این تولید برق به ۲۵ درصد خواهد رسید.
صنعت هستهای روسیه با دعوت از کشورهای خارجی برای مشارکت در طرحهای این صنعت به سرعت در حال گسترش است. چندی پیش خبرگزاری روسی ریانووستی گزارش داد که روسیه در حال بررسی دعوت از شرکتهای هستهای خارجی برای همکاری در ساخت یک نیروگاه هستهای جدید در شرق دور است که منطقهای به شدت نیازمند انرژی به شمار میآید. براساس این گزارش قرار است در این طرح شرکتهای ژاپنی و شاید چینی و کره جنوبی در زمینه تأمین تجهیزات کمک کنند. سرگئی کیرینکو مسئول امور هستهای روسیه در اینباره گفت که همکاری در ساخت اولین نیروگاه هستهای در این نوع، راه را برای همگرایی بیشتر بینالمللی در ساخت نیروگاههای هستهای دیگر در کشورهای دیگر هموار میکند. در ژانویه سال گذشته پوتین اولویت ابتکار روسیه را در ساخت مراکز بینالمللی غنیسازی اورانیوم در روسیه تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی هستهای مطرح کرد. براساس این طرح هر کشوری که به سیاستهای آژانس احترام بگذارد و آن را رعایت میکند میتواند در چنین مراکزی حضور داشته باشد. همچنین ماه گذشته پوتین و نورسلطان نظربایف، رییسجمهور قزاقستان توافقنامه دوجانبهای را امضا کردند که موضوع آن تأسیس یک مرکز غنیسازی در شرق سیبری بود. سیاست پوتین در استفاده غیر نظامی از توان هستهای برای ژاپن هم مهم است. رییس کمیسیون انرژی هستهای ژاپن چندی پیش در توکیو گفت، در گذشته انرژی هستهای در دنیا تنها یک وجه داشت و آن وجه نظامی بود. اما روسیه تلاش زیادی کرده که جنبه نظامی انرژی هستهای را از وجه غیر نظامی آن جدا کند. این مقام ژاپنی گفت که کشورش از طرح ایجاد مراکز بینالمللی غنیسازی اورانیوم حمایت میکند.
ژاپن همچنین به تکنولوژی راکتورهای سریع روسیه هم که پلوتونیوم قابل استفاده در سوخت هستهای را تولید میکند بسیار علاقهمند است. این کشور اکنون 53 نیروگاه هستهای دارد که 30 درصد برق مصرفی ژاپن را تولید میکند. توکیو قصد دارد تعداد این نیروگاهها را تا سال 2030 به 40 درصد افزایش دهد.
بسیج هستهای چین
چین 10 نیروگاه فعال هستهای دارد و این در حالیست که روند پر شتابی را برای ساخت نیروگاههای جدید شروع کرده است. بر اساس این برنامه چین، قصد دارد در سال دو نیروگاه جدید بسازد. چین مصمم است که در دنیای تکنولوژی انرژی هستهای به بازیگر مهم و تعیین کنندهای تبدیل شود. کارهای تجربی در زمینه تولید نسل چهارم راکتورهای هستهای در چین انجام شده است اما این کشور قصد دارد به زودی از نظر تکنولوژی هستهای از خارج بینیاز شود. ماه گذشته روزنامه چاینادیلی به نقل از یک مقام آکادمی علوم چین در سخنرانی در شانگهای نوشت، تاسال 2017 چین اولین راکتور پیشرفته آب فشرده خود را به بهرهبرداری میرساند. دیگر مقامات هستهای و غیر هستهای چین هم در ماههای اخیر تأکید کردند که این کشور تا سال 2020 باید از نظر تکنولوژی هستهای مستقل شود. چین همچنین بخشی از تکنولوژی هستهای خود را صادر هم میکند.
چین همچنین طرح همکاری با آمریکا و روسیه برای ساخت تأسیسات هستهای پیشرفته در دست تهیه دارد. دولت چین طرح ساخت بزرگترین نیروگاه هستهای خود را در استان شان دونگ در سواحل شرقی این کشور تصویب کرده است. در ساخت این نیروگاه بزرگ از تکنولوژی شرکت وستینگ هاوس آمریکا استفاده خواهد شد. طرحهای همکاری هستهای روسیه و چین پیشرفت زیادی داشته است.
نیروگاههای جدید در هند
طرحهای داخلی انرژی هستهای هند با چین رقابت میکند. در حال حاضر هند 17 نیروگاه فعال هستهای دارد و 3483 مگاوات برق از این نیروگاهها تولید میکند. دهها نیروگاه جدید هم در دو دهه آینده ساخته خواهد شد. همزمان هند گامهایی برای دستیابی به چرخه سوخت هستهای مبتنی بر توریوم برداشته است. توریوم که یک ماده غیر قابل شکافتنی است در هند به وفور یافت میشود و هند قصد دارد با استفاده از این ماده از نظر انرژی به استقلال برسد. تأکید و تلاش هند برای گسترش و توسعه انرژی هستهای به مدیریت بحران آب در این کشور هم مربوط میشود. یکی از راههای مقابله با بحران کم آبی در هند تصفیه آب دریاست که این کار با تکنولوژی هستهای ممکن میشود.
انرژی هستهای در اوراسیا
در سراسر اوراسیا هم ابتکارات هستهای جدیدی جریان دارد که بسیاری از آنها با حضور و مشارکت روسیه، چین و یا هند انجام شده یا میشود. چندی پیش مدیر بخش انرژی بانک توسعه آسیا در حاشیه نشست سالانه این بانک در مصاحبه با خبرطؤاری ها طفتلإ این بانک حمایت از استفاده از انرژی هستهای را بررسی میکند و در یکی دو ماه آینده در اینباره تصمیمگیری خواهد کرد. یکی از راههای پیشنهادی این بانک ترویج استفاده از این انرژی در سطح جوامع است. در 18 ماه آوریل نخستوزیر پاکستان در پکن با همتای خود درباره پیشنهادهایی برای ساخت شش نیروگاه هستهای جدید در پاکستان با همکاری چین مذاکره کرد. او بعد از بازگشت به کشورش در توضیح مذاکرات خود در پکن گفت، نیاز پاکستان به انرژی هر سال 10 تا 12 درصد افزایش مییابد و به همین دلیل باید همکاری خود را با کشورهایی مانند چین در بخش انرژی افزایش دهد.
در بخش دیگری از آسیا یعنی در تایلند، شورای ملی سیاستگذاری انرژی کمیتهای را برای انجام مطالعه ساخت اولین نیروگاه هستهای خود تشکیل داد. در برنامه 15 ساله توسعه انرژی تایلند که سال 2021 پایان مییابد، ساخت 31800 مگاوات نیروگاه جدید پیشبینی شده که 4000 مگاوات آن قرار است هستهای باشد. ویتنام هم در سالهای اخیر مشغول بررسی ساخت اولین نیروگاه هستهای خودش است. دو هفته پیش روسیه توافقنامهای با میانمار به امضا رساند که موضوع آن ساخت یک مرکز تحقیقات هستهای جدید است.
کریدورهای شرق اروپا
کشورهای آسیای میانه و شرق اروپا که راههای حساس اما مغفول مانده برای ارتباط میان اروپا و آسیا هستند. چاره دیگری به غیر از هستهای شدن ندارند. به رغم فشارهای اتحادیه اروپا که غیر هستهای ماندن را شرط به عضویت درآوردن این کشورها قرار دادهاند. این کشورها در مسیر هستهای شدن قرار گرفتهاند.
مقامات رسمی لهستان که در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا قرار دارد، بر هستهای شدن این کشور تأکید دارند. وزیر انرژی بلغارستان هم از مدتها پیش مشغول لابی کردن با اعضای اتحادیه اروپا برای تغییر موضع ضد هستهای آنها بوده است. او چندی پیش در گفتوگویی با روزنامه نیویورک تایمز گفت که کشورش هیچ چارهای به غیر از هستهای شدن ندارد. وزیر انرژی ارمنستان هم ماه گذشته با ارائه گزارشی درباره افزایش قیمت گاز طبیعی در جهان تا سال 2025، تأکید کرد که کشورش چارهای به غیر از روی آوردن به انرژی هستهای ندارد. در 23 ماه آوریل دولتهای ارمنستان و روسیه توافقنامهای را برای توسعه مشترک ذخایر دست نخورده اورانیوم ارمنستان امضا کردند. با امضای این توافقنامه ارمنستان از نظر تولید انرژی هستهای خودکفا میشود. روسیه برای اعزام کارشناسان هستهای به ارمنستان و شروع کار ساخت نیروگاههای هستهای جدید اعلام آمادگی کرده است. در بلاروس رییسجمهور به صراحت اعلام کرده: ما در موقعیتی هستیم که تنها اگر یک احمق رییسجمهور کشور باشد ساخت نیروگاه هستهای را رد میکند.
گذرگاههای خاورمیانه
جنوب غرب آسیا در شرایط ژئوپلتیکی که آمریکاییها و انگلیسیها به وجود آوردهاند، کانون جنگ جهانی انرژی هستهای است. هر روز بر تعداد کشورهایی در این منطقه که در مسیر دستیابی به انرژی هستهای گام بر میدارند افزوده میشود. در مصر و در شورای همکاری خلیجفارس هم تحولات هستهای سرعت گرفته است.
در اوائل ماه آوریل وزیر انرژی و صنعت روسیه در یک کنفرانس خبری در قاهره گفت که روسیه و مصر در حال آماده کردن اسنادی برای همکاری درباره انرژی هستهای صلحآمیز هستند. این تلاشها همزمان شد با تصمیم غیر منتظره نشست شورای همکاری خلیجفارس در دسامبر سال 2006 برای تحقق و مطالعه درباره برنامه هستهای. دو هفته پیش هیأتی از کارشناسان هستهای سازمانملل برای برگزاری کارگاههای آموزشی در زمینه انرژی هستهای به ریاض رفتند. در این نشستها مقاماتی از شش کشور عربی حضور داشتند. در اوائل ماه آوریل ملک عبدالله پادشاه اردن در مصاحبهای با خبرگزاری فرانسه گفت، کشورش نیازمند تکنولوژی هستهای به عنوان جایگزینی برای نفت است. در عربستان در ماه فوریه چند توافقنامه میان ولادیمیر پوتین رییسجمهور روسیه و امیر عبدالله پادشاه عربستان به امضا رسید که موضوع آن همکاری در زمینه انرژی هستهای بود.
بلافاصله بعد از اینکه شورای همکاری خلیجفارس در نشست ماه دسامبر سال گذشته تصمیم به هستهای شدن خود را اعلام کرد، در یمن دولت حمایت خود را از این تصمیم اعلام نمود.
احیای برنامه هستهای آفریقا
تنها نیروگاههای هستهای آفریقا دو نیروگاه کوبرگ در کیپ تاون آفریقای جنوبی است. دولت آفریقای جنوبی به شدت به توسعه هستهای متعهد است. این علاقه و تعهد به کندی و در مقیاس کوچک در نقاط دیگر آفریقا هم در حال شکلگیری است. اخیراً وزیر تکنولوژی و علوم آنگولا گفت، کشورش در تولید برق با محدودیتهایی رو به روست و به همین دلیل به فکر ساخت نیروگاه هستهای است. در نامیبیا و چند کشور دیگر آفریقایی هم ذخایر اورانیوم دارند، مذاکرات دوجانبهای با روسیه بر سر همکاری هستهای جریان دارد.
صندوق بینالمللی پول نه انرژی هستهای آری
کشورهای آمریکای جنوبی بعد از سالها فشار و تهدید از سوی آمریکا، اکنون تصمیم خود را گرفتهاند و قصد هستهای شدن را دارند. در اواخر سال 2006 رئیسجمهور آرژانین که با شعار مقابله با صندوق بینالمللی پول الگویی برای دیگر کشورهای منطقه ایجاد کرد، از تصمیم کشورش برای راهاندازی دو راکتور متوقف شده این کشور تا سال 2010 خبر داد.
همچنین در اواخر آوریل در مراسمی در استرالیا افتتاح راکتور آب سبک 20 مگاواتی را که آرژانتین ساخته بود جشن گرفته شد.
در پی آرژانتین برزیل هم تلاش برای راهاندازی طرح غنیسازی اورانیوم و تولید سوخت هستهای را شروع کرد. در نیمه ماه مارس گذشته همچنین کنفرانسی درباره انرژی هستهای در شیلی برگزار شد و این کشور آشکارا تمایل خود را به بهرهداری از این انرژی اعلام کرد. دو سال پیش مکزیک تصمیم گرفت توان تولید برق خود و سرمایهگذاری در این زمینه را بالا ببرد. بعد از این تصمیم کار ساخت نیروگاههای جدید هستهای برای این منظور شروع شده است.
غرب اروپا بازگشت به دوران هستهای
حتی در غرب اروپا هم که بعد از فاجعه چرنوبیل، با هدایت آمریکا توان و ظرفیت صنعت هستهایاشان را از بین برده بودند، اکنون موجی تازه در این زمینه شروع شده است.
در آلمان زمزمههای انتقادآمیز از تعطیل شدن نیروگاههای هستهای این کشور هر روز قوت بیشتری میگیرد. در فرانسه که 78 درصد برق آن از طریق انرژی هستهای تأمین میشود. برنامهریزی برای شروع دوباره ساخت راکتورهای جدید شروع شده است. در انگلیس هم هر روز سیاستمداران بیشتری بر انرژی هستهای به عنوان تنها گزینه تأمین انرژی در آینده تأکید میکنند.
آمریکا هم میآید؟
با توجه به روندی که تاکنون به آن اشاره شد و تبی که همه دنیا را فرا گرفته، آیا آمریکا یعنی غول هستهای دنیا که یک سوم کل 400 نیروگاه هستهای دنیا را در خود جای داده، با این مسیر همراه میشود؟ اگر چه بحثهایی درباره ساخت پیش از 30 نیروگاه جدید هستهای در آمریکا وجود دارد و چند شرکت و کنسرسیوم هم در اینباره ابراز تمایل کردهاند، اما هنوز هیچ تعهد رسمی و عملی شروع نشده است. کمبود نیروهای آموزش دیده هستهای در آمریکا کاملاً مشهود است اما برنامههای تحقیقاتی و تکنولوژیک هستهای در آمریکا بسیار پیشرفته است. با این حال به نظر نمیرسد آمریکا در مسیری که چین، هند، روسیه، آسیا و اروپا به سرعت در آن در حال پیشروی هستند، گامی گذاشته باشد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
