تبیین مفهومی جنگ نـــرم

گروه پژوهش: با بررسی های صورت گرفته مشخص گردیده است، روش های جنگی اعراب جاهلی از سایر اقوام متمایز بود. آن ها در نبردهای خود بر جنگ گریزی متکی بودند و هدف و انگیزه آنان به دفاع از بت ها، خونخواهی، غارت و تصرف چهارپایان و بزرگ کردن هیبت و ابهت قبیله خود خلاصه می شد و به فنون و تاکتیک ها و روش های کارآمد آشنا نبودند.
با ظهور اسلام و وجود مبارک پیامبر اسلام (ص) به مدیریت نظامی اعراب مفهومی واقعی بخشیده شد و از انواع روش ها و تاکتیک های جنگی و بهره گیری مؤثر از زمان و مکان و موقعیت مناسب در غزوات، برای رویارویی با دشمن و شکست آن استفاده گردید.
از جمله روش های مورد استفاد در جنگ های تهاجمی و تدافعی صدر اسلام، بهره گیری از شیوه های دفاع غیر عامل است که به شکل های مختلف در غزوات مورد توجه قرار گرفت و پیروزی عمده ای را نصیب سپاه اسلام نمود.
جنگ خندق و تدابیر و اقدامات دفاعی حضرت رسول (ص) با تشکیل شورای نظامیان و تصمیم گیری برای احداث خندق دور شهر، نمونه ای از دفاع غیر عامل در صدر اسلام است. این پیشنهاد از سوی سلمان فارسی مطرح گرید که مسلمانان در شهر بمانند ولی دور شهر را خندق حفر نموده و در پناه آن آماده دفاع باشند.
فتح مکه که پس از پیمان شکنی قریش با کشتن مردانی از قبیله خزاعی رخ داد، خود گویای برخی از تدابیر و اقدامات دفاعی مهم مسلمانان در مقابل کفار قریش بود.
مخفی نگه داشتن قدرت و توان و تحرکات تا نزدیکی مکه و روشن کردن مشعل توسط سربازان به سفارش و دستور پیامبر اعظم (ص) که باعث شد حلقه عظیمی از آتش پدید آید و سبب رعب و وحشت دشمنان گردد،دو نمونه از استراتژی نظامی و دفاعی پیامبر بزرگ اسلام در مقابل کفار قریش بود که سبب پیروزی مسلمانان برکفار قریش و فتح مکه گردید.
جنگ نرم و ناتوی فرهنگی
جنگ نرم چیست؟
در علوم نظامی از واژه های مانند جنگ روانی یا عملیات روانی استفاده می شود و در علوم سیاسی می توان به واژه هایی چون براندازی نرم، تهدید نرم، انقلاب مخملین و اخیرا به واژه انقلاب رنگین اشاره کرد.واژه جنگ نرم Soft War دربرابر جنگ سخت Hard War کاربرد دارد، البته گاهی به جای جنگ از واژه های تهدید یا قدرت استفاده می شود ولی درنهایت معمولابه یک مفهوم ختم می شود. نظریه جنگ نرم طی دهه های اخیر وارد ادبیات سیاسی شده است. در این باره منسجم ترین کتابی که با عنوان SOFT-POWER قدرت نرم –انتشار یافته به جوزف نای تعلق دارد. وی معتقد است مبنای قدرت سخت یا جنگ سخت بر «اجبار »و مبنالی قدرت نرم بر«اقناع » است او بر خلاف بعضی از صاحب نظران، اقتصاد و دیپلماسی را در زیر مجموعه قدرت سخت قرارداده و تنها از رسانه به عنوان قدرت نرم نام برده است.
جنگ نرم، تبیین مفهومی، پیشینه تاریخی و تاکتیک‌ها :
مفهوم جنگ نرم Soft Warfare که در مقابل جنگ سخت Hard Warfare مورد استفاده واقع می شود دارای تعریفی واحد که مورد پذیرش همگان باشد نیست و تا حدی تلقی و برداشت افراد، جریان ها و دولت های گوناگون از جنگ نرم متفاوت است.
تبیین مفهومی
جان کالینز، تئوریسین دانشگاه ملی جنگ آمریکا، جنگ نرم را عبارت از استفاده طراحی شده از تبلیغات و ابزارهای مربوط به آن، برای نفوذ در مختصات فکری دشمن با توسل به شیوه هایی که موجب پیشرفت مقاصد امنیت ملی مجری می شود، می داند.
ارتش ایالات متحده در آیین رزمی خود آن را بدین صورت تعریف نموده است، جنگ نرم، استفاده دقیق و طراحی شده از تبلیغات و دیگر اعمالی است که منظور اصلی آن تاثیر گذار ی بر عقاید، احساسات، تمایلات و رفتار دشمن، گروه بی طرف و یا گروههای دوست است، به نحوی که برای بر آوردن مقاصد و اهداف ملی پشتیبان باشد. با عنایت به تعاریف فوق، معروفترین تعریف را به جوزف نای، پژوهشگر برجسته آمریکایی در حوزه قدرت نرم نسبت می دهند.
وی در سال 1990 میلادی در مجله «سیاست خارجی» شماره 80، قدرت نرم را «توانایی شکل دهی ترجیحات دیگران» تعریف کرد. تعریفی که قبل از وی پروفسور حمید مولانا در سال 1986 در کتاب «اطلاعات و ارتباطات جهانی، مرزهای نو در روابط بین الملل» به آن اشاره کرده بود.
بنابر این جنگ نرم را می توان هرگونه اقدام نرم، روانی و تبلیغات رسانه ای که جامعه هدف را نشانه گرفته و بدون درگیری و استفاده از زور و اجبار به انفعال و شکست وا میدارد، دانست. جنگ روانی، جنگ سفید، جنگ رسانه ای، عملیات روانی، براندازی، انقلاب نرم، انقلاب مخملی، انقلاب رنگی و. ...از اشکال مختلف جنگ نرم است.
پیشینه تاریخی
به نظر می رسد جنگ نرم و مفاهیم همسان از قبیل عملیات روانی، قدرت نرم، جنگ سفید و.... قدمتی به اندازه حیات بشری دارد. نوع نگاه، زاویه دید، ارتباطات چهره به چهره و غیر کلامی ساده ترین والبته قدیمی ترین روش های عملیات روانی و جنگ نرم است.
«جنگ نرم» با مختصات تئوریک جدید خود بعد از شروع جنگ سرد «Cold War» در اوج آن یعنی در دهه 1970 با مشارکت اساتید برجسته علوم سیاسی و علوم ارتباطات از جمله جوزف نای، هارولد لاسول، جان کالینز، اعضای برجسته آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)(Central Intelligence Agency) و فرماندهان ارشد پنتاگون با تأسیس مرکزی تحت عنوان « کمیته خطر جاری» طراحی، تدوین و عملیاتی شد که مهمترین هدف آن بمباران تبلیغاتی علیه بلوک شرق و به ویژه شوروی بود که ظاهرا بعد از فروپاشی اتحاد ‍‍جماهیر شوروی در این کمیته به «کمیته صلح جاری» تغییر نام داده و همچنان فعال است و کانون تهاجمات روانی آن جهان اسلام و به ویژه جمهوری اسلامی ایران و هواداران منطقه ای آن از جمله حزب الله، حماس و کشورهای دوست ایران می باشد. کشور ما به دلیل برخورداری از فرهنگ و تمدن کهن ایرانی _اسلامی، اصالت نژادی، وسعت سرزمین، کمیت و کیفیت جمعیت، امکانات نظامی، اقتدار سیاسی، نفوذ منطقه ای و بین المللی، منابع طبیعی، سرمایه اجتماعی، درایت و توانمندی رهبران فرهنگی و سیاسی، یکپارچگی، انسجام ملی و مهمتر از همه تمسک به فرهنگ و مکتب اهل بیت علیهم السلام و التزام به نظریه ولایت فقیه، الگوی مترقی و متعالی برا ی کشورهای اسلامی و عامل مهمی در بیداری و خیزش ملت های اسلامی منطقه است.
بنابر این غرب و در رأس آن ایالات متحده، کانون حملات نرم و براندازانه خود را متوجه ایران اسلامی کرده اند ودر کنار تحمیل 8 سال جنگ، کودتاهای گوناگون حمایت از گروه های ضد انقلابی و ایجاد اغشاش در کشور، از انواع متدهای جنگ نرم در حوزه های گوناگونی از جمله سینما، تئاتر، رمان و ادبیات داستانی، شعر، رسانه های دیجیتالی، گروه های مجازی و حقیقی، معنویا ت های ساختگی و عرفان های دروغین و....بهره برده اند.
تاکتیک‌های جنگ نرم:
1) برچسب زدن:
براساس این تاکتیک، رسانه ها، واژه های مختلف را به صفات مثبت و منفی تبدیل کرده و آن ها را به آحاد یا نهادهای مختلف نسبت می دهند.گاهی هدف از این عملکرد، آن است که ایده، فکر یا گروهی محکوم شوند،بدون آنکه استدلالی در محکومیت آن ها آورده شود.
به عنوان مثال غربی ها به مقاومت مشروع مردم مظلوم فلسطین و لبنان، برچسب تروریسم می زنند و حمایت ایران ازاین مبارزین را حمایت از تروریسم می نامند و با تبلیغات رسانه ای افکار عمومی را دستکاری می کنند.
2) تلطیف و تنویر:
از تلطیف و تنویر (مرتبط ساختن چیزی با کلمه ای پر فضیلت )استفاده ناچیزی را بدون بررسی شواهد بپذیریم و تصدیق کنیم. رسانه های ارتبا ط جمعی از سویی مفهوم « حقوق بشر و آزادی » را پر فضیلت جلوه داده و از سوی دیگر غرب را مهد آزادی و مدافع حقوق بشر قلمداد می کنند در حالی که بیشترین نقض حقوق بشر و آزادی در این کشورها صورت می گیرد.
3) انتقال:
انتقال یعنی اینکه اقتدار، حرمت و منزلت امری مورد احترام به چیزی دیگر برای قابل قبول تر کردن آن منتقل شود.
استفاده ازنمادهای مذهبی و یا ملی و انتساب به اشخاص و جریان هایی که مورد احترام توده های مردم هستند تاکتیک انتقال نامیده می شود
در این تاکتیک از ابزارهای گوناگون از جمله طنز، کاریکاتور، داستان کوتاه، شعر و موسیقی و...استفاده می شود.
4) تصدیق:
تصدیق یعنی اینکه شخصی که مورد احترام یا منفور است بگوید فکر، برنامه یا محصول یا شخصی معین خوب یا بد است.
تصدیق فنی رایج در تبلیغ، مبارزات سیاسی و انتخاباتی است.
5) شایعه:
شایعه در فضایی تولید می شود که امکان دسترسی به اخبار و اطلاعات موثق میسر نباشد. به عبارتی شایعه در جای ایجاد می شود که خبر صحیح نباشد و یا خبر از منابع موثق منتشر نگردد.
هر شایعه در برگیرنده بخش قابل توجهی از واقعیت می تواند باشد. ولی ضریب نفوذ آن بستگی به درجه ابهام واهمیت آن دارد.در واقع هرچقدر شایعه پیرامون مسائل «مبهم » باشد همان مقدار ضریب نفوذ آن افزایش می یابد.با توجه به موضوع و جامعه هدف، شایعات گوناگونی تولید می شوند که عبارتند از: شایعات تفرقه افکن، هراس آور، امید بخش، آتشین، خزنده، دلفینی یا غواصی (که به تناسب زمان تولید و بعد از تاثیرگذاری برای مدتی خاموش و دوباره با ایجاد زمینه های ذهنی لازم در جامعه ایجاد می شود.) در شایعه سازی از تاکتیک های گوناگون از جمله تسطیح، همانند سازی، برجسته سازی (بزرگ نمایی ) و... نیز استفاده می شود.
6) کلی‌گویی:
« محتوای واقعی بسیاری از مفاهیمی که از سوی رسانه های غربی مصادره و در جامعه منتشر می شود، مورد کنکاش قرار نمی گیرد. رسانه های غربی در دو حوزه سیاست داخلی و خارجی، مملو از مفاهیمی مانند جهانی شدن، دموکراسی، آزادی، حقوق بشر و....است. اینها مفاهیمی هستند که بدون تعریف و توجیه مشخص در جهت اقناع مخاطبان در زمینه ای مشخص به کار گرفته می شوند.» در واقع کلی گویی عبارت است از ایجاد نظری و عملی خاص با مفهومی و ویژه تا مخاطب بدون بررسی دلایل، شواهد و قراین، آن نظر و عمل را بپذیرد.
7) دروغ بزرگ:
این تاکتیک قدیمی که هنوز هم مورد استفاده فراوان است، عمدتا برای مرعوب کردن و فریب ذهن حریف مورد استفاده قرار می گیرد.بدین معنی که پیامی را که به هیچ وجه واقعیت ندارد، بیان می کنند و مداوم بر «طبل تکرار» می کوبند تا ذهن مخاطب آن را جذب کند.
8) پاره حقیقت‌گویی:
خبر یا سخنی مطرح می شود که از نظر منبع، محتوای پیام، مجموعه ای به هم پیوسته و مرتب است که اگر بخشی از آن نقل و بخشی نقل نشود، جهت ونتیجه پیام منحرف خواهد شد. این رویه رایج رسانه هاست که معمولا متناسب با جایگاه و جناح سیاسی که به آن متمایل هستند، بخشی از خبر نقل و بخشی را نقل نمی‌کنند.
9) قطره چکانی:
درتاکتیک قطره چکانی، اطلاعات و اخبار در زمان های گوناگون و به تعداد بسیار کم و به صورتی سریالی ولی نامنظم در اختیار قرار می گیرد تا مخاطب نسبت به پیام مربوطه حساس شده و در طول یک دوره زمانی آن را پذیرا باشد.
10) حذف (سانسور):
در این تاکتیک سعی می شود فضایی مناسب برای سایر تاکتیک های جنگ نرم به ویژه شایعه خلق شود تا زمینه نفوذ آن افزایش یابد. در این تاکتیک ها با حذف بخشی از خبر و نشر بخشی دیگر به ایجاد سئوال و مهمتر از آن ابهام می پردازند و بدین ترتیب زمینه تولید شایعات گوناگون خلق می شود.
11) جاذبه‌های جنسی:
استفاده از نمادهای اروتیکال از تاکتیک های مهم مورد استفاده رسانه های غربی است به طوری که می توان گفت اکثر قریب به اتفاق برنامه های رسانه های غربی از این جاذبه در جهت جذب مخاطبان خویش به ویژه جوانان که فعالترین بخش جامعه هستند، بهره می‌گیرند.