گذرگاه سیاست خارجی در آمریکا

نیلوفر قدیری

سیاست خارجی آمریکا این روزها دوره بی‌سابقه و غیرمعمولی را می‌گذراند. در حالی که نه پرزیدنت بوش و نه دیک چنی معاون او در پی شرکت در انتخابات بعدی نیستند و قرار نیست که دوباره انتخاب شوند و از سوی دیگر هیچ کاندیدایی هم از جناح جمهوریخواه از اقبال پیروزی در انتخابات برخوردار نیست، کاخ سفید مستقل از تحولات روزانه سیاسی در بخش سیاست خارجی عمل می‌کند. بوش ماموریت خود را حفاظت از امنیت مردم آمریکا تعریف می‌کند و متقاعد شده است که این ماموریت مستلزم تعهد مداوم و بی‌وقفه در عراق است. با این استدلال او در برابر هرگونه فشار از سوی کنگره و منتقدان دیگر همچون جورج تنت رئیس سابق سیا مقاومت می‌کند. تنت در کتاب جدیدش نوشته است، «به طور کلی بوش کنگره را به بازی نمی‌گیرد و آن را بازیگر مشروعی نمی‌داند.»

دموکرات‌ها هم که فکر می‌کنند به خاطر مخالفت با جنگ از حمایت زیادی در میان مردم آمریکا برخوردار هستند نیاز و دلیلی برای سازش و کنار آمدن با کاخ سفید نمی‌بینند. نتیجه این شده است که به جای وحدت نظر، زمان و توان دو طرف فقط برای رویارویی در برابر هم تلف می‌شود. بحران عراق اکنون توجه همه مقامات درجه اول در واشنگتن را به خود جلب کرده و در این میان موضوع ایران دیگر مانند گذشته با حرارت دنبال نمی‌شود. مقامات آمریکایی می‌گویند به دستیابی به توافق با ایران بر سر برنامه هسته‌ای امیدوارند و حتی مقدمات تماس مستقیم کاندولیزا رایس وزیر خارجه با همتایان ایرانی‌اش فراهم شده است. در رابطه با هند توافقنامه غیرنظامی هسته‌ای میان واشنگتن با دهلی به مشکل برخورده است. هنوز امیدواری برای رسیدن به توافق در این باره وجود دارد اما کاخ سفید به کمک و همکاری کنگره نیازمند است. در محافل سیاسی هم شنیده می‌شود که کالین پاول وزیر خارجه سابق این روزها به عنوان مشاور امور خارجی سناتور باراک اوباما نامزد انتخاباتی دموکرات‌ها فعالیت‌ می‌کند.

هر روز از دامنه کسانی در واشنگتن که فکر می‌کنند استراتژی کنونی پرزیدنت بوش با موفقیت محسوسی همراه خواهد بود، کاسته می‌شود. حامیان متعهد جنگ عراق در نهادهایی مانند موسسه امریکن اینتر پرایز همچنان به کار خود ادامه می‌دهند اما دیگر استدلال‌های آنها هم تاثیر مثبتی برای پنتاگون ندارد. رابرت گیتس وزیر دفاع و در یادار ویلیام فالون فرماندهی مرکزی آمریکا اما به اندازه ژنرال دیوید پتراس فرمانده نیروهای آمریکایی در عراق به اوضاع خوشبین نیستند. رابطه شخصی میان فالتون و پتراس روبه وخامت است و پتراس به دلیل تمایلش به کمک به بوش در اجرای استراتژی که به گفته منتقدان به ارتش آمریکا لطمه می‌زند، در پنتاگون محبوبیت و اعتبار خود را از دست داده است. از سوی دیگر گیتس اعتماد چندانی به رهبری سیاسی عراق به ویژه به نوری مالکی نخست‌وزیر، ندارد. عبارتی که این روزها بارها و بارها شنیده می‌‌شود این است که شرایط بدتری در راه است. بعد از تابستان و وقتی نتایج طرح افزایش نیرو به طور رسمی مورد ارزیابی قرار گیرد، تازه بحران آغاز می‌شود. با توجه به این شرایط، رهبران حزب جمهوریخواه از گیتس می‌خواهند به عنوان میانجی میان کاخ سفید و کنگره عمل کند و روند کاهش نیروهای نظامی آمریکا در عراق را به موقع و تا پیش از انتخابات ریاست جمهوری در سال 2008 آغاز کند. در کنار همه این بحث‌ها درباره تاکتیک‌های نظامی، کارشناسان نفتی به دولت توصیه می‌کنند که فشار خود به دولت عراق برای دسترسی به منابع نفتی را کاهش دهد. این کارشناسان نگران هستند که طرفداری بیش از حد قانون جدید نفتی عراق از طرف‌های خارجی باعث نابود شدن و بی‌اثر شدن این قانون شود. یکی از این کارشناسان در این باره می‌گوید، به دولت هشدار می‌دهیم که ممکن است شرایط عراق مانند روسیه شود. یعنی با وجود سرمایه‌گذاری سنگین آمریکا در منابع نفتی عراق در حال حاضر، وقتی کشور از شرایط ضعف بیرون بیاید همه نیروهای خارجی از بخش نفتی بیرون رانده شوند.

رقص دیپلماتیک در شرق دور

روابط آمریکا با ژاپن وارد مرحله جدیدی شده است و دیدار اخیر شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن از واشنگتن این تغییر را به خوبی نشان داد. کاخ سفید مصمم است رابطه خوب دولت بوش با جونیشیرو کوایزومی نخست وزیر قبلی ژاپن را با جانشین او هم ادامه دهد. اما در این میان موانعی وجود دارد که بعضی از آنها به تازگی ظهور کرده‌اند. یکی از این موضوعات که در حوزه روابط عمومی جای می‌گیرد آن است که قطعنامه کنگره آمریکا که در آن عذرخواهی ژاپن به خاطر استفاده از زنان به عنوان برده جنسی در جنگ جهانی دوم خواسته شده، با مقاومت شدید آبه روبه‌روست. از سوی دیگر مشکلاتی هم در رابطه با صادرات گوشت آمریکا، ارزش ین ژاپن و کره شمالی میان دو کشور وجود دارد. اما موضوع اصلی برای واشنگتن روابط طولانی مدت با ژاپن در عرصه دفاعی و نظامی است. در پی دیدار موفقیت‌آمیز ون جیابا بائو نخست‌وزیر چین از ژاپن در ماه گذشته، بوش به طور خصوصی از آبه اطمینان و تضمین گرفت که میان پکن و واشنگتن نقش خنثی نداشته باشد و تعهد خود را نسبت به آمریکا فراموش نکند. مقامات پنتاگون اخیر به هند و ژاپن سفر کردند تا موضوع تفاهمنامه مشترک دفاعی میان سه کشور را به سرانجام برسانند. البته آمریکا خواستار آن است که استرالیا را هم به این تفاهمنامه اضافه کند. رایس و گیتس در روزهای آینده با همتایان ژاپنی خود در واشنگتن دیدار می‌کنند تا درباره این موضوع بیشتر گفت‌وگو کنند. اگر این مسئله در سالهای آینده به نتیجه برسد مهار چین را به راحتی ممکن خواهد شد. مقامات پنتاگون می‌گویند که در پی رویارویی‌ با چین نیستند اما می‌خواهند در صورت بروز اتفاقی غیرمنتظره آماده باشند. برای این هدف هند و ژاپن برای واشنگتن اهمیت زیادی دارند.