مذاکره، مباحثه یا هیچ!؟

در هفته گذشته موضوع کنفرانس شرم‌الشیخ،‌ مورد توجه همه رسانه‌های داخلی و خارجی بود. اهمیت این کنفرانس از یک سو از حساسیت وضعیت فعلی عراق و تاثیر آن برابر شرایط منطقه و حتی نقش آن در  تحولات فرامنطقه‌ای نشات می‌گرفت و از سوی دیگر تحت تاثیر یک موضوع حاشیه‌ای اما مهم، موجب جلب توجه رسانه‌ها گردید. این حادثه حاشیه‌ای، احتمال نه چندان ضعیف ملاقات کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا با منوچهر متکی بود. آنچه موجب گردید رسانه‌ها بیش از بارهای گذشته احتمال این دیدار را جدی بگیرند، اظهارنظرهایی بود که توسط مقامات ایرانی و آمریکایی مطرح می‌گردید.

اما در حالی که حاشیه اجلاس - ملاقات رایس و متکی - با جدیت مورد توجه رسانه‌ها بود اصل شرکت ایران در اجلاس در هاله‌ای از ابهام قرار داشت تا آنکه روز یکشنبه منابع خبری ایرانی و خارجی از تماس تلفنی محمود احمدی‌نژاد و نوری‌المالکی خبر دادند که نتیجه آن، پذیرش شرکت ایران در اجلاس شرم‌الشیخ بود. موافقت ایران در حالی اعلام شد که نوری‌المالکی برای دعوت از سران برخی کشورهای منطقه، شخصا به آن کشورها سفر کرد و ترجیح داد دعوت از ایران را به وزیر امور خارجه دولت خود بسپارد. او نیز به ایران آمد و ضمن اصرار بر حضور ایران در کنفرانس شرم‌الشیخ، چشم در چشم مسئولان ایرانی اعلام کرد که نمی‌تواند برای آزادی 5 دیپلمات ایرانی در اربیل تضمین بدهد. این درحالی بود که یکی از نگرانی‌های قبلی ابراز شده توسط ایران، تعیین تکلیف سرنوشت همین 5 نفر بود. به هر حال پس از قطعیت حضور ایران در شرم‌الشیخ، گمانه‌زنی‌های مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا در سطح وزرای خارجه دو کشور وارد فاز جدید شد. وزیر خارجه عراق امکان برگزاری نشست دو جانبه وزرای خارجه آمریکا و ایران در اجلاس شرم‌الشیخ را بسیار زیاد دانست. رایس نیز در همان روز ضمن تکرار سخنانی در مورد لزوم نقش‌آفرینی مثبت ایران در تحولات عراق، ملاقات خود با متکی را منتفی ندانست. در همان ایام خاویر سولانا ضمن درخواست از مقامات آمریکایی برای گفت‌وگوی مستقیم با ایران، اعلام کرد که «مطمئنم ایران برای مذاکره با آمریکا موافقت خواهد کرد.» آنچه باعث شد که اظهارات سولانا جدی تلقی شود برخی اظهارنظرهای داخلی در این مورد بود. از جمله نایب رئیس مجلس با اشاره به اظهارات سولانا و ابراز اطمینان او نسبت به مذاکرات آمریکا و ایران گفت: به غیر از تعلیق غنی‌سازی، در موارد دیگر می‌توانیم با آمریکا مذاکره کنیم.، یک عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاسی خارجی مجلس هم پیشنهاد سولانا را ناشی از درک او نسبت به نقش اصلی آمریکا در مذاکرات هسته‌ای دانست و گفت:‌ «آقای سولانا پس از چندین دور مذاکره با طرف‌های ایرانی به این نتیجه رسیده است که این مشکل، مشکلی بین ایران و‌ آمریکاست و دیگر کشورها بیشتر نقش فرعی را در این رابطه ایفا می‌کنند.»‌ یک عضو دیگر کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز در همین زمینه گفت: ‌«آنچه از جلسات لاریجانی و سولانا شنیدم این بود که طرفین از مذاکرات راضی بودند. اما اینکه آیا لاریجانی حامل پیام اعلام آمادگی برای مذاکره با آمریکا بوده است یا محتوای جلسات چه بوده است بی‌اطلاعم.» احمد پیش‌بین که عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس می‌باشد در عین حال اظهار داشت، ما همیشه آماده مذاکره با آمریکا بوده‌ایم به شرطی که آنها برای ما پیش شرط تعیین نکنند.» آمریکایی‌ها از ماه‌ها قبل بارها بر‌ آمادگی خود را برای گفت‌وگو با ایران اعلام کرده بودند و حتی در ابتدای هفته گذشته پیام خود را از زبان رئیس‌جمهور آن کشور مخابره کردند که «دیدار رایس و متکی در شرم‌الشیخ، منتفی نیست» اما با نزدیک شدن به پایان هفته و در حالی که بسیاری از رسانه‌های خبری، دیدار دو وزیر خارجه پس از 29 سال را قطعی تلقی می‌کردند ناگاه آمریکایی‌ها لحن خود را عوض کردند. جرج بوش از قاطعیت رایس در برابر متکی- البته با حفظ ادب- سخن گفت، رایس نیز خواسته خود از ایران را جلوگیری از ارسال سلاح و مهمات به عراق و بستن راه نفوذ تروریست‌ها به عراق به علاوه خواسته همیشگی- دست کشیدن ایران از غنی‌سازی- دانست. همزمان با این اظهارات تقریبا تکراری، وزارت امور خارجه آمریکا در گزارشی ایران را مهمترین حامی ترورریسم دانست. اما در این سوی ماجرا در ایران نیز موضع‌گیری‌های متفاوتی مشاهده شد. سخنگوی دولت ایران، بدون اینکه امکان مذاکره را رد کند، در عین حال این مذاکره را جدی ندانست و اظهار داشت: «شاید رایس می‌خواهد گپی دوستانه با متکی داشته باشد» قائم مقام وزیر امور خارجه ایران نیز با اشاره به اینکه زمینه مذاکره با آمریکا فعلا وجود ندارد از احتمال «مباحثه» ایران و آمریکا در حاشیه اجلاس شرم‌الشیخ خبر داد. بروجردی رئیس‌ کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ایران نیز ترجیح داد که آزادی پنج ایرانی بازداشت شده در اربیل، به عنوان پیش شرط مذاکره ایران با آمریکا تعیین شود. چند روز قبل یکی از همکاران بروجردی در کمیسیون امنیت ملی مجلس گفته بود که برای مذاکره، ایران و آمریکا پیش شرط تعیین نکنند. یک عضو دیگر کمیسیون امنیت ملی مجلس که ریاست کمیته سیاست خارجی این کمیسیون را به عهده دارد نیز در پایان هفته «دست برداشتن آمریکا از برخورد تند با دولت و ملت ایران» را پیش شرط مذاکره دو کشور دانست. محمود احمدی‌نژاد هم که روزهای پایانی هفته را در کرمان به سر می‌برد در سخنانی که قاعدتا مرتبط با احتمال مذاکره با آمریکا در حاشیه اجلاس شرم‌الشیخ بود گفت: «اعلام کرده‌اند که آماده‌اند با ملت ایران گفت وگو کنند. ملت ایران اهل گفت‌وگو است و از گفت‌وگوی صادقانه استقبال می‌کند چرا که منطقی قوی دارد. ... اما اگر فکر می‌کنند که از طریق گفت‌وگو، امیال خود را محقق کنند، سخت در اشتباه هستند.» به هر حال تا مشخص شدن اینکه ایران و آمریکا در شرم‌الشیخ مذاکره خواند کرد یا نه و نام این مذاکره را چه می‌گذارند- مذاکره یا مباحثه- زمان زیادی باقی نمانده است، اما آنچه مسلم است به راحتی می‌توان تشخیص داد که این مذاکره یا مباحثه، اگر منفعتی به دنبال داشته باشید برای آمریکا و عراق خواهد بود و لذا باید به دقت بررسی کرد که آیا واقعا عراقی‌ها در آینده قدرشناس این همراهی ایرانیان با خود خواهند بود یا نه؟ ‌اگر چه شاید نگاهی به ماه‌های گذشته و توجه به آنچه در آستانه اجلاس شرم‌الشیخ بیان شده است، تردیدی باقی نگذارد که این اجلاس نیز برای ایران، تنها هزینه خواهد داشت بدون آنکه امیدی به جبران این هزینه‌ها در آینده وجود داشته باشد. طلیعه این هزینه‌ها و ابهام نسبت به جبران آنها در آینده در روز پایانی هفته در برخی رسانه‌های‌ داخلی منعکس شد. خبرگزاری ایسنا روز چهارشنبه با نقل یک خبر از روزنامه انگلیس گاردین نوشت:‌ ایران در نشست شرم‌الشیخ به آمریکا و انگلیس خواهد گفت که نیروهایشان را از عراق خارج کنند و حل مشکلات آنها را به عهده همسایگان نگذارند. این روزنامه انگلیسی که با معاون وزیر امور خارجه ایران مصاحبه انجام داده بود به نقل از او نوشت: ما معتقدیم خروج فوری به نفع اشغالگران و مردم عراق خواهد بود. هم زمان با اعلام این خبر، شبکه‌الجزیره سخنان لبید عباوی معاون وزیر خارجه عراق را انعکاس داد که مدعی بود: «موضوع عقب‌نشینی نیروهای خارجی از عراق بسیار زود هنگام است.» همین خبرگزاری اعلام کرد که «دولت عراق با هرگونه درج جدول عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی از عراق در بیانیه پایانی اجلاس شرم‌الشیخ مخالف است.»

ش.د8601972