آمریکا پشتیبان «مرسی» است

* با گذشت 18 ماه از سرنگونی مبارک، هنوز برخی بر گذاشتن نام «انقلاب» بر تحولات این کشور تردید دارند و معتقدند ساختار سیاسی کاملاواژگون نشده است. در مصر چه می گذرد؟
** به نظر من آنچه در مصر روی داد بی شک یک انقلاب بود. ممکن است انقلاب مصر موفق بوده و یا شکست خورده محسوب شود، اما به صورت واضح این یک انقلاب است. طی چند ماه اخیر آنچه باعث ایجاد حس انقلابی در مصر شد به صورت یک حس مشترک سیاسی به طور چشمگیری میان مردم در حال افزایش است. رژیم مصر از پایه و اساس تغییر کرده است و در ماه های بعد از انقلاب همه ارتباطات اجتماعی و عادی دولت بر اساس مذاکره شکل گرفته است. شاید بتوان گفت حتی در مورد تقسیم کردن آب در روستاها نیز این اتفاق در حال وقوع است. وضعیت اقتصاد در مصر امروز وحشتناک و وضعیت سیاسی بی ثبات است. این روشن است که مصر در وضعیت اقتصادی موجود دچار بحران خواهد شد. وضعیت امروز مصر تا حدودی نشان از سرسختی اخوان المسلمین دارد. این گروه به هر قیمت و با هر چشم انداز سیاسی در حال تلاش برای ایجاد ثبات اقتصادی در مصر است ولی این تلاش ها به نظر ناموفق می آید. پیش بینی های اقتصادی به سادگی بیانگر این مساله است که سال ها طول خواهد کشید تا دولت مصر بتواند دست کم یک میلیون شغل در سال ایجاد کند و برای دستیابی به این موفقیت تنها پس انداز و داشته های مردم مصر کافی نیست.
* یکی از منابع مهم درآمدزایی مردم مصر صنعت توریسم است. آیا با توجه به فعالیت ها و مخالفت های سلفی ها و برخی اعضای اخوان المسلمین، توریسم در مصر رونق خواهد گرفت؟
** مردم مصر به رشد توریسم و سرمایه گذاری های خارجی نیز نیاز دارند اما این سرمایه گذاری خارجی اتفاق نمی افتد مگر اینکه وضعیت اجتماعی و مالی این کشور ثبات پیدا کند و بی شک وضعیت مالی بدون توریسم درست نخواهد شد.
به اعتقاد من، هر دو گروه اخوان المسلمین و سلفی ها به جذب توریست اعتقادی ندارند اما با این حال اخوان المسلمین قصد دارد که پیروز میدان شود و با توجه به در دست داشتن قدرت، با این مساله کنار بیاید. این در حالی است که ما نمی دانیم آیا سلفی ها هم می خواهند اخوان المسلمین به موفقیت دست یابد؟
* در کابینه مرسی نظامیان، وزارتخانه های کلیدی را دست دارند. برخی نیز معتقدند این یک کابینه غیرحزبی است. ترکیب کابینه مصر را چگونه ارزیابی می کنید؟
** ترکیب کابینه مساله مهمی نیست چراکه به محض تشکیل یک نظام جدید می توان یک انتخابات جدید برگزار و ترکیب کابینه را عوض کرد.
به طور اساسی کابینه مرسی، کابینه غیرحزبی ای نیست. کابینه مرسی کابینه ای ضعیف است.
هم اکنون در مصر دو روش متفاوت برای برقراری تعادل در قدرت وجود دارد. روش اول ابقای کنترل های نظامی است که این کنترل ها در قسمت های عمیق و پایه ای، سخت تر اعمال می شود. در صورت اجرای این روش، اخوان المسلمین محبوبیتش را از دست خواهد داد. روش دیگر این است که گفته شود اخوان المسلمین تنها گروهی هستند که می توانند این نقش سیاسی را بازی کنند و مدعی شوند آنها تنها کسانی هستند که می دانند چه می خواهند؛ تنها کسانی که به صورت نظام مند می توانند قدرت را در مصر به دست بگیرند. به هر حال اخوان و دولت مرسی در حال حاضر پشتیبانی آمریکا را دارند.
با این وجود در حال حاضر زمینه ای برای بروز این اتفاق وجود ندارد و ارتش نمی تواند همه قدرت مصر را به دست بگیرد.
باید به این مساله توجه کرد که انقلاب کنندگان در مصر افرادی جوان هستند که با ارتش بیش از اخوان المسلمین مرز بندی دارند. من ترجیح می دهم بر نظریه دوم- قدرت داشتن اخوان- پایبند باشم اگرچه کاملابر درستی آن اطمینان ندارم.
* نقش ارتش را در ساختار سیاسی و قدرت در مصر چگونه می بینید؟
** با توجه به ترکیب کابینه، ارتش و اخوان، دارایی ها و قدرت را بین خود تقسیم کرده اند. اخوان المسلمین کنترلش را روی دو وزارت کلیدی اطلاعات و دیوان بیشتر کرده است و ارتش هم وظیفه دفاع از کشور و محافظت داخلی مصر را بر عهده دارد. ارتش همچنین وزارت خارجه و دارایی را کنترل می کند اما من فکر نمی کنم این برای ارتش کافی باشد. ارتش به چیزی بیش از این چشم دارد. در حال حاضر مصر از روش های کهنه برای اداره کشور استفاده می کند.
* مخالفان مرسی 48 درصد از آرا را در انتخابات به دست آوردند. بنابراین قابل چشم پوشی نیستند. آیا با این حساب می توان گفت که نظام سابق هنوز نفوذ و محبوبیتی در میان مردم دارد؟
** به اعتقاد من خیر. روش ها و افراد رژیم پیشین مصر محبوبیتی در مصر ندارند. علت محبوبیت و تعداد آرای ژنرال شفیق هم به دلیل محبوبیتش در رژیم قبل مصر نیست. این به دلیل پرستیژ یکسان او در هر دو رژیم و زاویه بندی شدید او با اخوان المسلمین است.
* نقش سلفی ها را در تشدید تنش ها در سینا، چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا آنها می توانند در ترکیب قدرت سیاست مصر نقشی چشمگیر داشته باشند؟
** برنامه اجرای شریعت سلفی ها بیش از اخوان المسلمین میان مردم مصر محبوبیت پیدا کرده است. مرسی در دوره اول انتخابات نتوانست بیش از 26/25 درصد از آرا را بیاورد. با اینکه سلفی ها یک شاخه سیاسی اصلی دارند اما سازمان یافته نیستند ولی در حال فراگیری آن هستند.
این قضیه که آنها مشتاق به دیدن شکست اخوان المسلمین هستند یا نه، برای من روشن نیست.
سلفی گری یک جنبش است که می تواند هر دو مسیر را طی کند. این جنبش ممکن است تقویت یا تضعیف شود. می تواند همه قدرت را به دست بیاورد یا خیلی زود شکست بخورد.
باید اضافه کنم که دولت مصر وضعیت امنیتی در صحرای سینا را بد اداره کرده است. روش های امنیتی دولت برای برقراری امنیت و تلطیف کردن شرایط، معکوس عمل کرد.
* با این همه، روابط مصر با اسراییل و فلسطین را چگونه ارزیابی می کنید؟
** روابط فلسطین و مصر نیز به کارکرد حماس بستگی دارد. درباره رابطه مصر و اسراییل، این واضح است که مصر به واقع به ثبات و امنیت در صحرای سینا نیاز دارد و روشن است که این ثبات به سرعت به دست نخواهد آمد. از سوی دیگر قرارداد «کمپ دیوید» می تواند شرایط استقرار ارتش مصر در سینا را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین روشن است که در حال حاضر دولت اسراییل علاقه مند است که شاهد موفقیت مصر برای برقراری ثبات در این کشور باشد.
استقرار ثبات در سینا نیز به نحوه عملکرد حماس و سلفی ها بستگی دارد. نوع نگاه مردم مصر نسبت به حماس به دو دسته تقسیم می شود. دسته اول بر این باور هستند که حماس بخشی از حل مساله است و گروه دیگر بر این عقیده اند که حماس خود بخشی از مشکل است. این مساله را زمان مشخص خواهد کرد.
* ایجاد روابط احتمالی بین ایران و مصر را چگونه ارزیابی می کنید؟
** همان طور که شما می دانید در زمان مبارک هم بر اساس اسناد موجود، مردم مصر خواستار روابط دوستانه با ایران بودند. در حال حاضر، اخوان المسلمین هم خواستار روابط خوب با ایران است. همچنین یکی از مشاوران ارشد مرسی (تحتاوی) متخصص امور ایران است که در میان مدیران مرسی قرار دارد.
در عین حال و میان مشکلات زیاد، مصر و ایران علاقه مندی های متضادی نیز دارند. برای مثال متحد شدن با عربستان یکی از اهداف اصلی مصر است.
* در انقلاب مصر، زنان نقش فعالی داشته اند. آنها هم در خیابان ها و التحریر و هم در فضای مجازی بسیار فعالیت اثر گذاری داشته اند. با این وجود به نظر می رسد هنوز امکان حضور اجتماعی و سیاسی برای زنان در جامعه مصر وجود ندارد. نظر شما در این باره چیست؟
** با توجه به گستردگی فعالیت های جامعه زنان در مصر، گروه های سیاسی اخوان المسلمین و سلفی ها به صورت روشن و بنیادین با فعالیت و حضور زنان در جامعه مصر موافق نیستند.آنها در تلاش اند که بگویند همسر مبارک، قصد ایجاد تغییر در وضعیت زنان و سعی در ترویج بی اعتقادی میان آنان داشته است. با کمال تاسف دیده می شود که بسیاری از دولتمردان بر این دیدگاه اتفاق نظر دارند و این ناامید کننده است. اما به هر شکل، زنان برای مبارزه آماده هستند. این مبارزه محدود به فعالان حقوق زنان نمی شود بلکه همه جامعه زنان مصر آماده تغییر شرایط مردسالار جامعه هستند. باید به این مساله نیز توجه داشت که چه بخواهیم و چه نه، تغییرات در جوامع به وجود خواهند آمد. چنان که در ابتدای قرن بیستم، زنان حق تحصیل نداشتند، نمی توانستند کار کنند و حتی نمی توانستند همسران شان را خودشان انتخاب کنند. اما همه این مشکلات در جوامع مختلف به مرور تغییر کرد. لازم نیست که حتما یک فمینیست باشی تا از حقوقت دفاع کنی! ضرب المثلی می گوید جنگیدن همیشه به معنی پیروزی نیست.