آرزوی اروپایی شدن

سیامک کاکایی، کارشناس مسائل ترکیه

چالش‌های دولت ترکیه برای ورود به اتحادیه اروپا که مذاکرات آن در ماه‌های اخیر متوقف شده بود، با موضع‌گیری جدید نیکولاس سارکوزی، رئیس‌جمهور جدید فرانسه مبنی بر فقدان شرایط برای پیوستن آنکارا به جمع پایتخت‌های اروپایی وارد فاز تازه‌ای شده است. سیامک کاکایی، کارشناسی مسائل ترکیه در گفت‌و‌گو با «تهران امروز» در این خصوص به دو پرسش پاسخ داده است.

* در حال حاضر روند مذاکرات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا چگونه است و ایرادات این اتحادیه به این کشور در خصوص شرایط الحاق در چه موضوعاتی می‌باشد؟

** مذاکرات پیوستن ترکیه که از سال 2005 آغاز شده بود، در هشت فصل مورد توجه قرار گرفت، اما از حدود شش ماه گذشته بروز برخی مشکلات برای الحاق ترکیه به عنوان یک داوطلب باعث توقف مذاکرات شد. مهم‌ترین معضل در این میان بحث مشکلات ترکیه با قبرس به عنوان عضو جدید اتحادیه اروپاست. از نگاه اتحادیه اروپا اگرچه موضوع قبرس یک معیار اصلی به شمار نمی‌‌آید اما یک شاخص سیاسی است. اتحادیه اروپایی تاکید دارد که با توجه به اینکه قبرس به عنوان عضو جدید، پروتکل الحاقی را پذیرفته لذا لازم است که تردد کشتی‌ها در بنادر و فرود هواپیماهای آن در فرودگاه‌های ترکیه آزاد باشد و دولت ترکیه در این زمینه ممانعت ایجاد نکند. دولت آنکارا این شرط را قبول نکرده و این موضوع از عوامل توقف مذاکرات بوده است، اساسا موضوع پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا شامل چند قسمت است که در آن معیارهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و مدنی دیده می‌شود که این کشور باید این معیارها را مورد توجه قرار دهد تا ضمن انجام آنها بتواند به اتحادیه اروپا ملحق شود، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند که ترکیه با اتحادیه اروپا فاصله بسیاری دارد و لذا پیوستن این کشور با چشم‌انداز روشنی حداقل در پانزده سال آتی همراه نیست. به همین دلیل کشورهایی مثل آلمان یا اتریش از ترکیه به عنوان یک شریک ویژه یاد می‌کنند. به عبارت دیگر از چنین منظری کشور ترکیه امکان ورود به اتحادیه اروپایی را ندارد اما می‌توان به عنوان یک همکار ویژه امتیازاتی خاص برای آن قائل شد. بنابراین از نقطه‌نظر اکثر اعضای این اتحادیه عضویت ترکیه امکان‌پذیر نیست چرا که دارای ویژگی‌ها و شاخص‌های بسیار متفاوتی از اروپاست. اظهارات اخیر نیکولاس سارکوزی در خصوص میسر نبودن عضویت ترکیه نگاهی است که نوع اجماع در اروپا بر روی آن وجود دارد.

* مواضع سارکوزی به عنوان رئیس‌جمهور یک کشور موثر در اتحادیه اروپا به عنوان چالش جدید ترکیه خواهد بود؟

** بی‌تردید اظهارات رئیس‌جمهور فرانسه چالشی جدی برای ترکیه است، زیرا که فرانسه به عنوان موتور محرک اتحادیه اروپا به شمار می‌رود. از سوی دیگر هنگامی که آنگلا مرکل نیز به صدراعظمی آلمان رسید، موضعی تند نسبت به عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا اتخاذ کرد. به هر حال از آنجایی که فرانسه و آلمان نقش رهبری اتحادیه اروپا را دارند، دیدگاه منفی آنان نسبت به الحاق ترکیه بر مواضع سایر اعضا بسیار موثر است و در واقع نگرش پاریس ـ برلین یک نگرش غالب در این اتحادیه محسوب می‌گردد. سخنان اخیر سارکوزی برگرفته از دیدگاهی است که در جامعه فرانسه وجود دارد. رای منفی مردم فرانسه به قانون اساسی واحد اروپایی نشان داد که آنان گسترش اتحادیه اروپایی با فرهنگ‌ها و معیارهای متفاوت اجتماعی را نمی‌پذیرند. مهم‌ترین موضوع در این خصوص بحث مهاجرت است. در اتحادیه اروپا این دیدگاه نیز وجود دارد، چنانچه عضویت ترکیه در اتحادیه قطعی شود، اما قانون تردد آزاد اتباع اروپایی در کشورهای عضو شامل این کشور نخواهد شد، چرا که مردم ترکیه به لحاظ فرهنگ و ایدئولوژی کاملا با کشورهای اروپایی تفاوت دارند. پس از حادثه یازده سپتامبر و تبلیغات منفی آمریکا و اروپا علیه‌ اسلام باعث شده تا اروپاییان در خصوص پیوستن ترکیه با احتیاط بیشتری برخورد کنند. اظهارات سارکوزی بیانگر این است که از نظر جنبه‌های ایدئولوژیک فعلا پذیرش ترکیه میسر نیست، مگر اینکه در یک فرآیند تقریبا بیست ساله ترکیه با ایجاد تغییرات اساسی در ساختارهای مختلف به یک ترکیه پوست‌کنده تبدیل شود تا با تولد یک ترکیه جدید که بیشتر با معیارها و هنجارهای اروپایی همخوانی داشته باشد، امکان ورود این کشور به اتحادیه اروپا فراهم شود که بی‌تردید این تغییر ساختار برای ترکیه بسیار دشوار خواهد بود. بنابراین پیش‌بینی می‌شود روند مذاکرات کاملا محافظه‌کارانه باشد، چرا که موقعیت جغرافیایی ترکیه برای اروپا بسیار حایز اهمیت است. در داخل ترکیه نیز اگرچه نظامیان به دلیل تضعیف احتمالی نقش آنها در سیاست مخالف پیوستن به اتحادیه هستند اما احزاب و مردم ورود به باشگاه اروپایی را یک آرزو تلقی می‌کنند اما در این رهگذر تحقیر را نمی‌پذیرند.