جنبش عدم تعهد از نمای نزدیک (بخش پنجم و پایانی)
نوشته: محمد شیخان
اشاره
مرور اجلاسهای متعدد جنبش عدم تعهد، میتواند نمایی از آرمانها و اهداف این نهاد به ما ارائه دهد. موضوعات مطرح شده در هر یک از این نشستها، دغدغههای اعضا در مورد مسائل روز جهانی از یکسو و پرداختن به هدفهای کلی تعیین شده از سوی دیگر بوده است.
در آخرین بخش مقاله، مروری گذرا بر مهمترین نشستهای جنبشخواهیم داشت.
اجلاس هفتم ـ هند
هفتمین اجلاس سران عدم تعهد در ماه مارس 1983 در دهلینو، با حضور 99 کشور و به ریاست خانم «ایندیرا گاندی» برگزار شد. با توجه به اختلاف نظرهایی که در اجلاس هاوانا میان اعضا شکل گرفته و موجودیت جنبش را به چالش کشیده بود، وظیفه خانم گاندی برای بازگرداندن اعتماد کشورهای عضو و خروج از حالتی که بعضی آن را انحراف جنبش به چپ و وابستگی به بلوک شرق تعبیر کرده بودند، دشوار بود.
اجلاس هفتم در شرایطی برگزار شد که آثار بحران اقتصادی در جهان به ویژه در کشورهای کمتر توسعهیافته که اغلب عضو جنبش بودند به مراحل بیسابقهای رسیده بود.
بیانیه نهایی شامل دو بخش اقتصادی و سیاسی بود و در قسمت سیاسی ضمن تشریح نقش عدم تعهد در دستیابی به صلح و امنیت، خلعسلاح و همزیستی مسالمتآمیز به مسائلی چون اوضاع جنوب آفریقا، فلسطین، لبنان، خاورمیانه، کامبوج، افغانستان، کره و جنگ ایران و عراق میپرداخت.
تصمیمگیری در مورد محل برگزاری اجلاس بعدی به اجلاس وزرای خارجه در لواندا در سال 1985 موکول شد و در اجلاس لواندا موافقت شد که هشتمین اجلاسسران در هراره برگزار شود.
اجلاس هشتم ـ زیمبابوه
هشتمین اجلاس سران عدم تعهد در تاریخ اول تا ششم سپتامبر 1986 در هراره پایتخت زیمبابوه برگزار شد.
طبق روال معمول دورههای قبل، پس از جلسات مقدماتی کارشناسان سیاسی و اقتصادی، کنفرانس وزرای خارجه جنبش در روزهای 28 و 29 اوت برگزار شد. اجلاس هشتم مصادف بود با بیست و پنجمین سال تأسیس جنبش عدم تعهد و از مهمترین موضوعاتی که در این اجلاس مطرح شد و در بیانیه نهایی مورد اشاره قرار گرفت عبارت بود از: خلع سلاح و امنیت جهانی، استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، مسئله فلسطین، لبنان، وضعیت خاورمیانه، جنگ ایران و عراق، قبرس، تجاوز آمریکا علیه لیبی، جنوب آفریقا، حقوق ملتها جهت حفظ فرهنگ و آثار ملی خود، بدهیهای خارجی و علوم و تکنولوژی. یکی از بحثانگیزترین موضوعات مطرح شده در این اجلاس مسأله جنگ ایران و عراق بود.
هیأت جمهوری اسلامی ایران در این اجلاس با موفقیت توانست از تصویب بیانیهای که به ابتکار کشورهای عرب حامی عراق تنظیم شده و خواستار توقف بدون قید و شرط جنگ بود جلوگیری کند. در آن زمان هنوز بخشی از خاک ایران در تصرف عراق بود.
اجلاس نهم ـ یوگسلاوی
اجلاس نهم سران عدم تعهد با حضور 109 کشور از چهارم تا هفتم سپتامبر 1989 در بلگراد برگزار شد. این دومین بار بود که ریاست جنبش عدم تعهد به یوگسلاوی میرسید.
برگزاری اجلاس مصادف شد با تحولات عمده در نظام دوقطبی و از میان رفتن جنگ سرد. با توجه به وضعیت جدید، اعضای جنبش در خصوص نحوه اداره و ادامه کار آن دچار اختلاف شده بودند، عدهای با استناد به اینکه قطببندیهای دوران جنگ سرد از میان رفته و جنبش فلسفه وجودی خود را از دست داده، پیشنهاد تغییر نام یا ادغام آن با گروه 77 را مطرح میکردند درحالی که جمع کثیری از اعضا، ضمن تأیید ایجاد تغییرات در صحنه بینالمللی معتقد بودند جنبش هنوز برای تحقق اهداف خود راه درازی در پیش دارد. یوگسلاوی به عنوان رئیس اجلاس نهم در تلاش جهت ایجاد تحول در نگرش جنبش عدم تعهد برخی از موضوعات اساسی در اسناد سیاسی از جمله مباحث مربوط به استعمارزدایی و برقراری نظام نوین اطلاعات و ارتباطات را از دستور کار حذف کرد که با تلاش کشورهای چپ از جمله کوبا، مجدداً به آن اضافه شد.
در هر حال در اجلاس نهم از سوی طرفداران دو ایده فوق، بحثهای زیادی صورت گرفت، اما در نهایت کشورهای عضو تصمیم گرفتند ضمن پایبندی به اصول جنبش، به فعالیتهای جمعی خود ادامه داده و در گسترش همکاری با کشورهای توسعهیافته تلاش کنند.
اجلاس دهم ـ اندونزی
اجلاس دهم سران جنبش عدم تعهد از تاریخ 28 اوت 1992 در جاکارتا پایتخت اندونزی آغاز به کار کرد. مهمترین بحث در این اجلاس، موضوع تغییر نظام حاکم برروابط بینالملل و چگونگی برخورد جنبش با آن بود.
کشورهای مختلف طی جلسات متعدد نظرات خود در قبال وضعیت جدید جهانی را مطرح کردند. نتیجه این گفتگوها حاکی از آن بود که جنبش عدم تعهد نه فقط موفق به حفظ هویت خویش شده، بلکه با گذار از این دوره بحرانی، آماده رویارویی با چالشهای جدید در جهان شده است.
از این نظر، اجلاس دهم را میتوان یک مقطع مهم در تاریخ جنبش عدم تعهد به حساب آورد، چرا که جنبش به دلیل اجماع نظر میان کشورهای عضو در خصوص ضرورت تداوم حیات خود و ارتقای نقش آن در تحولات بینالمللی، هویت وجودی خود را در دوران پس از جنگ سرد بازیافت. مهمترین مسائل منطقهای و اقتصادی مطرح در این اجلاس عبارت بودند از مسائل مربوط به آسیای جنوب شرقی، افغانستان، درگیری اعراب و اسرائیل، لبنان، بوسنی، آفریقایجنوبی،قاچاق موادمخدر، تروریسم، استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، همکاری بینالمللی اقتصادی برای توسعه و محیط زیست.
اجلاس یازدهم ـ کلمبیا
یازدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد از تاریخ 18 تا 20 اکتبر 1995 در شهر کارتاننا در کلمبیا برگزار شد. این اجلاس در پایان کار خود علاوه بربیانیه پایانی یک بیانیه جداگانه در خصوص آنکتاد و یونیدو صادر کرد.
در طول اجلاس مسائل متعددی مورد بررسی قرار گرفت که اهم آنها عبارتنداز: تجدید ساختار سازمان ملل، خاتمه دوران جنگ سرد و مشکلات اقتصادی و اجتماعی موجود در جهان سوم، خلع سلاح و امنیت بینالمللی، همکاری بین المللی برای توسعه، ضرورت برخورد مناسب جنبش با تحولات بینالمللی، همکاریهای اقتصادی و تروریسم.
اجلاس دوازدهم ـ آفریقای جنوبی
دوازدهمین اجلاس سران عدم تعهد از تاریخ 29 اوت تا 3 سپتامبر 1998 در شهر «دوربان» آفریقای جنوبی و با حضور نمایندگان 114 کشور به ریاست آقای «نلسون ماندلا» برگزار شد.
مهمترین موضوعاتی که در این اجلاس مورد بررسی قرار گرفت و در بیانیه نهایی گنجانده شد عبارت بود از: نقش جنبش عدم تعهد، گفتوگوی تمدنها، تجدید ساختار سازمان ملل، وضعیت مالی سازمان ملل،تروریسم، بدهیهای خارجی، محیطزیست و توسعه، علوم و تکنولوژی، همکاریهای جنوب ـ جنوب، کشورهای کمتر توسعهیافته، نژادپرستی، تبعیضنژادی و موادمخدر.
اجلاس سیزدهم ـ مالزی
براساس تصمیم اجلاس دوازدهم سران در دوربان، بنگلادش به عنوان میزبان بعدی اجلاس سران تعیین شد و قرار بود اجلاس وزرای خارجه عدم تعهد در ژانویه و اجلاس سران در آوریل سال 2002 برگزار شود، اما با انصراف بنگلادش و سپس اردن از برگزاری اجلاس سران، در سیزدهمین اجلاس وزرای خارجه عدم تعهد در دوربان آفریقای جنوبی،کشور مالزی به عنوان میزبان اجلاس سیزدهم سران تعیین و اجلاس مذکور از 20 تا 25 فوریه 2002 در کوالالامپور پایتخت مالزی برگزار شد.
این اجلاس نخستین اجلاس سران عدم تعهد پس از حوادث تروریستی 11 سپتامبر در نیویورک بود و لذا تروریسم به یکی از مباحث عمده اجلاس سیزدهم تبدیل شد. از سوی دیگر اجلاس کوالالامپور کمتر از یک ماه قبل از حمله آمریکا به عراق و در بحبوحه مباحث شورای امنیت سازمان ملل در خصوص عراق برگزار شد. به طور طبیعی مسأله عراق از اصلیترین موضوعات مطرح در سخنرانی سران کشورهای شرکتکننده در اجلاس بود.
رئیسجمهوری وقت ایران در بخشی از سخنرانی خود در این اجلاس، حمله نظامی به عراق را موجب خسارت فراوان به مردم مظلوم این کشور و به خطر افتادن ثبات و امنیت منطقه، تخریب محیط زیست و تقویت افراطگرایی خواند و گفت این حمله حرکت موزون آغاز شده به سوی مردمسالاری سازگار با دین و اخلاق و فرهنگ را در این منطقه به خطر خواهد انداخت.
اجلاس چهاردهم ـ کوبا
چهاردهمین اجلاس سران از 20 تا 25 سپتامبر 2006 درهاوانا پایتخت کوبا برگزار شد. از آن تاریخ ریاست جنبش عدم تعهد را کوبا برعهده دارد. صدور بیانیه جداگانه در ارتباط با فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی ایران مهمترین موضوعات مطروحه در این اجلاس بود.
اجلاس پانزدهم ـ شرمالشیخ
پانزدهمین اجلاس سران جنبش عدمتعهد است از تاریخ 20 الی 25 تیر ماه 1388 در شرمالشیخ مصر برگزار شد. در این اجلاس سران و نمایندگان 107 کشور از 118 عضو، 18 کشور و 7 سازمان بینالمللی و منطقهای بهعنوان ناظر و 29 کشور و 14 سازمان بینالمللی و منطقهای بهعنوان میهمان شرکت کردند.
اجلاس سران به درخواست آرژانتین و شورای صلح جهانی برای عضویت ناظر در جنبش عدمتعهد پاسخ مثبت داد. در پایان این اجلاس 7 سند شامل سند نهایی اجلاس، اعلامیه سران شرمالشیخ، اعلامیه روز بینالمللی نلسون ماندلا، اعلامیه ضرورت پایان بخشیدن به تحریمهای مالی، تجاری اقتصادی آمریکا علیه کوبا، اعلامیه فلسطین، طرح عمل جنبش عدمتعهد (2012 ـ 2009) و گزارش گزارشگر اجلاس به تصویب رسید.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
