رایزنی 2 رقیب

داریوش صفرنژاد، کارشناس مسائل اوراسیا

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا روز گذشته عازم مسکو شد تا اختلافات آمریکا با روسیه در خصوص سپر دفاع موشکی و استقلال کوزوو و نحوه عملکرد آمریکا در سیاست خارجی را با مقامات کرملین مورد بازبینی قرار دهد. طی چند ماه اخیر مواضع شدید پوتین، رئیس‌‌جمهور روسیه به یک قطعه گسست‌خیز در روابط مسکو ـ واشنگتن تبدیل شده است. داریوش صفرنژاد، کارشناس مسائل اوراسیا، در گفت‌و‌گو با «تهران امروز» به بررسی اهداف سفر رایس به روسیه پرداخته است.

* سفر کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا به روسیه تحت چه شرایطی و با چه اهدافی صورت می‌گیرد؟

** در سه ماه اخیر، اظهارات ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه در خصوص نقد صریح‌تر عملکرد سیاست خارجی آمریکا در جهان به گونه‌ای بوده که در طول نزدیک به 8 سال ریاست جمهوری وی بی‌سابقه بوده است. در همین راستا مسکو تلاش دارد تا طرح‌های انتقال نفت و گاز آمریکا در آسیای مرکزی و قفقاز یعنی خط لوله نفت باکو ـ تفلیس ـ جیحان و خط لوله گاز باکو ـ تفلیس ـ ارزروم را از طریق ایجاد آلترناتیوهایی تحت‌تاثیر قرار داده و آنها را تضعیف کند که انعقاد قرارداد احداث خط لوله انتقال نفت به طول 280 کیلومتر با سران کشورهای یونان و بلغارستان که در مارس گذشته صورت گرفت در این راستا قابل ارزیابی است.

بنابراین در پرتو چنین فضایی، مباحث مختلفی از جمله بحث سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا، موضوع استقلال کوزوو و سیاست خارجی آمریکا که روسیه به شدت از آنها انتقاد می‌کند، در محور مذاکرات رایس با مقامات مسکو قرار دارد. دولت آمریکا همچنین در حال حاضر از سوی دموکرات‌ها به دلیل در پیش گرفتن رویکردهایی در سیاست خارجی که به ایجاد اختلاف با مسکو مبدل شده تحت فشار قرار گرفته است.

* به نظر جنابعالی آیا بحث سپر دفاع موشکی که ظاهراً نقطه اصلی چالش روسیه و آمریکاست در قالب «تئوری امتیاز» مرتفع خواهد شد؟

** سپر دفاع موشکی آمریکا به بهانه تهدیدهای احتمالی ایران و کره شمالی علیه منافع آمریکا یا اروپا بنا شده است.

آمریکایی‌ها می‌گویند در صورتی که کره شمالی و ایران اقدام به پرتاب موشک به سوی منافع آمریکا در اروپا یا حتی به سمت قاره آمریکا کنند، از طریق سامانه‌های سپر دفاع موشکی می‌توانند مانع از این اقدام شوند.

اما روس‌ها چنین توجیهی را نمی‌پذیرند و معتقدند که آمریکا پیمان‌های دوجانبه یا کنوانسیون‌های بین‌المللی در خصوص منع گسترش موشک‌های بالستیک را نادیده گرفته و از طریق برجسته کردن تهدیدات ایران و کره شمالی به دنبال نقض تعهدات خود در این زمینه است.

سپر دفاعی موشکی آمریکا قرار است در 10 نقطه لهستان و همچنین با ایجاد یک پایگاه در جمهوری چک شکل پیدا کند.

لذا روسیه از طریق مخالفت با طرح سپر دفاع موشکی به دنبال جلب افکار عمومی روسیه ـ که خواهان در پیش گرفتن سیاست‌های مستقل هستند ـ است که می‌تواند برای طرفداران پوتین در انتخابات آتی پارلمانی و ریاست جمهوری روسیه بسیار حائز اهمیت باشد. از سوی دیگر پوتین قصد دارد تا از طریق مخالفت با طرح سپر دفاع موشکی از نفوذ آمریکا در حوزه‌های سنتی نفوذ روسیه جلوگیری کند.

* عده‌ای معتقدند که قدرت‌های بزرگ دارای یک همگرایی در منافع کلان در عرصه بین‌الملل هستند و برخی نیز با اشاره به تفاوت دیدگاه‌های آنان این تئوری را نقض می‌کنند. شرایط کنونی که بر روابط روسیه ـ آمریکا سایه افکنده در کدام قالب قابل تحلیل است؟

** در ماه‌های اخیر برخی کارشناسان، جنگ لفظی روسیه و آمریکا را نمادی برای بازگشت جنگ سرد جدید عنوان کردند اما به اعتقاد بنده چنین پدیده‌ای در حال وقوع نیست.

سیاست پوتین در زمان حکومت وی بر روسیه به گونه‌ای بوده تا حساسیت‌های رقیب خود یعنی آمریکا را برانگیخته نکند تا بتواند از این طریق مانع حداکثری را برای مسکو کسب کند که اندوخته 350 میلیارد دلاری روسیه در این راستا قابل ارزیابی است.

به نظر می‌رسد اگرچه روسیه و آمریکا در موضوعات حساس همچون فلسطین دچار اختلاف‌نظر هستند اما دارای نقاط اشتراک بسیاری نیز هستند که این شرایط همچنان آنان را در وضعیت دو رقیب نگاه داشته است.