نقش عراق در روابط ایران و آمریکا

سقوط صدام فصل جدیدی در تاریخ منطقه بود، چه از آن نظر که یک دیکتاتور سنتی و مزاحم امنیت منطقه از کار برکنار شد و چه از آن جهت که باعث شد این سقوط زمینه را برای برگزاری موفق همه‌پرسی قانون اساسی و انتخابات پارلمانی در عراق میسر کند. با این‌که بسیاری انتخابات سال 2006 و تشکیل دولت ملی عراق به نخست‌وزیری نوری المالکی را پایان دوران آشوب و رسیدن به ثبات تعریف کردند، اما ثبات و امنیت هنوز در این کشور ویران شده برقرار نشده و روزی نیست که انفجارهای متعدد شهرهای بزرگ و کوچک این کشور را نلرزاند. بافت موزاییکی قومی و ملیتی در عراق به عنوان یک بشکه باروت در کنار تشدید فعالیت تروریست‌ها و رشد افراطی‌گرایی به همراه ناتوانی نیروهای نظامی و امنیتی آمریکا در کنترل اوضاع و ایجاد ثبات و امنیت موجب شده است که مقامات نظامی و سیاسی واشنگتن به راهکارهای مختلفی برای ایجاد امنیت و صلح در عراق متوسل شوند که یکی از این راهکارها گفتگو با همسایگان عراق به خصوص همسایه‌ای بسیار با ثبات یعنی ایران است.

این در حالی است که ایالات متحده به رغم احتیاج به ایران در عراق با تکیه به خصومت قدیمی به جای نرمش در برابر ایران سعی می‌کند اتهاماتی را متوجه ایران کرده تا ایران به صورت انفعالی در حل بحران عراق مشارکت کند. اتهامات آمریکایی‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران در عراق عبارتند از: کمک به شورشی‌ها برای حمله به نیروهای آمریکایی در عراق، کمک به شبه نظامیان شیعی، وارد کردن طرفداران ایرانی در نهادهای مختلف عراقی از جمله در وزارت کشور، استانداری‌ها و پلیس عراق، حمایت از احزاب سیاسی در جنوب عراق، اقدامات خرابکارانه بازیگران ایرانی در عراق.

برای مقابله با نفوذ ایران به زعم آمریکایی‌ها، دولت ایالات متحده یک راهبرد کلان، تدوین کرده که اعمال فشار از طریق عراق یکی از بخش‌های این راهبرد کلان ولی در عین حال بخش مهم و کلیدی آن است.

توافق نظر

در حقیقت راهبرد کلان آمریکا تغییر موازنه قوا در شامات به نفع محور آمریکایی (آمریکا ـ اردن ـ اسرائیل ـ مصر) است که در چند سال گذشته ضعیف شده بود، به پشتوانه افزایش حضور نظامی آمریکا در عراق و خلیح‌فارس، از همین رو و با توجه به مطالب یاد شده در بالا، شواهد موجود حاکی از آن است که آمریکا (به ظاهر در مقطع کنونی) و ایران به عنوان بازیگران اصلی با نفوذ در صحنه سیاسی عراق در یک مورد مهم توافق نظر دارند و آن عبارت است از ایجاد صلح و ثبات در عراق. در این خصوص مقامات سیاسی و نظامی آمریکا به این نتیجه رسیده‌اند که باید از همسایگان عراق و به ویژه ایران برای ایجاد امنیت در صحنه سیاسی ـ اجتماعی عراق بهره بگیرند و در همین راستا نشستهای متعددی برنامه‌ریزی شده است که دیدار اخیر در شرم‌الشیخ در همین راستا قابل ارزیابی است.

تلاش ایالات متحده برای رسیدن به هدف ثبات در عراق مصرف داخلی هم دارد. افزایش روز افزون تلفات نیروهای آمریکایی در عراق و عدم موفقیت در کنترل عملیات‌های تروریستی و شیوع ناامنی، نوعی بی‌اعتمادی در افکار عمومی آمریکا نسبت به توانایی دولت بوش در کنترل بحران و مقابله با تروریست‌ها پدید آورده است که نمونه آن را می‌توان در انتخابات اکتبر 2006 کنگره آمریکا که به شکست جمهوریخواهان و پیروزی دموکرات‌ها انجامید مشاهده کرد؛ همچنین استعفای دونالد رامسفلد، وزیر دفاع سابق آمریکا و جان بولتون سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل متحد را نیز می‌توان در خصوص فشارهای سیاسی گروه‌های رقیب بر نومحافظه‌کاران مورد تحلیل قرار داد. از سوی دیگر عدم موفقیت آمریکا در کنترل بحران عراق، جایگاه این کشور را نزد دولتهای خاورمیانه و همچنین افکار عمومی منطقه مخدوش خواهد کرد. در این راستا پژوهشگران مسائل راهبردی معتقدند که شکست آمریکا در عراق نه تنها طرح‌هایی نظیر خاورمیانه بزرگ را منتفی و روند اصلاحات آمریکایی در خاورمیانه را کند خواهد کرد، بلکه تعادل و توازن قوا را به سوی ایران سنگین‌تر می‌کند.

از آنجا که سیاست خارجی آمریکا در نظام بین‌الملل بر اساس یکجانبه‌گرایی بنیان نهاده شده است. بنابراین عدم موفقیت ایالات متحده در عراق به معنای زیر سوال رفتن اصل یکجانبه‌گرایی و شکست راهبرد نظم نوین جهانی آمریکا در نظام بین‌الملل خواهد بود. این شکست می‌تواند پرستیژ بین‌المللی آمریکا را در افکار عمومی و نزد سیاستمداران بین‌المللی مخدوش کند. با عنایت به عوامل یاد شده،شواهد حاکی از آن است که برخی استراتژیست‌های آمریکایی معتقدند با توجه به نفوذ سیاسی ایران در میان گروههای سیاسی عراقی و با توجه به پیوستگی تاریخی، فرهنگی و مذهبی بین دو ملت ایران و عراق، یکی از بهترین راهها مذاکره با ایران جهت ایجاد ثبات و امنیت در عراق و گفتگو در خصوص منافع مشترک فی‌مابین در عراق باشد.