مقابله با اراذل و اوباش

* آیا اصطلاح اراذل و اوباش در قانون مجازات اسلامی تعریف شده است؟

** اصطلاح اراذل و اوباش در ادبیات حقوقی و قضایی ما وجود ندارد و در هیچ یک از قوانین موضوعه کشور ما چنین اصطلاحی استفاده نشده است. مجازاتی هم برای آن تعیین نشده و این اصطلاح یک مفهوم عامیانه است و فی‌نفسه جرم تلقی نمی‌شود.

ما در کشور خود اصل قانونی بودن جرایم، مجازات و حاکمیت قانون را داریم و تا زمانی که قانون عملی را جرم نشناسد و عناصر تشکیل‌دهنده آن را شناسایی نکند، آن عمل جرم محسوب نمی‌شود. همان‌طور که گفتم در قوانین ما عملی به نام اراذل و اوباش، به عنوان عمل مجرمانه پیش‌بینی نشده است. در نتیجه باید برای جرایم، عنوان قانونی گذاشته شود؛ مانند جرایمی چون سرقت، قتل و...

* آیا داشتن مجوز از مقامات قضایی می‌تواند مجوز برخورد با افرادی که موسوم به اراذل و اوباش هستند، باشد؟

** این افراد تا زمانی که محاکمه نشده‌اند، یک انسان بی‌گناه محسوب می‌شوند و باید کرامت انسانی آنها محفوظ باشد. در صورت محاکمه و محکومیت درباره جرایمی که قانون بر آن تصریح کرده است، می‌توانیم او را مجرم و محکوم‌علیه تلقی کنیم. ناگفته نماند، ما حتی برای محکومان جزایی نمی‌توانیم عنوان «اراذل و اوباش» را به کار ببریم. طبق تصریح قانون اساسی در برخورد با افراد تحت تعقیب، رفتار ضابطلان باید محترمانه باشد و نباید به آنها بی‌احترامی شود.

* آیا بدون حکم قضایی می‌توان وارد منزل افرادی حتی موسوم به اراذل و اوباش شد؟

** نیروی انتظامی در مورد جرایم غیرمشهود هیچ اختیاری ندارد و هیچ‌گاه نمی‌تواند بدون کسب اجازه از قوه قضائیه با این افراد برخورد کند. ماموران انتظامی فقط می‌توانند در حین ارتکاب افراد به جرایم مشهود، شهروندان را به مدت 24 ساعت، تحت نظر قرار دهند و باید بلافاصله مقامات قضایی را از این موضوع مطلع کنند.

* در خصوص افراد زورگیر و شروری که در برخی اماکن تجمع می‌کنند چطور؟ آیا نیروی انتظامی می‌تواند با آنها برخورد کند؟

** نیروی انتظامی فقط در جرایم مشهود می‌تواند افراد را تحت نظر قرار دهد و در جرایم غیرمشهود حتی چنین اجازه‌ای هم ندارد و براساس حدس و گمان، بازداشت افراد جایگاه قانونی ندارد. اگر ماموران دولتی نیز از این قوانین تخلف کنند، شهروندان می‌توانند در مقام اعتراض قانونی به آنها برآیند.

* برخی از مسوولان قضایی دلیل این برخوردها را برهم زدن نظم و امنیت و مزاحمت برای نوامیس مردم دانسته‌اند، ‌نظر شما در این‌باره چیست؟

** جرایم امنیتی در مواد 496 تا قانون مجازات اسلامی 520 ذکر شده‌اند. جرایم امنیتی داخلی و خارجی در این مواد قانونی مطرح شده‌اند که آن موارد درباره این افراد صدق نمی‌کند.

باید ماموران نیروی انتظامی از برهم زدن نظم پیشگیری کنند اما معروف به «شرور بودن»، مجوزی برای مداخله نیروی انتظامی نیست. نیروی انتظامی بدون مشاهده عینی و بدون وجود شاکی نمی‌تواند افراد را به چنین جرایمی متهم کند.

* آیا در خصوص این‌گونه جرایم، می‌توان از مجازات‌های جایگزین استفاده کرد؟

** مجازات‌های جایگزین باید قانونی باشد. ما متاسفانه هنوز قانونی در این خصوص نداریم. قانون باید تعیین کند که به جای کدام مجازات‌، چه مجازاتی تعیین شود. ولی در حال حاضر مجازات‌ها شامل جزای نقدی، جزای حبس و در برخی موارد شلاق پیش‌بینی شده است که باید حتماً براساس حکم دادگاه باشد. باید مقام قضایی متهمان را محاکمه کند که در صورت محکومیت این مجازات بر آنها اعمال می‌شود.