ابرقدرت قرن 21
پیمان قرهبلاغی
هند بزرگترین کشور جنوب آسیا و دومین کشور پرجمعیت جهان، مهمترین قدرت منطقهای در حوزۀ اقیانوس هند و صاحب بزرگترین دموکراسی آسیایی، در راه قدرتمند شدن گام برمیدارد و از آن به عنوان یک قدرت بزرگ قابل یاد میشود. این کشور گذشته از جایگاه سنتی خود، امروزه به دلایلی از جمله برخورداری از پتانسیل پذیرفته شده در جمع صاحبان قدرت هستهای، احتمال عضویت در شورای امنیت در صورت تغییر ساختار سازمان ملل و داشتن فنآوری پیشرفتۀ رایانهای و اطلاعاتی، موقعیت کاملا جدیدی در صحنۀ بینالمللی به دست آورده و وزن و اعتبار آن در تعاملات جدید روابط بینالملل غیرقابل انکار است. هند با وجود تخاصم تاریخی با پاکستان، از نفوذ قابل ملاحظهای بر سایر بازیگران منطقه از جمله سریلانکا و بنگلادش برخوردار است. هدف اصلی آن در استراتژی نظامی، مهار تهدیدات چین، حفظ برتری استراتژیک بر پاکستان، تبدیل شدن به یک قدرت برتر دریایی در اقیانوس هند و تداوم روابط استراتژیک با روسیه و استفاده از توان تکنولوژیکی کشورهای غربی برای بازسازی، تجهیز و تقویت ارتش خویش است. هند در سطح جهانی خواستار عضویت دایم در شورای امنیت است. کشور هند به دلیل ویژگیهای مختلف یکی از نمونههای منحصر به فرد در این مورد است.
نگاه هند به جهان در قرن 21
راهبردهای سیاسی ـ اقتصادی هند پس از جنگ سرد دچار تغییرات اساسی شده است. این راهبردها که در گذشته متکی به روابط راهبردی با روسیه و اسراییل بود بعد از فروپاشی شوروی به سمت افزایش همکاری همزمان با آمریکا و چین و اروپا تغییر کرد.
در گذشته فضای حاکم بر دوران جنگ سرد به گونهای بود که هند برای مقابله با پاکستان به عنوان رقیب و دشمن سنتی خود روابط راهبردی و همهجانبه را با روسیه برقرار کرده بود و از طرف دیگر در مقابل روابط پاکستان با کشورهای اسلامی و عربی هند گزینۀ همکاری راهبردی با اسراییل را انتخاب کرده بود. پس از فروپاشی شوروی و سیاست نگاه به غرب کابینههای روسیه در اوایل دهۀ 90، هند برای جبران خلا به وجود آمده در حوزۀ امنیت ملی خود و جلوگیری از سوءاستفادۀ پاکستان از فروپاشی شوروی، از یک سو به سمت گسترش روابط سیاسی تجاری و دفاعی با آمریکا حرکت کرد و از سوی دیگر با علم و آگاهی بر روابط راهبردی چین و پاکستان تلاش کرد تا اختلافات مرزی دیرینۀ خود با چین را حل و فصل کند.
بعد از سال 1994 که پریماکف با سیاست نگاه به شرق به نخستوزیری روسیه رسید و روابط سیاسی ـ امنیتی گذشته را با هند احیا و تقویت کرد. هند ضمن استقبال از تداوم و افزایش همکاریها با روسیه و اسراییل به عنوان شرکای سنتی دهلینو، توسعۀ روابط با آمریکا و چین را رها نکرد به گونهای که سفیر آمریکا در دهلینو در سال 2002 هند را شریک راهبردی آمریکا خواند.
از طرف دیگر گرایشات هند به توسعۀ همکاری با چین و آمریکا در کنار همکاریهای گذشتۀ دهلینو با روسیه و اسراییل باعث تغییرات ماهوی در منازعۀ تاریخی پاکستان و هند شده است.
تحلیل رهبران هند این است که هند نمیتواند مسیر حرکت به سوی تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ در قرن 21 را طی کند بدون آنکه روابط خود را با ابرقدرتی چون آمریکا را کنترل و مدیریت کند و در مسایل کلان بینالمللی به بدهبستان با آمریکا و سایر قدرتهای بزرگ بپردازد. در مقابل آمریکا نیز به این نتیجه رسیده که پیشبرد سیاستهایش در منطقه نیازمند روابط گستردهتر با هند است. نخستوزیر هند در زمینۀ رابطۀ کشورش با آمریکا میگوید: «دهلینو با شتاب زیادی سرگرم گسترش روابط خود با واشنگتن است و اگرچه جورج بوش، رییسجمهوری آمریکا سیاست همکاری با هند را دارد، اما دهلینو معتقد است هر رییسجمهوری که در آمریکا به روی کار آید نیز روابط هند و آمریکا پیشرفت خواهد کرد.»
روابط دو کشور هند و آمریکا در طی پنج دهۀ گذشته شاهد فراز و نشیبهای زیادی بوده است.
در دوران جنگ سرد دولتهای آمریکا نسبت به ضرورت توقف کمونیسم علاقه و اصرار داشتند و به روابط روسیه و هند بدبین بودند و جایگاه هند را در جنبش عدم تعهد چندان جدی نمیگرفتند.
همچنین همکاری نظامی آمریکا با یک کشور مخالف هند یعنی پاکستان نیز دلیل دیگری برای ایجاد شکاف بین واشنگتن و دهلینو بود.
پایان جنگ سرد که با آزادسازی اقتصاد هند همراه شد شاهد بهبود نسبی بین روابط دو کشور شد و به دنبال آن، تبادل هیاتهای بلندپایهای بین دو کشور آغاز شد.
اما آمریکا به دنبال آزمایشات هستهای هند در سال 1998 تحریمهای اقتصادی زیادی را بر هند تحمیل و نیز همۀ اشکال همکاریهای نظامی با دهلی را متوقف کرد. با این حال دو کشور ضرورت برقراری رابطۀ بهتر و بیشتر را درک کرده و به منظور عادیسازی روابط دوجانبه 10 دور مذاکرات از ژوئن سال 98 بین جاسوانت سینگ وزیر امور خارجۀ هند و استروپ تالبوت، معاون وزیر خارجه و نمایندۀ ویژۀ آمریکا انجام دادند. این مذاکرات نهایتا منجر به دیدار کلینتون در بهار 2000 شد که اولین سفر یک رییسجمهور آمریکا به هند پس از 22 سال بود.
از طرف دیگر دولت هند از سال 91 تاکنون تغییرات وسیعی را در سیاستهای اقتصادی خود به منظور جلب سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی در برخی از بخشهای این کشور ایجاد کرده بود. این تغییرات تاثیر عمیقی را بر روابط تجاری هند و آمریکا و سرمایهگذاری آمریکا در هند بر جای گذاشت. به طوری که آمریکا اکنون نه تنها بزرگترین کشور سرمایهگذار در هند است، بلکه بزرگترین شریک تجاری این کشور نیز است و تجارت بین دو کشور به 20 میلیارد دلار بالغ شده است.
چارچوب سازمانی موجود برای تجارت و سرمایهگذاری دو کشور شورای مشترک تجارت هند و آمریکاست که این شورا در سالهای اخیر بسیار فعال شده و نشستهایی را علاوه بر برگزاری اجلاس متناوب در دهلینو واشنگتن ترتیب داده است.
در مجموع هند از یک طرف هنوز چین و پاکستان را تهدیدی برای خود میداند و از طرف دیگر در شرایطی که نامزد عضویت در شورای امنیت است و ادعای قدرت بزرگ شدن دارد در تلاش است تا با آمریکا روابط راهبردی برقرار کند. در مقابل در مرحلۀ کنونی آمریکاییها حاضر هستند که برای جلب همکاری هند حتی به امضای قرارداد هستهای با دهلینو بپردازند.
تام لانتوس از حزب دموکرات از همکاری هستهای آمریکا با هند حمایت میکند و روابط اقتصادی طرفین حتی روابط اقتصادی هستهای با سرعت زیادی در حال گسترش است.
چندی قبل آمریکا هیات تجاری 250 نفرهای را از 180 شرکت به هند اعزام کرد که 30 تن از آنان از 14 شرکت هستهای آمریکا بودند. یک هیات فوقالعاده بزرگ تجاری به منظور ارزیابی بازار رآکتور هستهای هند وارد بمبئی شد. ریاست این هیات 225 نفره برعهدۀ فرانکلین لاوین، معاون وزیر تجارت بینالمللی آن کشور قرار داشت.
روسای این هیات اعلام کردند که در حال گفتوگو با دولت هند و چهار یا پنج شرکت تولید انرژی برای فروش فنآوری هستهای هستند. یک شرکت معدنی آمریکا نیز قراردادی برای فروش 500 تن اورانیوم در سال به هند با این کشور منعقد کرد. این قرارداد که بین شرکت معدنی دبلیو ام آمریکا و مجتمع سوخت هستهای هند منعقد شد، پس از نهایی شدن قرارداد هستهای هند و آمریکا قابلیت اجرایی شدن یافته است. بنا بر تخمین شورای تجارت هند و آمریکا، دهلینو به حداقل 100 میلیارد دلار سرمایهگذاری برای توسعۀ انرژی هستهای خود طی 20 سال آینده نیاز دارد. هند در حال حاضر 16 راکتور هستهای دارد. قرارداد هستهای هند و آمریکا در شرایطی اجرایی میشود که هند عضو ان.پی.تی نیست و بمب اتمی نیز دارد.
در مجموع برخلاف دوران جنگ سرد، هند تنها متحد راهبردی مسکو نیست و طی دهۀ گذشته روابط هند با آمریکا بسیار گسترده شده و از نظر آمریکا هند یک کشور متعهد و مسوولیتپذیر در مناسبات منطقهای و بینالمللی است که نمیشود آن را نادیده گرفت. در واقع هند نیز با توجه به معادلات کلانش در منطقه و جهان به اتخاذ چنین تصمیمی دست زده و چالشهایش با چین و پاکستان را مدنظر قرار داده است.
بزرگترین خریدار سلاح
از طرف دیگر در حال حاضر هند با دارا بودن 1/1 میلیون نفر نظامی سومین ارتش، چهارمین نیروی هوایی و پنجمین نیروی دریایی بزرگ و یکی از بزرگترین خریداران سلاح در سطح جهان است که از آمریکا، روسیه و هند به عنوان سه فروشندۀ برگ تسلیحات سلاح خریداری میکند. هند در سال 2005 با 5/4 میلیارد دلار خرید اسلحه بزرگترین خریدار اسلحه در بین کشورهای در حال توسعه بوده است. فقط روسیه در پنج سال گذشته بیش از 10 میلیارد دلار اسلحه به هند فروخته است و تماسها برای فروش 9 میلیارد دلار دیگر نیز در جریان است و معاون نخستوزیر روسیه از افزایش فروش تسلیحات این کشور به هند تا سقف 19 میلیارد دلار خبر داده است. در حال حاضر شرکت روسی ـ هندی هوافضای براموس Aerospace Bramos، در حال کار روی نسل جدیدی از موشکهای مافوق صوت ضدکشتی هستند که با این توافق همچنین اجازۀ تولید 140 جنگندۀ چندکاره 30 MKI ـ Su در هند با موفقیت در حال انجام است. به طور سنتی از دهۀ 70 به بعد شوروی از لحاظ صدور فروش تسلیحاتی به هند در صدر سایر کشورها قرار داشته است و اکنون نیز چنین است. نیروی دریایی هند در مورد خرید چهار فروند هلیکوپتر پیشرفته که به وسایل هشداردهندۀ سریع هوایی تجهیز شدهاند قراردادی با روسیه امضا کرده است. این هلیکوپترها که به «کاموف ـ 31» نامیده شده است، دارای راداری است که اهداف هوایی را در سطح پایینتر از پرواز هلیکوپتر تشخیص میدهند و همزمان 20 هدف هوایی را ردیابی کرده و اطلاعات آن را بیدرنگ به کشتی مادر مخابره میکنند. نیروی دریایی هند در نظر دارد این هلیکوپتر را در کشتیهای جنگی «کلاس کریواک»که ساخت آن روسیه در جریان است استفاده کند. نیروی دریایی هند همچنین قصد دارد از این هلیکوپترها به عنوان مکمل سیستم دفاع کشتی «باراک» ساخت رژیم صهیونیستی که قادر به دفع جنگندههای تهاجم و بمبافکن، موشکهای دریا به دریا و کروز است استفاده کند. سیستم دفاع باراک قادر به دفاع موشکهای دریا به دریا از نوع اکزوست نیز است.
علاوه بر این هند یک قرارداد برای خرید دو اسکادران (40 فروند) هلیکوپتر حملونقل «ام.آی.17» روسی امضا کرده است. این هلیکوپترها با ظرفیت چهار تن اصولاً جهت حملونقل است اما با نصب تجهیزاتی نظیر موشک و مسلسل روی آن در مواقع ضروری میتوان از آن به عنوان یک وسیلۀ تهاجمی نیز استفاده کرد.
هند قرارداد خرید 40 فروند «سوخو ـ 30» به ارزش 8/1 میلیارد دلار را نیز با روسیه به امضا رسانیده که تاکنون تعدادی از آنها را تحویل گرفته است. هند همچنین همکاری با روسیه برای اصلاح و بازسازی 125 فروند جنگندۀ «میک 21» خود را آغاز کرده است. یک فروند زیردریایی «کلاس کیلو» نیز که به موشکهای کروز ضدکشتی با برد 220 کیلومتر مجهز است و دارای دستگاه پیشرفتۀ کشف دریایی است، از روسیه تحویل و در نیروی دریایی هند به خدمت گرفته شده است.
آمریکا نیز تصمیم دارد که فروش گستردۀ تسلیحات به هند را آغاز کند. دولت بوش در حال بررسی این مساله است که آیا در تلاش برای عقد قرارداد پنج میلیارد دلاری برای 126 جنگندۀ چندکاره، سیستم رادار پیشرفتۀ خود را به هند بفروشد یا خیر؟ به اعتقاد کارشناسان خرید هواپیماهای اف ـ 16 با «سوپر هورنت 18 E/F ـ F/A ساخت بویینگ توسط هند، باعث تقویت مناسبات دوجانبۀ هند ـ آمریکا از زمان پایان جنگ سرد میشود. گفته میشود هند همچنین به شدت علاقهمند به خرید دیگر تسلیحات آمریکایی نظیر هواپیمای گشت دریایی اورین 3 C ـ P سیستمهای ضدموشکی 3 ـ PAC و سیستمهای جنگی الکترونیکی است. تحلیلگران نگرانند که فروش تسلیحات آمریکا باعث برافروخته شدن آتش رقابت بین هند و پاکستان شود.
علاوه بر آمریکا و روسیه، در سالهای اخیر هند مذاکراتی را برای خرید تجهیزات نظامی با سایر کشورها از جمله انگلیس و اسراییل به عمل آورده است. شرکت علوم و هوانوردی هندوستان در نظر دارد در این چارچوب با مشارکت انگلیس نوع اصلاحشدۀ هواپیمای جنگندۀ «جاگوار» را در داخل این کشور تولید کند. نیروی هوایی هند از 15 سال پیش هواپیماهای جنگندۀ بمبافکن جاگوار را در اختیار دارد و سالهای مدیدی است که هواپیمای جاگوار تولید میکند، اما این اولین بار است که نوع پیشرفته و اصلاحشدۀ هواپیماهای جاگوار را تولید خواهد کرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
