سیاست چماق‌ و هویج هسته‌ای!

بسم الله الرحمن الرحیم

طرحی که خبرگزاری‌ها آنرا پیشنهاد جدید آمریکا و اروپا به تهران در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای ایران نامیده‌اند، با توجه به نکاتی که در آن گنجانده شده، حرف تازه‌ای ندارد.

چند خبرگزاری سرشناس غربی در روزهای اخیر از قول مقامات اروپائی گزارش داده‌اند: «آمریکا و متحدان اروپائیش سرگرم بررسی طرحی هستند که بر اساس آن اگر ایران از گسترش برنامه غنی‌سازی اورانیوم خودداری کند و آن را در سطح فعلی نگاه دارد، سازمان ملل نیز کار بر روی تحریم‌های بیشتر را متوقف خواهد کرد.»

در این عبارت، دو عنصر کلیدی گنجانده شده که توجه به آنها نشان میدهد غربی‌ها همچنان هدف اصلی خود، که محروم ساختن ایران از فناوری هسته‌ایست، را دنبال می‌کنند و این پیشنهاد، شکل و شمایل جدیدی دارد ولی واقعیت تازه‌ای نیست.

عنصر اول اینست که از ایران خواسته می‌شود برنامه غنی‌سازی را در سطح فعلی نگاه دارد و گسترش ندهد. با توجه به اینکه سطح فعلی غنی‌سازی ایران هنوز سطح صنعتی نیست و اکنون ایران در مسیر صنعتی شدن قرار گرفته، توقف در این سطح و خودداری از گسترش غنی‌سازی درست همان چیزی است که غربی‌ها در قطعنامه‌های اول و دوم شورای امنیت سازمان ملل مطرح کرده‌اند، یعنی جلوگیری از ادامه مسیر صنعتی شدن و توقف در نقطه‌ای که ما را از رسیدن به غنی‌سازی صنعتی محروم خواهد کرد. اگر قرار بود ایران، تعلیق را بپذیرد ولی بنابر مصلحت نام دیگری برای آن انتخاب نماید، همین عنوان «توقف در سطح فعلی» تعبیر مناسبی بود. زیرا این توقف، در عمل تفاوتی با تعلیق ندارد.

عنصر دوم، ادامه تحریم‌هائی است که در قطعنامه‌های قبلی پیش‌بینی شده و اکنون اعمال می‌شود. عبارت اینست که «سازمان ملل نیز کار بر روی تحریم‌های بیشتر را متوقف خواهد کرد.» معنی این عبارت اینست که علیرغم توقف گسترش غنی‌سازی و نگهداری آن در سطح فعلی توسط ایران، تحریم‌های قبلی همچنان اعمال خواهد شد ولی فعلاً تحریم جدیدی در نظر گرفته نخواهد شد.

همانطور که ملاحظه می‌شود وجود این دو عنصر در طرح پیشنهادی جدید غرب، نشانه‌های روشنی برای این واقعیت هستند که آمریکا و متحدان اروپائیش همچنان درصدد محروم ساختن ایران از فناوری هسته‌ای هستند و این طرح فقط مقداری فرصت برای آنها ایجاد می‌کند تا برای عملی ساختن دقیق‌تر این طرح راهکار جدیدی پیدا کنند.

برای این واقعیت، شواهد روشنی نیز از زبان مقامات اروپائی وجود دارد که در اینجا به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم.

خبرگزاری رویترز به نقل از یک دیپلماتیک اروپائی درباره پیشنهاد جدید اعلام کرد: «این، مرحله مقدماتی برای آغاز مذاکرات خواهد بود هر چند تعلیق غنی‌سازی توسط ایران «ضروری» است. وی افزود: تعلیق غنی‌سازی به مثابه یک آتش‌بس برای گفتگوهای صلح است و آنچه ما در اینجا درباره آن سخن می‌گوئیم کنار گذاشتن شرط تعلیق غنی‌سازی اورانیوم نیست، بلکه می‌خواهیم با این ابتکار عمل به هدف نهائی که تعلیق اورانیوم توسط ایران است دست یابیم.»

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز از قول دیپلمات‌های نزدیک به مذاکرات، اعلام کرد: «موضع کلی واشنگتن و متحدانش، توقف کامل برنامه‌های مرتبط با غنی‌سازی اورانیوم در ایران نه تنها در زمینه گسترش ظرفیت‌های هسته‌ای که حتی توقف کامل بارآوری مواد هسته‌ای و تجهیزات مورد نیاز برای این پروسه است.»

مجله نیوزویک با بیان روشن‌تری از قول یک دیپلمات گزارش داد: «تعلیق در برابر تعلیق، یک پیش شرط واضح برای مذاکرات است.»

ملاحظه این گزارش‌ها کاملاً روشن می‌سازد که آمریکا و متحدان اروپائیش توقف غنی‌سازی در سطح فعلی را یک «پیش شرط» برای مذاکرات می‌دانند و به هیچ وجه از تعلیق و توقف کامل غنی‌سازی صرفنظر نکرده‌اند. آنها در نظر دارند با پذیرفتن توقف غنی‌سازی در سطح فعلی توسط ایران، اولاً اعلام کنند ایران بالاخره توقف غنی‌سازی را پذیرفته‌ و ثانیاً با در دست داشتن اهرم‌های فشاری که قطعنامه‌های قبلی شورای امنیت سازمان ملل در اختیارشان قرار داده ایران را وادار به تعلیق بلندمدت و سپس توقف کامل غنی‌سازی نمایند.

اگر بخواهیم در اصطلاحات رایج سیاسی برای نامگذاری آنچه آمریکا و اروپا در این طرح دنبال می‌کنند، تعبیری پیدا کنیم، باید از اصطلاح «سیاست چماق و هویج» استفاده نمائیم البته با این قید که غربی‌ها این بار این سیاست متداول خود را درباره مسأله هسته‌ای بکار گرفته‌اند و طبعاً باید آن را «سیاست چماق و هویج هسته‌ای» نامید. وعده توقف بررسی تحریم های بیشتر توسط شورای امنیت سازمان ملل، هویج است و در دست داشتن اهرم‌های فشار قطعنامه‌های قبلی، چماق است هر چند خود این هویج نیز با توجه به تعبیر «توقف بررسی تحریم‌های بیشتر» و پرهیز از بکار بردن تعبیراتی همچون «کنار گذاشتن تحریم‌های بیشتر» از جنس چماق است!

شاید تصور شود این طرح برای ایران یک فرصت ایجاد می‌کند که با استفاده از آن می‌تواند تلاش‌های جدیدی در جهت مقابله با اهداف آمریکا بعمل آورد.

این، تصور درستی نیست. زیرا علاوه بر هزینه سنگین سیاسی توقف با شرایطی که در طرح جدید مطرح است، ایران از ادامه مسیر صنعتی شدن باز می‌ماند و تحمل این هزینه، بسیار خسارت بار خواهد بود.

بنابراین، بهتر است که عطای سیاست « چماق و هویج هسته‌ای» غربی‌ها را نیز به لقایش ببخشیم و همچنان مسیر صنعتی شدن را ادامه دهیم. فقط این راه است که ما را به هدف می‌رساند و از آسیب دیدن مصون نگه می‌دارد.