بدترین روز در تاریخ نیروی دریایی انگلیس

علی‌اکبر عبدالرشیدی

حادثه روز جمعه 3 فروردین ماه (23 مارس 2007) امسال را که فراموش نکرده‌اید؟ همان ماجرا که طی آن 15 ملوان انگلیسی با «ورود غیرقانونی» به آب‌های ایران دستگیر و پس از حدود دو هفته از سوی مقامات ایرانی آزاد و به انگلستان بازگشتند؟ مقامات انگلیسی در آن ایام اصرار داشتند که این ملوانان در آب‌های ایران حضور نداشته‌اند. اما مقامات ایرانی با ارائه اسناد و مدارکی سخن خود را مبنی بر «ورود غیرقانونی» این ملوانان به آب‌های ایران اثبات کردند. گویا آن حادثه که عامداً و خیلی زود در رسانه‌های غربی به فراموشی سپرده شد، هنوز در صدر مسائل نظامی انگلیس قرار دارد و هنوز پس‌لرزه‌های آن نیروی دریایی و ستاد مشترک نیروهای مسلح انگلیس را می‌لرزاند.

در بازگشت ملوانان انگلیسی به لندن شبکه تلویزیونی آی‌.‌تی‌.ان و برخی روزنامه‌های انگلیس، اقدام به مصاحبه با ملوان زن این مجموعه کردند و کوشیدند فضای خبری را احساسی و عاطفی کنند و از آن به نفع نیروی دریایی انگلیس استفاده کنند. این رسانه‌ها اعلام کردند که مصاحبه با ملوانان با اجازه مقامات نظامی انگلیس صورت گرفته و پول خوبی هم بابت این مصاحبه‌ها به ملوانان پرداخت شده است. ملوانان هم از فرصت استفاده کرده و برای دریافت «وجوهات قابل توجه» به ذکر هر چیز که بر زبانشان جاری می‌شد، کرده بودند. البته کسی هم تردیدی نداشت که یک نظامی آن هم در شرایط حساس آن روزها نمی‌توانسته است بنا به تصمیم شخصی خود به سراغ رسانه‌ها برود. حتی باورکردنی هم نبود که آن سخنان بدون نظارت مقامات نظامی بر زبان جاری شده باشد.

اما مقامات انگلیسی خیلی زود متوجه «اشتباه» خود شدند و پس از چند روز این اقدام را متوقف کردند و همه ماجرا را مسکوت گذاشتند. برخی رسانه‌ها هم در آن زمان اعلام کردند که علت توقف این «بازی تبلیغاتی» نگرانی مقامات انگلیسی از احتمال انتشار عکس، نوار و لوح‌های فشرده‌ای بوده است که در اختیار مقامات ایرانی است.

بعد از هفته‌ها سکوت همین هفته شاهد انتشار دو گزارش بودیم که خبر از پس‌لرزه‌های شدید آن حادثه در لندن می‌دهد. «تحقیقات نیروی دریایی انگلیس نشان می‌دهد که دستگیری 15 ملوان نیروی دریایی این کشور در آب‌های ایران در 23 مارس گذشته ناشی از وجود آسیب‌پذیری‌هایی بوده است که در نیروهای نظامی انگلیس مستقر در منطقه خلیج‌فارس وجود دارد». دس‌ براون، وزیر دفاع انگلیس تصریح کرده است که وجود این آسیب‌پذیری‌ها بوده که زمینه دستگیری 15 ملوان انگلیسی را فراهم کرده است.

ژنرال «سرباب فولتون» رئیس کمیته تحقیق پس از پایان تحقیقات یک کمیته مستقل در گزارشی محرمانه که در مجلس عوام انگلیس قرائت شده و بخش کوتاهی از آن انتشار یافته، اعلام کرده است که این دستگیری نتیجه «یک» اشتباه انسانی از سوی نیروهای انگلیسی نبوده بلکه نتیجه مجموعه‌ای از آسیب‌پذیری‌هایی بوده است که در کنار هم، زمینه را برای بهره‌برداری یک «قدرت خارجی» از این آسیب‌پذیری‌ها فراهم کرده است. بنابراین گزارش، این آسیب‌پذیری‌ها به تنهایی هر یک کم‌اهمیت و قابل اغماض بوده اما در کنار هم معضل بزرگی را به وجود آورده است.

همان‌طور که اعلام شده، این گزارش محرمانه خواهند ماند و به این زودی منتشر نخواهد شد. در عین حال هیچ مقامی در نیروی دریایی انگلیس از جمله ملوانان دستگیر شده هم به خاطر اقدامات صورت گرفته محاکمه یا تنبیه نخواهند شد. اما وزیر دفاع انگلیس پس از قرائت این گزارش در مجلس عوام اعلام کرده است که نیروی دریایی انگلیس از این حادثه درسی آموخته است و آن «درس» این است که این نارسایی‌ها و آسیب‌پذیری‌ها را شناسایی کرده و از وقوع آن در لحظات پیچیده آینده جلوگیری به عمل آورد. وی این نارسایی‌ها و آسیب‌پذیری‌ها را در حوزه اطلاعات، ارتباطات، آموزش و اهداف معرفی کرده است. ژنرال فولتون در گزارش خود تصریح کرده است که این حادثه به دلیل کمبود تجهیزات یا منابع و فقدان پوشش‌‌ هوایی یا دریایی از جمله نبود هلی‌کوپتر یا کشتی و قایق در محل نبوده است.

رسانه‌های انگلیسی این گزارش را که در آن به هیچ نامی اشاره نشده و کسی مسئول شناخته نشده و هیچ ارزیابی صریحی هم به عمل نیامده یک نوع «سرپوش گذاشتن» بر حادثه 23 مارس اعلام کرده‌اند. اما دریادار سر جاناتان باند، فرمانده نیروی دریایی انگلیس اعلام کرده است که این گزارش پیام موردنظر را به افراد موردنظر خود ابلاغ کرده است».

دریادار باند در عین حال اعتراف کرده است که این حادثه شهرت و اعتبار نیروی دریایی انگلیس را خدشه‌دار کرده و این نیرو را «توخالی» نشان داده است. وی گفته است که «23 مارس روز بدی در تاریخ یکصد ساله نیروی دریایی انگلستان به حساب خواهد آمد».

اما مسأله به همین جا ختم نشده است. چرا که وزیر دفاع انگلیس گزارش دیگری را هم در مورد عملکرد رسانه‌ای و تبلیغاتی وزارت دفاع انگلیس در روز 4 آوریل، درباره مسأله 15 ملوان انگلیسی انتشار داده و عمل پرداخت دستمزد به ملوانان به خاطر انتشار خاطرات این حادثه را تقبیح کرده است. وی در این گزارش گفته است که تصمیم برای انتشار اطلاعات در رسانه‌ها در برابر دریافت دستمزد یک اشتباه براساس محاسبه و «ارزیابی نادرست» صورت گرفته است.

این گزارش را هیأت دیگری تهیه کرده است که ریاست آن با «پاتریک ترنر»، مقام ارشد نیروی دریایی و ژنرال «آندرو استوارت»، معاون رئیس ستاد ارتش انگلستان بوده است. در این گزارش آمده است: «معلوم نیست چه کسی اجازه فروش خاطرات ملوانان را داده است و ما نتوانستیم کسی را پیدا کنیم که از ملوانان برای فروش خاطراتشان استفاده کرده باشد». در این گزارش آمده است که این تصمیم هم نتیجه نارسایی‌های جمعی بوده است و شخص واحدی در آن مقصر نبوده است.

اینک مشخص است که نیروی دریایی انگلیس هم مانند نیروی زمینی این کشور و اصولاً نیروهای نظامی خارجی موجود در عراق و مرتبط با عراق با شرایط کاملاً پیچیده و دشواری روبرویند که عرصه تحرک و به اصطلاح مانور را برای آنها تنگ و با مشکلاتی همراه کرده است. به نظر می‌رسد که عملکرد موقرانه ایران در برخورد با مساله ملوانان انگلیسی و آزاد کردن آنان سنجیده‌تر از اقدامات شتابزده انگلیسی‌ها در آن ماجرا بوده است. آیا نیروی دریایی انگلیس این «روز بد» را به خاطر خواهد سپرد؟