جانشینانی در جیب پوتین

اولریش هایدن

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی

تا همین روزهای اخیر تنها دو نفر برای رقابت بر سر جانشینی پوتین مطرح بودند: «دمیتری مدودیف» و «سرگئی ایوانف» که هر دو معاون رئیس‌جمهور هستند و ظاهراً اولی لیبرال و دومی سختگیر و متعصب است. اما در روزهای گذشته صحبت از کاندیداهای دیگری نیز می‌شود که شاید وارث رئیس‌جمهور فعلی شوند. اما در این مورد که جانشین پوتین به هر صورت باید از معتمدان وی باشد، تردیدی نیست. از قرار معلوم برای جلوگیری از انتخاباتی کسالت‌بار و برای گرم‌تر شدن تنور انتخابات، کرملین می‌خواهد به اصطلاح در آن کیسه جادویی‌اش را گشوده و کاندیداهای دیگری را رو کند. چندی پیش «ایگور شوالف» مشاور پوتین به هنگام ورود به واشنگتن از احتمال مطرح شدن بیش از دو کاندیدا سخن گفت: «شاید تا پایان سال کاندیداهای دیگری هم داشته باشیم.» اما کاندیدای سوم کیست و آیا نامزد مونثی هم در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری روسیه حضور خواهد داشت؟ اخیراً و ناگهان از «ولادیمیر یاکونین» رئیس راه‌آهن روسیه و همین‌طور از خانم «والنتینا مانوینکو» فرماندار سن‌پترزبورگ نیز به عنوان کاندیداهای احتمالی نام برده شده است. چندی قبل سرویس اطلاعات و امنیت داخلی روسیه خبر از کشف و خنثی کردن یک حمله تروریستی به جان خانم ماتوینکو داد که البته به گفته برخی ناظران، این مساله از اساس صحت نداشته و تنها یک ترفند تبلیغاتی برای مطرح شدن نام این خانم بوده است. ولادیمیر پوتین هم اخیراً ضمن مخالفت با طولانی‌تر کردن دوره ریاست ‌جمهوری از پنج سال به هفت سال، اعلام کرد که بهتر است رئیس‌جمهور آینده یکی از فرمانداران فعلی باشد.

بدین‌ترتیب بود که بنگاه خبری ایزوستیا به سرعت دست به کار شد و نام‌های دیگری را مطرح کرد: به عنوان مثال «الکساندر تکاچف» فرماندار ایالت جنوبی کراسنودار که به خاطر نفرت ناسیونالیستی‌اش نسبت به کارگران مهاجر ارمنی شهرت خاص دارد. یا «الکساندر خلوپونین» فرماندار کراسنویارسک که قبلاً مدیریت صنایع نیکل در نوریلسک واقع در شمال روسیه را برعهده داشت. اما بر پایه نظرات ناظران سیاسی یکی از محتمل‌ترین جانشینان پوتین «سرگئی ناریشکین» است. ناریشکین که معاونت نخست‌وزیر روسیه را برعهده دارد خیلی کم در انظار عمومی ظاهر می‌شود و از جمله «عالیجنابان خاکستری» کرملین به شمار می‌آید. او مولف بسیاری از قوانین اصلاحی است که برپایه آن روابط دولت روسیه با اتحادیه‌های بزرگ مثل اتحادیه اروپایی شکل می‌گیرد. علاوه بر آن ناریشکین قبلاً عضو «گروه طراحان» سن‌پترزبورگ نیز بوده است. با این حال تلویزیون (دولتی) روسیه همچنان فقط از مدودیف و ایوانف به عنوان کاندیداهای اصلی یاد می‌کند و اغلب بخشی از اخبار را به آنها اختصاص می‌دهد. از قرار معلوم مدودیف در میان مردم محبوبیت بیشتری دارد زیرا همواره از برنامه‌های ویژه ملی‌اش مانند کمک‌های مالی دولت در امور درمان و آموزش و ساخت خانه و کشاورزی می‌گوید. اما ایوانف عملگرایی است که در میان صاحبان صنایع و مدیران کارخانه‌های اسلحه‌سازی از وجهه‌های خاص برخوردار است. تلویزیون روسیه هم به مناسبت‌های مختلف از بازدیدهای وی از کارخانه‌ها و موسسات صنعتی برنامه پخش می‌کند.

این دو کاندیدای اصلی ریاست‌ جمهوری روسیه در نشست اقتصادی که پس از برگزاری اجلاس سران گروه هشت در سن‌پترزبورگ برگزار شد. گزارش‌هایی در قالب سخنرانی از وضع موجود و آینده روسیه ارائه دادند که با استقبال مواجه شد. ایوانف در گزارش خود بیان کرد که بی‌تردید روسیه در سال 2020 یکی از پنج ملت صنعتی پیشرو را خواهد داشت. اما مدودیف چهره‌ای معتدل‌تر از خود نشان داد و از «منابع انسانی» و شکوفایی ابرشهرهای روسیه گفت. به عقیده مدودیف: «میان روسیه و دنیای غرب هیچ تضاد بنیادینی وجود ندارد و تنها سایه‌های بی‌اعتمادی است که باید برطرف شود.» اما با وجود این حضور تاثیرگذار نمی‌توان از این واقعیت غافل شد که هیچ یک از این کاندیداهای احتمالی در مقایسه با پوتین محبوب در روسیه، درخششی ندارند. همه کاندیداهای احتمالی که از آنها نام برده شد، در واقع در اردوگاه طرفداران پوتین جای دارند. اما اپوزیسیون روسیه هم کاندیداهایی برای انتخابات ریاست‌جمهوری دارد، کاندیداهایی از احزاب و گروه‌های مختلف که البته هیچ‌کدام از آنها حاضر به هیچ ائتلافی نیستند و همین مساله پاشنه آشیل آنها به حساب می‌آید تا به اینجای کار اپوزیسیون روسیه چهار کاندیدای اعلام شده دارد. دو نفر از آنها عبارتند از «میخائیل کاسیانف» نخست‌وزیر سابق و «ویکتور گراشنکو» رئیس سابق بانک مرکزی روسیه.

اما سومین کاندیدای اپوزیسیون که تا اندازه‌ای جای شگفتی نیز دارد کسی نیست جز آن نویسنده و دگراندیش 56 ساله روس یعنی «ولادیمیر بوکوفسکی» که زمانی به دلیل فعالیت‌های ضد شوروی برای هشت سال به زندان افتاد و از سال 1976 در بریتانیا زندگی می‌کند. بوکوفسکی شانس خود را در مقایسه با دیگر کاندیداهای اپوزیسیون بسیار بیشتر ارزیابی می‌کند زیرا از نظر وی مردم روسیه خواهان کشف «جنایتکاران گذشته» هستند و وی می‌تواند در این مورد نقش بزرگی ایفا کند. چهارمین کاندیدا دبیرکل حزب یابلوکو یعنی «گریگوری یاولینسکی» است که همواره رقبایش در اتحادیه نیروهای راست را متهم به همکاری با کرملین می‌کند. البته کاندیدای پنجمی هم وجود دارد که همان رهبر حزب کمونیست روسیه یعنی «گنادی شروگانف» است. او هم به هیچ عنوان حاضر به ائتلاف با دیگر احزاب مخالف نیست. بدین ترتیب مشخص می‌شود که عدم ائتلاف در میان مخالفان پوتین، در نهایت شانس کاندیداهای طرفدار کرملین را افزایش خواهد داد. اپوزیسیون روسیه رهبران زیادی دارد که البته به همان نسبت فاقد پایگاه اجتماعی هستند. به عقیده ناظران سیاسی، کرملین در سال‌های گذشته تلاش کرد که با پیشنهادهایی اغواکننده بخشی از اپوزیسیون را به سوی خود جلب کند و موفق هم شد. و انشقاق امروز اپوزیسیون نیز حاصل همان تلاش‌های کرملین است.