شهابالدین شیخی
زلمای خلیلزاد سفیر سابق آمریکا در عراق و نماینده کنونی ایالات متحده در سازمان ملل اعلام کرد در تلاش است مساله کرکوک را به سازمان ملل ارائه دهد تا این سازمان بینالمللی نقش میانجیگری را در حل این مساله به عهده بگیرد؛ مسالهای که خلیلزاد آن را «مسالهای با محتوای چندین بحران داخلی و منطقهای» قلمداد کرد.
خلیلزاد در گفتوگو با روزنامه الحیات ضمن اعلام این مطلب هشدار داد که اگر مساله کرکوک چارهاندیشی نشود ممکن است کردها راه جدایی از عراق را در پیش بگیرند و در این راستا گفتههایش را چنین ادامه داد: «میبایست فعالیت زیادی برای آرام کردن اوضاع کرکوک صورت بگیرد زیرا اگر راهکارهای موجود مساله کرکوک را به سوی بحرانیتر شدن اوضاع بکشاند ممکن است کردها تصمیم به جدایی بگیرند و این هم بهانهای است که دخالت ایران و ترکیه را به دنبال خواهد داشت.» او از سازمان ملل هم درخواست کرد که نقش بیشتری را برای یافتن راهحلی مناسب در حل مساله کرکوک به عهده بگیرد.
پیش از این هم اشرف قاضی نماینده سازمان ملل در بغداد در گفتوگویی با روزنامه «آسو» سلیمانیه تاکید کرده بود که آنها حاضرند نقش میانجیگری را در حل مساله کرکوک به عهده بگیرند، البته در صورتی که حکومت عراق چنین درخواستی را از سازمان ملل داشته باشد. اما رزگار علی رئیس شورای اداری استان کرکوک در گفتوگو با همین روزنامه گفت: «فکر میکنیم بهتر آن است که مساله کرکوک در چارچوب و طبق قانون اساسی عراق حل شود و عراقیها خود مساله خود را به سرانجام برسانند. زیرا زمانی میبایست این مساله به سازمان ملل ارائه شود که نهادها و سازمانهای مسوول در عراق از عهده حل این مساله برنیایند، اما آیا حکومت عراق همه تلاشاش را در این زمینه به کار گرفته و در حل آن ناتوان مانده، تا بخواهیم این مساله را به سازمان ملل ارجاع دهیم.»
درباره اینکه سازمان ملل، نسبت به حل هرچه سریعتر مساله کرکوک، در چه سطحی و تا چه اندازه میتواند همکاری کند، رزگار علی بر این باور است که سازمان ملل تا به امروز نتوانسته در عراق نقشی ایجابی داشته باشد و زمانی که آنها نتوانستهاند نسبت به عراق نقشی ایجابی داشته باشند چگونه باید انتظار داشته باشیم که نسبت به مساله کرکوک از چنین نقشی برخوردار شوند. به راستی سازمان ملل در چهار سال گذشته در عراق چه نقش ایجابی برعهده گرفته است؟
هلن لیپسن، از اعضای گروه تحقیق بیکر ـ همیلتون، نیز در زمان حضورش در عراق در دیداری با روزنامه آسو درباره مساله کرکوک گفته بود: در گزارشمان به این مساله اعتراف کردهایم که «مساله کرکوک مسالهای است بسیار بغرنج و غیرقابل حل در شرایط کنونی است و نظام سیاسی کنونی عراق از چنان قدرتی برخوردار نیست که بتواند شرایط حاصله احتمالی بعد از اعلام نتایج رفراندوم کرکوک را کنترل کنند، زیرا دو احتمال وجود دارد؛ احتمال اول و قویتر آن است که کرکوک به کردها بازگردانده شود و احتمال دوم این است که کرکوک در اختیار کردها قرار نگیرد، که در هر دو حالت احتمال به خشونت کشیده شدن اوضاع پس از رفراندوم بسیار بالا است.»
لیپسن در ادامه چنین اظهارنظر کرده که «بنا به نتایج به دست آمده از تحلیل نتایج گزارش ما، عراقیها هنوز آمادگی این را ندارند که با یک تصمیم قطعی روبهرو شوند بنابراین از نظر سیاسی عاقلانهتر و دوراندیشانهتر آن است که مدت بیشتری را به حل مساله کرکوک اختصاص دهیم. تحلیل آنها بر این مساله استوار است که اگرچه کردها از تجربه فضایی دموکراتیک در طول 15 سال گذشته برخوردارند و به نوعی به یک بلوغ سیاسی دست یافتهاند اما دیگر گروههای عراقی از چنین تجربهای برخوردار نیستند و نمیتوانند نتایج به دست آمده از یک رفراندوم دموکراتیک را که به احتمال فراوان منجر به باز پسدادن کرکوک به کردها میشود، بپذیرند، بنابراین ما با توجه به رفتارهای سیاسی دموکراتیکی که در مدت این 4 سال از کردها شاهد بودهایم از آنها میخواهیم که حل این مساله را به زمانی دیگر موکول کنند.»
همزمان با این اظهارات مسعود بارزانی رئیس حکومت فدرال کردستان عراق، که در آن زمان به دعوت رسمی پارلمان اروپا در بلژیک به سر میبرد، اعلام کرد که کردها تنها به حل این مساله با رعایت تمام شرایط پیشبینی شده در ماده 140 قانون اساسی جدید عراق، میاندیشند.