تداوم صلح مسلح يا توازن وحشت

سرويس خارجي: جهان امروز با وجود شعارها و وعده هاي بسياري از دولت ها در خصوص كاهش يا دست كم منع گسترش جنگ افزارهاي هسته اي، شيميايي و ...، روز به روز به سمت مسلح تر شدن پيش مي رود.

انتشار گزارش سالانه موسسه بين المللي صلح استكهلم(SIPRI) بازتاب ها و بازخوردهاي گوناگوني در رسانه و در ميان تحليلگران به دنبال داشت.از يك سو رسانه هاي غربي با انگشت گذاشتن بر برخي اطلاعات اين گزارش در خصوص افزايش فعاليت زرادخانه هاي قدرت هاي هسته اي شرقي نظير چين، هند و پاكستان، بزرگترين چالش هاي پيش روي منع گسترش تسليحات اتمي را با اقدامات كشورهاي مزبور مرتبط دانستند و از سوي ديگر شماري از ناظران، شكست طرح هاي تحديد جنگ افزارهاي اتمي را به طور مستقيم در پيوند با راهبردها و رويكردهاي نظامي- امنيتي قدرت هاي غربي مورد تحليل و بررسي قرار داده اند.

گسترش تسليحات غير متعارف

به گزارش sipri در زمان حاضر قدرت هاي داراي سلاح ‌هاي هسته اي در مجموع 17هزار و 256 كلاهك اتمي آماده پرتاب يا غير عملياتي در اختيار دارند. در اين ميان، روسيه و آمريكا با وجود توافقات سال 2011 ميلادي و كاهش 1700 عددي سلاح ‌هاي هسته اي، همچنان به عنوان بزرگترين دارندگان كلاهك هاي هسته اي شناخته مي شوند.روسيه از سال 2011 تاكنون، 1500 و آمريكا 300 عدد از جنگ افزارهاي اتمي خود را به سوخت هسته اي مبدل كرده اند، اما همچنان اين دو كشور به ترتيب 8500 و 7700 كلاهك هسته‌اي در اختيار دارند.

دراين گزارش، تعداد تجهيزات اتمي كشورهاي فرانسه،انگليس ونيزرژيم اشغالگرقدس، به ترتيب 300، 225 و 80 كلاهك هسته اي برآورد شده است.با وجود تاكيد كارشناسان sipriبر دشواري برآورد تجهيزات هسته اي پاكستان، هند و اسراييل، تخمين زده شده كه دولت هاي اسلام آباد و دهلي نو توانسته اند ميزان كلاهك هاي هسته اي خود را در سال هاي اخير با رشدي قابل توجه به بيش از يكصد عدد افزايش دهند.

در گزارش آمده است كه چيني ‌ها نيز در سال گذشته ميلادي شمار جنگ افزارهاي اتمي خود را افزايش داده و از 240 به 250 كلاهك رسانده اند. در اين خصوص تاكيد شده كه فعاليت هاي اتمي پكن درعرصه منع گسترش و تحديد سلاح هاي اتمي از شفافيت برخوردار نبوده است. كره شمالي كه در سال جاري ميلادي سومين آزمايش هسته اي خود را به انجام رساند، در شمار دولت هايي قرار دارد كه هنوز نتوانسته جنگ افزارهاي هسته اي خود را به مرحله عملياتي شدن برساند.علاوه بر اين، در گزارش يادشده، نام جمهوري اسلامي ايران هم در رديف قدرت ‌هاي اتمي مانند كره شمالي آورده شده و اين در حالي است كه ايران همانند كشوري مانند ژاپن، حركت به سمت استفاده نظامي از انرژي هسته اي را، وراي خطوط قرمز خود تعريف كرده است.

دراين گزارش كه درخصوص جنگ افزارهاي غير متعارف تنظيم و انتشار يافته،علاوه بر اطلاعات مربوط به تجهيزات هسته اي كشورها، به تسليحات كشتار جمعي ديگر نيز اشاره شده است.به عنوان مثال گزارش يادشده تصريح داشته كه تلاش ها براي كاهش ميزان توليد و ذخيره سازي بمب هاي خوشه اي در سال هاي اخير بي ثمر بوده است. بمب هاي خوشه اي به بمب هايي اطلاق مي شود كه با هدف افزايش شعاع تخريب به وسيله هواپيما يا توپخانه، پراكنده شده و در جريان جنگ هاي بزرگ، از مهمترين عوامل افزايش شمار قربانيان منازعات نظامي بوده است .

كشورهاي برزيل، چين، مصر، هند، روسيه، كره جنوبي، آمريكا و نيز رژيم صهيونيستي دراين گزارش به عنوان بزرگترين توليدكنندگان بمب هاي خوشه ‌اي معرفي شده ‌اند كه تاكنون بدون توجه به درخواست هاي بين المللي، به روند توليد فزاينده خود ادامه داده ‌اند.كارشناسان sipriهمچنين به توافق ‌هاي اخير واشنگتن و مسكو در خصوص نابودي سلاح ‌هاي شيميايي اشاره كرده اند كه تا سال 2012 به هيچ وجه عملي نشده است. در گزارش سالانه يادشده به اين نكته اشاره رفته است كه با وجود افزايش چشمگير توليدات سلاح هاي غير متعارف، اقدامات صورت گرفته براي حفظ و برقراري صلح و تحديد خشونت از طريق كنترل جنگ افزارها، ناكافي و حتي رو به كاهش بوده است. به عنوان مثال در طول سال 2012،ميلادي تعداد صلحبانان بين المللي كاهشي 10 درصدي داشته است.

اطلاعات مصداقي

كارشناسان sipriدر تحليل اطلاعات ارائه شده در گزارش سالانه خود تاكيد داشته اند كه از سال 2008 تاكنون، تحولاتي چون تنش هاي بين دو كره، هند و پاكستان و نيز چين و ژاپن، از دلايل عمده تسريع در حركت به سمت گسترش جنگ افزارهاي هسته اي در نيمكره شرقي بوده است. در فضاي بدگماني متقابل قدرت هاي شرقي، حتي همگرايي اقتصادي و مزاياي ناشي از افزايش تعاملات تجاري نيز باعث نشده تا هزينه هاي مسلح شدن كاهش يابد.دراين پيوند «شانون كايل» تحليلگر ارشد sipriتاكيد دارد كه با وجود شعارهاوخوش بيني هاي موجوددرزمينه كاهش ودرنهايت محو جنگ افزارهاي هسته اي، هيچ چشم انداز اميدواركننده اي در اين خصوص وجود ندارد.اما وراي اطلاعات ارائه شده در گزارش موسسه بين المللي صلح استكهلم، آنچه مغفول مانده،زمينه هاي تمايل دولت ها به سمت افزايش تسليحات هسته اي است .

بر اساس اطلاعات گزارش سالانه sipri، از سال 1998 ميلادي تاكنون هزينه‌هاي نظامي كشورها روندي رو به رشد داشته و تنها در سال 2012 اين ارقام كاهشي نيم درصدي را نشان مي دهد كه ناشي از كاهش بودجه نظامي كشورهاي بحران زده غربي است.با مقايسه ستون هاي بودجه كشورهاي غربي كه در سال گذشته با بحران هاي عميق مالي دست به گريبان بوده اند، مي توان در يافت كه با وجود اوضاع اقتصادي نابسامان، دولت هاي يادشده، كمترين ميزان كاهش را در ستون بودجه نظامي اعمال كرده اند. اين موضوع بدين معناست كه كاهش نسبي هزينه هاي جنگ افروزي دولت هاي اروپايي و آمريكا تنها ناشي از الزامات و شرايط جاري بوده و نشاني از تغيير در راهبردهاي نظامي و امنيتي را به تصوير نمي كشد. به باور بسياري از ناظران، اين واقعيت راهبردي سبب شده تا ديگر قدرت هاي نوظهور نيز در جهت ايجاد بازدارندگي، به سمت موازنه وحشت كشيده شده وبخش مهمي ازپتانسيل هاي اقتصادي، فني وانساني خود را درجهت هرچه بيشترمسلح شدن بسيج كنند.

به عنوان مثال رهبران پكن در برابر دكترين جديد آمريكا و حصار چيني امنيتي و اشنگتن گرداگرد چين، به سمت افزايش چشمگير بودجه نظامي سوق يافته اند.

علاوه بر اين، هسته اي شدن كشورهايي مانند هند و پاكستان و گسترش رقابت هاي اتمي در منطقه شبه قاره را مي توان ازپيامدهاي هماوردي راهبردي ابرقدرت هاي دوران جنگ سرد قلمداد كرد كه در طول سال هاي اخير،بخش عمده اي ازتوان دوكشوررامستهلك ساخته است .دربرابررشد توليدات زرادخانه ها و انبارهاي تسليحات هسته اي رژيم صهيونيستي نيزتاكنون هيچ اقدام جدي بين المللي صورت نگرفته و حتي درلواي حمايت همه جانبه كشورهاي غربي،گستره تهديدات نظامي-امنيتي اسراييل افزايش يافته است.

نكته قابل تامل اينكه درچنين فضايي؛كشورهاي دارنده تسليحات هسته اي،روز به روزبر حجم جنگ افزارهاي خود افزوده و در مقابل، حركت ملي كشوري چون جمهوري اسلامي به سمت استفاده صلح آميز از انرژي هسته اي، با شديدترين برخوردهاي قدرت هاي جهاني روبرو شده واجماعي بين المللي با صحنه گرداني كشورهاي غربي براي تحريم و منزوي سازي و اعمال فشار حداكثري بر تهران به راه مي افتد.

جمع‌بندي

هر چند در گزارش اخير sipri قدرت هاي اتمي شرقي داراي بيشترين سرعت رشد تسليحات هسته اي قلمداد شده اند، اما بخش اعظم سلاح هاي كشتار جمعي، در انبارها و زرادخانه هاي كشورهاي غربي گنجانده شده است.

در اين زمينه بايستي گفت كه تاكنون هيچ يك از قدرت هاي اتمي غربي به تعهدات خود مبني بر منع گسترش تسليحات هسته اي و ميثاق امضا شده دراين خصوص (ان.پي.تي) عمل نكرده و همواره در جهت بهسازي و مدرن كردن جنگ افزارهاي كشتار جمعي خود حركت كرده اند.همچنين بيشترين حجم تبديل سرمايه به سلاح، در كشورهاي غربي به خصوص آمريكا صورت مي گيرد.

با وجود كاهش ناچيزهزينه ‌هاي سرسام آور نظامي آمريكا، اين كشوردرميان 10كشورصدرجدول رده بندي دارندگان بيشترين مخارج نظامي،همچنان رتبه نخست را دارا است و مجموع هزينه هاي نظامي واشنگتن، هنوز از مجموع هزينه ‌هاي 9 كشور ديگر افزون تر است.

در چنين فضايي، حركت ديگر قدرت ها به سمت هسته اي شدن و افزايش تسليحات كشتار جمعي را مي توان واكنشي به تداوم رويكردهاي جنگ افروزانه آمريكايي ها و متحدان غربي واشنگتن به شمار آورد؛ واكنشي كه تنها در جهت تداوم وضعيت صلح مسلح و موازنه وحشت قابل تحليل و بررسي است.