چین؛ بازیگر اصلی شرق آسیا

فرهاد کوهستانی / نمایندگی صدا و سیما در چین

درحوزه کشورهای شرق آسیا بویژه چین، این روزها علی رغم حوادث ورویدادهای غیرمنتظره آنچه برای چینی های منعفت گرا حائز اهمیت است، حل وفصل بحران و معضل فوق العاده پیچیده کره شمالی است . در واقع این کشور حیاط خلوت چین است و جابجایی قدرت در کره شمالی زمینه اعمال نفوذ بیشتر چین را دراین کشور بوجود آورده به طوری که در تنش ماه های گذشته و در اوج جنگ تبلیغاتی بین کره جنوبی و امریکا از یک طرف و پیونگ یانگ از طرف دیگر، دیدیم که چگونه با سفر، وزیر خارجه امریکا به چین و توافقات پشت پرده، ازشدت تهدیدات و جنگ لفظی که می رفت مشکلات عدیده ای برای صلح جهانی ایجاد کند، کاسته شد ونه تنها برخوردی روی نداد، بلکه روندتحولات به سوی مذاکرات مستقیم وغیرمستقیم بین کره شمالی وسایرکشورهای متخاصم رفت واین نیست،مگرآنکه بپذیریم وابستگی قدرت حاکم کره شمالی به چین،بعدازفوت «کیم جونگ ایل» بیش ازپیش تشدید شده است.

به هرنحوامروزخواه ناخواه بایدبادقت ویژه ای به نقش وسیع چین در شکل دادن به شرایط شبه جزیره کره نگریست. کیم جونگ ایل،رهبر پیشین کره شمالی که از عقلانیت سیاسی بیشتری نسبت به جانشینش برخوردار بود، توانست با تکیه برتشکیلات نظامی، بین نیازهای منطقه ای و دغدغه های امنیتی امریکا بالانس ایجاد کند و این روش خردمندانه، سرمایه سیاسی لازم رادراختیاراوقرارداده بودتاحمایت چین راتضمین کند،به نحوی که امریکاییان ازهیچ امکانی برخوردار نباشندتابه بهانه های ناشی ازتنش های گوناگون،روابط خودرا باچین علیه کره شمالی تقویت،یا قطعنامه جدیدی را در شورای امنیت علیه کره شمالی تصویب کنند ومتحد واقعی کره شمالی یعنی چین را به همکاری با آمریکا وغرب مجبورسازند.رهبرجوان هنوز نتوانسته همانند پدر، دربرابرحرکاتی که ازسوی امریکا علیه کره شمالی اعمال می شود، توازنی بین امور سیاسی و حضور وسیع نظامیان در گستره سیاست خارجی بوجود آورد که این به معنای تیره شدن چشم اندازها برای هرگونه مصالحه با کره جنوبی وامریکاوبه ضرر صلح جهانی است.

درشرایطی که کره شمالی دست به تنش زاترین اقدامات درچند ماه اخیر زده، امریکا دست به دامن چین شد واین چنین بود که چین در راستای حل بحران به کمک امریکا آمد وتوانست با تهدید وتطمیع، کره شمالی را وادار به دست برداشتن از تهدید کند. این چین بودکه به امریکاوجهان نشان دادکه جابجایی قدرت درکره شمالی ازنفوذش دراین کشورکم نکرده، بلکه برکیفیت آن افزوده است. تمامی قراین نشان می دهد تلاش های مستمر چین برای نفوذ در شرق آسیا، نتیجه درخشانی به همراه آورده است، چون کره شمالی با وجود داشتن توانمندی هسته ای، برای ادامه حیات اقتصادی،اجتماعی ونظامی خود، کاملا به همسایه قدرتمندش یعنی چین، متکی است. با تلاش های چین،کره شمالی درصددحل وفصل صلح آمیزمناقشه هسته ای برآمده وبا این حساب می توان امیدوار بود که در اینده نه چندان دور،کره شمالی برنامه اتمی خود درازای دریافت کمک های اقتصادی وتضمین امنیتی،متوقف کند،نشانه های این آینده نگری ازسخنان بان کی مون،دبیرکل سازمان ملل مشخص است که ازنقش سازنده چین دراین زمینه قدردانی کرد.

رهبران چین وامریکاهم اخیرابرخلع سلاح کره شمالی تاکید کردندوکره شمالی در بیانیه ای، آمادگی خودرابرای گفتگوبا امریکا اعلام کرد.همه اینهاحکایت ازآن دارد که چین وامریکا دراین زمینه ها،هماهنگی وتعامل کاملی دارند. ازنشانه های دیگر،موافقت کره شمالی باازسرگیری مذاکرات شش جانبه در سطوح عالی پس از شش سال توقف است.توافق دوکره برای مذاکره نیزهمزمان با سفر«شی جین پینگ»رئیس جمهور چین به آمریکاودیداربا باراک اوباما حاصل شد. به گفته«تام دانیلون»مشاورپیشین امنیت ملی آمریکا،پکن و واشنگتن به این توافق رسیده اند که کره شمالی نباید یک کشورهسته ای باشدوبایدازسلاح هسته ای عاری شود. دریک نتیجه گیری کلی می توان تاکیدکردکه درحال حاضر،چین،بزرگ ترین متحد کره شمالی،تنهاکشوری است که می تواندبرای متقاعد کردن پیونگ یانگ،آن را زیرفشارموثربگذارد. چین درحال حاضر هم این کار را در دستور کار خود قرار داده است ورفت وآمد های بلندپایگان چین و کره شمالی همه حاکی ازاین موضوع است. ازسوی دیگر،ژاپن هم ازتصمیم کره شمالی برای مذاکره استقبال وتاکید کرده که توکیوهم برای حل مشکلات، به همکاری باامریکا،کره جنوبی ودیگر کشورها ادامه خواهد داد و ازهیچ کوششی دراین زمینه دریغ نخواهد کرد.

ازطرف دیگر،امریکایی هم به خوبی می دانند که از فرصت دیپلماتیک معتدل وکارآمد ایجاد شده که در توافق های آشکار و پنهان بدست آمده است، باید بیشترین بهره رابردوبرای خلع سلاح هسته ای کره شمالی که ازآرزوهای دست نیافتنی امریکاتا سال پیش بود، زمینه چینی کرد. با درک این واقعیت غیرقابل کتمان که پشتوانه اصلی ساختارقدرت در کره شمالی، چین است،مشاهده می کنیم که رهبران چین با سفر به امریکا و دستیابی به توافقات بسیار مهم، ضمن حفظ منافع پکن،تلاش کردند بر بحران همیشگی و زخم کهنه منطقه مرهم بگذارند.ازنگاه پکن، برای به رسمیت شناخته شدن هژمونی ووزن سیاسی چین در سراسرجهان، حل معضل کره شمالی،بهترین بهایی است که می توان پرداخت. چین وامریکامی توانند با دورکردن کره شمالی ازبرنامه های هسته ای به عنوان مقدمه یک همکاری،دیگرمسائل ریشه دارودیرینه خودرا نیز حل وفصل کنند. درعین حال پکن قادرخواهدبودبه کمک امتیازات کسب کرده از امریکا، گام های موثر تری درپیشبرد جایگاه جهانی خود بردارد و فرصت های بیشتری نصیب خود کند. نشانه ها حاکی از این است که چین با صبوری، تدبیر و درایت، ازبحران کره به عنوان یک فرصت برای کسب بیشترین سود ،استفاده کرده و در این زمینه دیپلماسی موفقی را به نمایش گذاشته است.