رقابت ایران و آمریکا در حوزه انرژی

روابط امریکا با تاجیکستان

ایالات متحده امریکا در حال حاضر برای توسعه اقتصادی و سیاسی به تاجیکستان کمک می کند تا دوشنبه بتواند خود را از بقایای جنگ داخلی اواسط دهه 1990 خارج سازد. کمک امریکا همچنین حوزه بهداشت، آموزش، دموکراسی، رسانه و حکومت محلی را نیز شامل می گردد. واشنگتن برای جلوگیری از قاچاق مواد مخدر و نیز توقف انتقال فناوری مرتبط با تسلیحات کشتار جمعی (WMD) در تلاش است کمک های بین المللی را به سوی دوشنبه هدایت نماید و به منظور جلوگیری از گسترش نفوذ و فعالیت گروه های افراطی و تروریست ها از ��اجیکستان باثبات و آرام حمایت می کند. قاچاق غیرقانونی تریاک و هروئین افغانستان از طریق تاجیکستان در بلندمدت تهدید جدی برای ثبات و توسعه دوشنبه، ترویج فساد، جرم و تخلفات اقتصادی خواهد بود.

روابط ایران با تاجیکستان

ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که جمهوری تازه استقلال یافته تاجیکستان را در سال 1991 از لحاظ دیپلماتیک به رسمیت شناخت و نخستین دولتی بود که سفارت خود را در دوشنبه دایر کرد. بلافاصله پس از اعلام استقلال تاجیکستان، جمهوری اسلامی ایران از لحاظ دیپلماتیک به این کشور کمک نمود و مساجد جدیدی را در سراسر تاجیکستان احداث کرد. در راستای تجدید حیات فرهنگ ایران در داخل تاجیکستان، جمهوری اسلامی تبادل فرهنگی را از طریق برگزاری کنفرانس، رسانه های گروهی و جشنواره فیلم ارتقا بخشید. محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران در سال 2006 روابط تهران و دوشنبه را «یک روح در دو بدن» توصیف کرد.

رجب مد امیراف وزیر فرهنگ تاجیکستان در سفر خود به تهران در سال 2005 اظهار داشت کشورش زمینه های مشترک تاریخی و فرهنگی با ایران دارد که این امر «شرایط ایده آلی برای توسعه روابط دوجانبه فراهم می سازد.»

جمهوری اسلامی ایران پس از چین دومین سرمایه گذار بزرگ در تاجیکستان است. دو کشور در برخی از پروژه های صنعتی و توسعه ای با یکدیگر همکاری نموده اند و از سطح منطقی در روابط اقتصادی سود می برند. تراز مالی در روابط تجاری دو کشور از 40 میلیون دلار در سال 2000 تا 140 میلیون دلار در سال 2007 افزایش یافته است که این مساله ایران را به یکی از پنج شریک تجاری برتر تاجیکستان تبدیل می سازد. گزارش شده است ایران در سال 2010 حدود 600 میلیون دلار در تاجیکستان سرمایه گذاری نموده و در فوریه 2011 نیز اعلام کرده که برای سرمایه گذاری 500 میلیون دلار جهت احداث کارخانه تولید سیمان در استان «ختلون» (Khatlon) تاجیکستان طرح هایی در دست دارد.

روابط امریکا با ترکمنستان

برخلاف دولت بوش که ترکمنستان را به نفع همکاری نظامی و راهبردی با قرقیزستان و ازبکستان نادیده گرفت، دولت اوباما در جهت از سر گیری روابط حسنه با این کشور گام برداشته است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که همکاری انرژی می تواند نقطه آغازین این روابط باشد. اطلاعات موجود درباره ترکمنستان محدود است اما آژانس بین المللی انرژی برآورد کرده که این کشور چهارمین کشور جهان از لحاظ ذخایر گاز طبیعی است از جمله میدان گازی «یولاتان جنوبی» که تخمین می زنند بزرگ ترین میدان گازی جهان است.

شرکت اکسون موبیل به عنوان غول انرژی امریکا دفتر خود را در سال 2010 در ترکمنستان بازگشایی کرد و برخی دیگر از شرکت های امریکایی نظیر چورون، کونوکو فیلیپس و «تکس اویل» در مزایده بلوک های نفتی در دریای خزر شرکت جسته اند. «ریچارد مورنینگ استار» نماینده ویژه امریکا در ماه ژوئن با رئیس جمهور بری موخامدوف دیدار و گفت وگو کرد و سیاست های انرژی ترکمنستان را ستود. مورنینگ استار در حضور اعضای کمیته روابط خارجی امریکا در ماه ژوئن شهادت داد که ترکمنستان برای صادرات گاز به غرب در حال سرمایه گذاری بر زیرساخت های مورد نیاز است. پس از آن، ایالات متحده امریکا در ماه مه 2011 نخستین سفیر خود در ترکمنستان را به مدت 5 سال منصوب کرد زیرا از اواسط سال 2006 این پست را خالی گذاشته بود.

روابط بین امریکا و ترکمنستان به دلیل انتشار اسناد محرمانه در پایگاه ویکی لیکس مخدوش گردید. در تلگرام های لو رفته، سفارت امریکا رئیس جمهور بری موخامدوف را فردی «نه چندان باهوش» و «مغرور، بدگمان، محتاط، سختگیر، بسیار محافظه کار، دروغگویی ماهر و بازیگری خوب» و «کینه جو» توصیف کرد. این تلگرام همچنین خاطرنشان ساخت که بری موخامدوف علاقه ای به ایران یا امریکا ندارد بلکه نگاه خود را بیشتر به سوی چین دوخته است، احتمالاً به این دلیل که پکن می توانست فایده بیشتری برای ترکمنستان داشته باشد.

روابط ایران با ترکمنستان

ایران 1200 مایل مرز مشترک با ترکمنستان دارد و نخستین کشوری بود که ترکمنستان را به عنوان کشوری مستقل در سال 1991 به رسمیت شناخت. از آن زمان به بعد، دو کشور از روابط تجاری متنوع و پایداری سود برده اند. جمهوری اسلامی ایران در سال 2009 دومین شریک تجاری بزرگ ترکمنستان بود به طوری که تجارت دوجانبه آن ها بالغ بر 5/3 میلیارد دلار بود. در مقابل، براساس آمار اداره سرشماری امریکا، روابط تجاری دوجانبه با امریکا در سال 2010 بالغ بر 1/88 میلیون دلار بود.

سازمان ملی آمار ترکمنستان، با انتشار گزارشی رسمی از اوضاع اقتصادی و اجتماعی این کشور در سال 2010اعلام کرد جمهوری اسلامی ایران بالاتر از روسیه و چین شریک اول تجارت خارجی ترکمنستان است.

از آنجایی که ترکمنستان ذخایر هیدروکربنی گسترده ای دارد، انرژی همواره عامل مهمی در روابط اقتصادی دوجانبه و رقابت راهبردی ایران و امریکا بوده است. در واقع، روابط ایران با ترکمنستان در حوزه صادرات نفتی رو به رشد است. نخستین خط لوله انتقال انرژی ترکمنستان از آسیای مرکزی به سایر نقاط جهان به غیر از روسیه، خط لوله انتقال گاز 125 مایلی به ایران بود. ترکمنستان در سال 2006 حدود 5/282 میلیارد فوت مکعب گاز به ایران صادر کرده است. ضمن این که عشق آباد و تهران در جولای 2009 درخصوص افزایش حجم صادرات گاز ترکمنستان به ایران تا حدود 4/1میلیارد فوت مکعب در مقایسه با حجم قبلی قرارداد یعنی 800 میلیون فوت مکعب با یکدیگر به توافق رسیدند. این افزایش صادرات از طریق خط لوله جدید از میدان گازی دولت آباد به ایران انجام خواهد پذیرفت، هرچند که میدان گازی دولت آباد تا قبل از این منحصراً برای انتقال گاز به روسیه ذخیره شده بود. کشورهای همسایه در سال 2010 خط لوله انتقال دولت آباد- سرخس- خانگیران را افتتاح کردند.

به علاوه، دو کشور در احداث خط لوله انتقال گاز «کورپیج-کورت کوی» (Korpeje-Kurt Kui) در غرب ترکمنستان با یکدیگر شریک بوده و از شرکای احتمالی در پروژه خط لوله ناباکو می باشند که گاز را از منطقه آسیای مرکزی به بازارهای اروپا انتقال خواهد داد. جمهوری اسلامی ایران در دسامبر 2008 موافقت کرد در توسعه میادین گازی بزرگ با ترکمنستان همکاری نماید از جمله میدان گازی بزرگ یولاتان. دو کشور در ژوئن 2011 بهره برداری مشترک از میدان گاز شیرین «گنبدلی» (Gonbadli) در شمال شرق ایران را اعلام کردند.