خویشتنداری سوریه مبارزه‌طلبی ترکیه

ـ خویشتنداری سوریه؛ مبارزه‌طلبی ترکیه

بلافاصله پس از حمله خمپاره‌ای از خاک سوریه به ترکیه، دولت سوریه دستور تحقیق در این زمینه را صادر کرد. «عمران الزعبی» وزیر اطلاع‌رسانی سوریه با ابراز تسلیت به مردم ترکیه اعلام کرد: «من به نام سوریه صمیمانه‌ترین تسلیت‌های خود را به ملت دوست، ترکیه تقدیم می‌کنم». وی در عین حال ضمن تأکید بر رعایت حسن همجواری تصریح کرد: «گروه‌های مسلح تروریستی فعال در منطقه مرزی بین دو کشور در پس پرده این عملیات بوده‌اند». همچنین معاون نخست‌وزیر ترکیه روز پنج‌شنبه گفت سوریه به سبب گلوله‌باران اخیر از ترکیه عذرخواهی کرده است. اما در مقابل ارتش (و دولت) ترکیه بدون اینکه تحقیق لازم را برای کسب اطمینان از انجام حمله خمپاره‌ای به دست ارتش سوریه انجام دهد، به چند حمله توپخانه‌ای دست زد که در یک مورد یک پاسگاه مرزی سوریه را با همه عواملش به توپ بست. با وجود اینکه دولت ترکیه روز بعد برای اخذ مجوز اقدام نظامی به پارلمان مراجعه کرد اما در واقع قبل از اخذ مجوز کار خود را کرده بود. همچنین به اعتقاد برخی از کارشناسان، دولت ترکیه از ترس اینکه مبادا ناتو مجوز اقدام نظامی متقابل به این کشور را ندهد یا آمریکا با توجه به در پیش بودن مبارزات انتخاباتی با این اقدام مخالفت کند، آنها را نیز از حملات توپخانه‌ای خود مطلع نکرده بود.

به نظر می‌رسد شتاب و عجله دولت و ارتش ترکیه برای پاسخ به حمله خمپاره‌ای مشکوک از خاک سوریه به ماجرای سرنگونی هواپیمای نظامی این کشور در جریان تعرض به حریم سوریه در خردادماه گذشته برمی‌گردد که نتوانست به آن پاسخ دهد و در نتیجه به حیثیت و هیمنه آن لطمه وارد شد. از این دید دولت و ارتش ترکیه با حمله توپخانه‌ای اخیر از آن ماجرا نیز انتقام گرفت.

ـ آتش‌نشانی حامیان، آتش‌بیاری مخالفان دولت سوریه

همپیمانان دولت سوریه، خواستار خویشتنداری طرف‌های درگیر شدند و حتی دولت سوریه را به ادامه این رویکرد تشویق کردند، در این راستا وزارت امور خارجه کشورمان با صدور بیانیه‌ای ضمن ابراز همدردی با بازماندگان کشته‌شدگان این حادثه مقامات دو کشور را به خویشتنداری دعوت کرد و خواستار بررسی ریشه‌ها و علل این حادثه شد. سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه نیز با اتخاذ موضع مشابه اعلام کرد: «ما از طریق سفیر خود با مقامات سوری وارد تماس شدیم و آنان به ما و همچنین اخضر ابراهیمی فرستاده بین‌المللی اطمینان دادند آنچه در مرز با ترکیه اتفاق افتاد، حادثه‌ای غم‌انگیز بود و تکرار نخواهد شد.» حتی برخی خبرها حاکی از این بود که روسیه از سوریه خواست علناً اعلام کند که حمله خمپاره‌ای به مرز ترکیه، تصادفی بوده است و تکرار نخواهد شد.

اما در مقابل مواضع و رویکرد مخالفان خارجی دولت سوریه به گونه‌ای بود که دولت و ارتش ترکیه را در ادامه مسیر تنش‌آمیزی که در پیش گرفته بود تشویق می‌کرد و به نوعی آنها را به آتش‌بیار معرکه تبدیل می‌کرد. چنانکه شورای سفیران کشورهای عضو ناتو در پایان نشست یک ساعته خود در بروکسل با تأکید بر حمایت ناتو از ترکیه، سوریه را به نقض موازین حقوقی بین‌المللی متهم کرد و بار دیگر به رژیم سوریه هشدار داد. لوران فابیوس وزیر امور خارجه فرانسه نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد: «این حمله توپخانه‌ای که نقض حقوق بین‌المللی است، تهدیدی جدی برای صلح و امنیت بین‌المللی محسوب می‌شود. جامعه بین‌المللی نمی‌تواند بپذیرد حکومت سوریه به اقدامات خشونت‌آمیز خود چه در داخل یا خارج از مرزها ادامه دهد. رژیم سوریه باید بلافاصله به این اقدامات پایان دهد.» یا اینکه «جولیو ترتزی» وزیر خارجه ایتالیا درخواست دولت آنکارا را از پارلمان ترکیه برای کسب مجوز جهت عملیات نظامی فرای مرزهای ملی و علیه سوریه را مشروع خواند.

هرچند در اظهارات برخی از مسئولان اروپایی دعوت به خویشتنداری نیز به چشم می‌خورد اما آنها نیز نقش دولت سوریه را در حمله خمپاره‌ای به خاک ترکیه مفروض تلقی کرده بودند. چنانکه کاترین اشتون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز گفت: «من اقدام نیروهای سوری به گلوله‌باران روستای مرزی آکچاقلعه ترکیه را به شدت محکوم و همه طرف‌ها را به خویشتنداری دعوت می‌کنم». یا اینکه وستروله از دولت سوریه خواست به خاطر دست زدن به این اقدام خطرناک از ترکیه عذرخواهی کرده و با پرداخت غرامت به خانواده‌های کشته‌شدگان و مجازات عاملان این حمله اشتباه خود را جبران کند.

ـ نتیجه‌گیری

از آنچه گفته شد، مشخص می‌شود که دولت سوریه هیچ نفعی از حمله خمپاره‌ای به ترکیه آن هم به اهداف نظامی نداشته است و بنابراین احتمال دخالت دولت و ارتش سوریه در این حمله به مراتب ضعیف و حتی منتفی است. اما در مقابل بررسی‌های کارشناسی، احتمال دست داشتن مخالفان مسلح سوری را در این باره از چند جهت تأیید می‌کند. نخست تناسب شکل حمله با حملات تروریست‌هاست که می‌توان آن در چارچوب حملات کور ارزیابی کرد. دوم اینکه گروه‌های مسلح و همپیمانان القاعده‌ای آنها اکنون در عملیات میدانی در سوریه موفق نشده‌اند و به خصوص در حلب در محاصره کامل ارتش سوریه قرار گرفته‌اند و این در حالی است که با انتقال مقر ارتش آزاد از ترکیه به سوریه به استمرار حمایت نظامی ترکیه بدبین و نگران شده‌اند و حتی برخی از کارشناسان بر این عقیده‌اند ارتش در اصل از ترکیه اخراج شده نه اینکه به طور داوطلبانه مقرش را به سوریه منتقل کرده است.
در چنین شرایطی کاملاً‌ مشخص است که دامن زدن به تنش مرزی بین سوریه و ترکیه و کشاندن پای ترکیه به درگیری‌های داخلی در سوریه کاملاً به نفع گروه‌های مسلح است. از دیگر طرف‌هایی که از تنش و درگیری‌ مرزی سوریه و ترکیه نفع می‌برند، در وهله اول رژیم صهیونیستی است که با هر دو طرف تنش دارد و در وهله بعدی به نفع کشورهایی است که همچنان سیاست براندازی را در سوریه دنبال می‌کنند و از این جهت حمله خمپاره‌ای از خاک سوریه به ترکیه می‌تواند با حمایت و مدیریت این کشورها نیز صورت گرفته باشد.