اسنودن، كابوس آمريكا

«دولت آمريکا بايد هر روز زانو بزند و دعا کند که اتفاقي براي اسنودن نيفتد چرا که اگر اتفاقي براي او رخ دهد و اطلاعات وي افشا شود آن وقت بدترين کابوس آمريکا رقم مي خورد.»

اين جمله، جزو آخرين اظهارات خبرنگاري است که براي نخستين بار با انتشار اطلاعات محرمانه «ادوارد اسنودن»، مامور سابق اطلاعاتي آمريکا، روزنامه گاردين، اسنودن و خود را به تيتر نخست رسانه هاي جهان تبديل کرد.

«ادوارد جوزف اسنودن»، نام جوان 29 ساله آمريکايي است که مدتي است با افشاگري عليه کاخ سفيد به مرکز توجه رسانه ها و حتي رهبران کشورهاي سرتاسرجهان تبديل شده است. طبق اخبار منتشر شده از سوي رسانه هاي غربي،«اسنودن» از کارکنان سابق سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا و حامل اطلاعات «فوق سري» است که افشاي تنها بخش کوچکي از اين اطلاعات، کاخ سفيد را به تکاپو انداخته و موج عظيمي از انتقادات بين المللي را عليه اين کشور به راه انداخته است. از نوع واکنش آمريکايي ها در برابر اين رسوايي مي توان تا حدودي به اهميت اين موضوع پي برد.

«گلن گرين والد»، خبرنگار روزنامه انگليسي «گاردين» و اولين فردي که اسناد محرمانه اسنودن را منتشر کرد طي مصاحبه اي اذعان داشت، اين مامور سابق سازمان اطلاعات مرکزي آمريکا، حامل چنان اطلاعات مهمي است که با انتشار آن مي تواند «بدترين کابوس آمريکا» را رقم بزند! بنابر اين وي به دولت آمريکا پيشنهاد مي کند در پيگيري و برخورد با اين کارمند، بسيار محتاط باشد!

ماجرا کمتر از يک ماه پيش و ابتدا از هتلي در هنگ کنگ آغاز شد. وقتي اسنودن در اين هتل مستقر شده بود، اطلاعات محرمانه اي در باره جاسوسي آژانس امنيت ملي آمريکا(NSA) و اف بي آي از شهروندان خود را به دو روزنامه گاردين و واشنگتن پست داده بود. انتشار اين خبر، يعني کنترل مکالمات تلفني و سايت هاي اينترنتي شهروندان آمريکايي، سرو صداي زيادي به پا کرد. اما اين موضوع همه ماجرا نبود. رفته رفته مشخص شد، ايالات متحده نه تنها از شهروندان خود، بلکه حتي از شهروندان سرتاسر جهان جاسوسي مي کند.

ماجرا حتي به اينجا هم ختم نشد. بعدها بر اساس اطلاعاتي که به صورت مرحله اي از سوي اين فرد منتشر مي شد، مشخص گرديد حتي رهبران و ديپلمات هاي کشورهاي دنيا نيز از ماشين جاسوسي آمريکا در امان نبوده اند و کاخ سفيد علاوه بر شنود مکالمات تلفني، کنترل سايت هاي اينترنتي، چت روم ها و ايميل هاي ديپلمات هاي کشورهاي مختلف دنيا در سازمان ملل، دفاتر اتحاديه اروپا، سفارت خانه ها و ... را تحت کنترل داشته است. در آخرين مرحله از اين اسناد فاش شده نيز آمده، کاخ سفيد از مراکز نظامي و حتي تجاري کشورهاي اروپايي، آمريکايي و آسيايي هم جاسوسي مي کند.

ماجرا وقتي پيچيده تر شد که مشخص گرديد، برخي کشورها مثل آلمان، فرانسه يا انگليس علاوه بر اين که خود قرباني اين جاسوسي بوده اند، خود نيز در اين رسوايي دست داشته، اقدام به همکاري با آژانس امنيت ملي آمريکا در اين جاسوسي مي کرده اند. به عبارتي ايالات متحده حتي به نزديک ترين متحدين و همکاران خود در اين جاسوسي ها هم رحم نکرده است.

با اين حال گفته مي شود اسنودن هنوز اطلاعات فوق سري خود را منتشر نکرده و در صورت انتشار آنها ايالات متحده آمريکا دچار يک دردسر «تمام عيار» خواهد شد.

در اهميت اين رسوايي همين بس که اتحاديه اروپا و تني چند از رهبران کشورهاي اروپايي ضمن صدور بيانيه هاي متعدد مبني بر لزوم ارائه «توضيحات شفاف» از سوي کاخ سفيد، تهديد کرده اند در صورت اثبات اين اخبار، در برخي موافقت نامه هاي مهم مثلااقتصادي منعقد شده بين دو طرف تجديد نظر خواهند کرد. تجديد نظر در اجراي «موافقت نامه تجارت آزاد اروپا-آمريکا» يکي از مهم ترين موارد است که ايالات متحده تلاش هاي زيادي براي اجرايي شدن آن کرده و براي اين کشور حياتي است. آمريکايي ها مي گويند در صورت اجراي اين موافقت نامه، ميليون ها فرصت شغلي ايجاد شده و دولت اوباما مي تواند با اين موافقت نامه، بر چالش مهم بيکاري فائق آيد. فوايد اقتصادي و حتي سياسي اين توافق نامه به قدري براي آمريکا بالاست که تحليل آنها مقاله اي جدا مي طلبد.

به عنوان تنها يک مثال مي توان گفت، در صورت اجرايي شدن اين توافقنامه که به لطف افشاگري هاي اسنودن با خطر مواجه شده، ايالات متحده مي تواند بر رقبايي همچون ژاپن، چين، هند و ساير اقتصادهاي نو ظهور غلبه يافته و رفته رفته حتي به يکه تازي هاي دهه هاي بعد از جنگ جهاني دوم بينديشد!

اين موافقت نامه براي اروپاييان نيز بسيار حياتي است. آنها معتقدند در صورت اجرايي شدن اين برنامه، مي توانند بر بحران اقتصادي که سال هاست بر قاره اروپا سايه افکنده و کشورهاي مختلف اروپايي را با بحران هاي سياسي و امنيتي روبه رو کرده، چيره شوند. اين موضوع يکي از مهم ترين موضوعات ديدار سران آمريکا و کشورهاي اروپايي در نشست اخير سران گروه هشت در انگليس بود.

با توجه به ميزان اهميت اين توافقنامه، برخي معتقدند، اروپا به رغم خشمگين بودن از اين رسوايي نخواهد توانست از آن چشم پوشي کند اما ممکن است با اندکي کش و قوس، در نهايت مرحله اجرايي اين توافقنامه را کمي طولاني کند.

علت خشم مقامات اروپايي از اين رسوايي نيز قابل درک است. ايالات متحده با نوع موضع گيري هاي قلدرمآبانه اش نه تنها وجود چنين جاسوسي هاي گسترده اي را تاييد کرده بلکه از آن دفاع هم مي کند. کاخ سفيد مي گويد براي مبارزه با تروريسم لازم بوده که دست به چنين کارهايي بزند. اين جمله که از زبان بالاترين مقامات سياسي اين کشور از جمله شخص باراک اوباما بارها تکرار شده، بدين معني است که آمريکايي ها به همان اندازه اي که مثلاشبه نظاميان القاعده يا طالبان در افغانستان، پاکستان و يا يمن را خطرناک به حساب مي آورند، شهروندان و حتي مقامات آلمان، انگليس و فرانسه را هم خطرناک مي دانند!

باراک اوباما در يکي از موضع گيري هاي خود درباره اين رسوايي گفت: جاسوسي، نه تنها کار عجيبي نيست بلکه يک امر کاملاعادي است. چرا که به اعتقاد وي کار سازمان هاي اطلاعاتي که در همه کشورها وجود دارد همين است. بنا بر اين لزومي براي عذرخواهي نمي بيند.

البته مقامات کشورهايي که قرباني اين جاسوسي بوده اند، نظر ديگري دارند. حتي سازمان هاي حقوق بشري نيز فعال شده عليه مراکز اطلاعاتي آمريکا به صورت رسمي شکايت نامه تنظيم کرده اند. به اعتقاد آنها، ايالات متحده آمريکا بر خلاف ادعاهايش در مورد احترام به حقوق بشر، به صورت گسترده اقدام به نقض همان حقوق مي کند. اسنودن در يکي از اظهارات خود در باره چرايي افشاگري ها عليه کشورش، دولت آمريکا را به يک «ماشين جاسوسي بزرگ» تشبيه کرده بود که از «هر جنبنده اي که به نوعي با تکنولوژي سر و کار دارد جاسوسي مي کند.»

البته مقامات رسمي آمريکايي وقتي با اين شدت از اعتراض ها مواجه شدند، در مواضع خود کمي عقب نشيني کردند. آمريکايي ها مي گويند از طريق مجاري ديپلماتيک به کشورهايي که هدف جاسوسي قرار گرفته اند توضيح خواهند داد. البته اين توضيحات فقط از طريق ديپلماتيک خواهد بود و رسانه اي نخواهد شد!

چين و روسيه، نگراني اصلي آمريکا:

چين و روسيه به عنوان دو قدرت بزرگ اقتصادي و نظامي جهان به شمار مي روند که ايالات متحده آمريکا شايد بيش از ساير کشورها از اين دو ناحيه احساس خطر مي کند. به عنوان مثال چندي پيش هفته نامه اشپيگل طي گزارشي نتيجه گرفت در صورت انتشار اسناد جاسوسي آمريکا از چين، کاخ سفيد دچار مشکلات جدي خواهد شد. اسنودن تا کنون درباره جاسوسي آژانس هاي اطلاعاتي آمريکا از اين دو کشور سندي منتشر نکرده و احتمالااز اين پس نيز منتشر نخواهد کرد.

اسنودن به دنبال پناهندگي سياسي از روسيه است و روسيه نيز اعلام کرده تنها در صورتي با اين پناهندگي موافقت مي کند که وي اين افشاگري ها را متوقف کند. هرچند اين درخواست با موافقت اسنودن مواجه شده است اما هيچ عقل سليمي نمي تواند بپذيرد که مسکو، در حالي که منبع اصلي اطلاعات فوق سري دشمن نخست خود را در اختيار دارد، از اين اطلاعات چشم پوشي کند. بنابر اين به نظر مي رسد با وجود هشدارها و مخالفت هاي کاخ سفيد، روسيه براي به چنگ آوردن اين اطلاعات هم که شده، به اسنودن پناهندگي سياسي خواهد داد اما احتمالامانع از رسانه اي شدن آنها خواهد شد.

روسيه پيش از اين به بهانه هاي مختلف حاضر به استرداد اسنودن نشده و حتي اخيرا با برپايي يک کنفرانس خبري در فرودگاه مسکو و دعوت از فعالان حقوق بشر، خشم مقامات آمريکايي را هم بر انگيخته است. بلافاصله پس از برگزاري اين کنفرانس خبري که بازتاب بسيار گسترده اي هم داشت، اوباما طي تماسي تلفني از پوتين خواست وي را بازگرداند. اما با توجه به بيانيه کاخ سفيد، پاسخ پوتين منفي بوده است.

البته هستند تحليلگراني که معتقدند، احتمال بازگرداندن اسنودن به آمريکا از سوي مقامات روسي وجود دارد. به اعتقاد اين تحليلگران، با توجه به آنچه درباره اطلاعات فوق سري و با ارزش اسنودن گفته مي شود، و اهميت حياتي آن براي آمريکا، اين احتمال وجود دارد که کاخ سفيد حتي وارد يک معامله بزرگ با مسکو شود و مقامات کرملين نيز در ازاي امتيازات ويژه، وي را تحويل دهند.

نتيجه‌گيري:

هرچند جاسوسي آن هم از سوي کشوري با مختصات آمريکا امري غير عادي به شمار نمي آيد، اما جاسوسي با اين حجم و گستردگي و با اين روش را مي توان حداقل نادر شمرد. به عنوان مثال آمريکا ماهانه چيزي حدود 500 ميليون مکالمه تلفني در آلمان را شنود، ثبت و تجزيه تحليل مي کرد. مي توان به جرات ادعا کرد کنترل بسيار گسترده ايميل ها، سايت هاي اينترنتي، چت روم ها، مشترکان فيس بوک، توييتر، کارگذاشتن دستگاه هاي شنود در سفارتخانه ها، دفاتر اتحاديه اروپا، سازمان ملل و... آن هم براي همه کشورهاي دنيا و از همه اقشار جامعه (مردم عادي تا رهبران سياسي) در نوع خود امري بي سابقه محسوب مي شود که فقط و فقط از کشوري مثل آمريکا بر مي آيد.

اين مسئله حتي دستاويز گروهي از جمهوريخواهان براي استفاده هاي سياسي عليه دموکرات ها شده است که به نظر مي رسد اگر کمي زودتر صورت مي گرفت(قبل از انتخابات) حتي مي توانست در سرنوشت انتخاباتي باراک اوباما تاثير جدي بگذارد. جمهوريخواهان در حال حاضر به ناتواني دولت اوباما در بازگرداندن اسنودن متمرکز شده و سياست خارجي وي را به باد انتقاد گرفته اند.

گسترش بيش از پيش احساسات ضد آمريکايي، افزايش تنش هاي سياسي و حتي اقتصادي بين آمريکا و ساير کشورها، کاهش بيش از پيش اعتماد عمومي به اين کشور، افزايش فشارهاي داخلي و خارجي به کاخ سفيد در کنار لکه ننگ يک «رسوايي بزرگ» همه آن چيزي است که آمريکا از اين جاسوسي به دست آورده که به نظر نمي رسد به اين زودي ها نيز از شر آن خلاص شود.