مسلمانان بریتانیا و آینده هویت اسلامی
مترجم: سیدمحمد موسوی
سرگذشت دو میلیون مسلمان بریتانیا در مقایسه با جوامع مختلفی چون پاکستانیها، مراکشیها، یمینیها، ترکها، کردها، سومالیاییها و بوسنیاییها داستان رفاه و فقر است به طوری که تفاوت میان این دو طبقه بسیار زیاد بوده و قابل حس میباشد بعنوان نمونه میتوان به یک کمک رانندۀ هندی اشاره کرد که موفقیت غیر قابل تصوری نسبت به مسلمانان دیگر بدست آورده و نام او در دفتر رکوردهای بریتانیا ثبت شده است و حتی از او به عنوان یکی از ثروتمندترین مردان اروپا نام میبرند در میان مسلمانان بریتانیا از نظر رفاه اجتماعی تفاوت بسیار زیادی وجود دارد به طوری که یک تاجر سعودی در یک مجتمع مسکونی سه میلیون پوندی زندگی میکند و در مقابل، افراد دیگری با فقر زندگی خویش را سپری کرده و با وضعیت اءسفباری خانه بدوشی و آوارگی را تجربه میکنند زمانی که مسلمانان راهی بریتانیا شدند دوران اوج و شکوفایی اروپای اسلامی سپری شده بود سکونت تاریخی مسلمانان در بریتانیای کبیر به چهارصد سال پیش برمیگردد و این در حالی است که در روزگار امپراطوری عثمانی و مغرب مسافران زیادی از جزایر بریتانیا دیدن کردهاند شواهد و قرائن موجود نشان میدهد که از قرن هفدهم به بعد مسلمانان ملوان (دریانورد) و خدمتکاران مسلمان از شبهقارۀ هند که از توابع و مستعمرههای بریتانیا به شمار میآمده پای به بریتانیا گذاشتهاند
کشفیات جدید محمولههای بزرگ سکههای اسلامی و صنایع دستی که از یک کشتی غرق شده بدست آمده است نشان از دادوستد پررونق میان پادشاهی انگلستان و مراکش را به اثبات میرساند و این موضوع بیانگر این مطلب است که ملوانان مسلمانان شمال آفریقا نیز مانند همتایان هندوستانی خود در بریتانیا سکنی گزیدهاند نخستین جوامع اسلامی در بریتانیا مربوط به ملوانان یمنی است که به «ملوانان هند شرقی» معروف بودهاند آنها در محدودهی شهرهای بندری مانند لیورپول و کاردیف در اواسط قرن نوزدهم ساکن شدهاند روزهای اوج اسلام از طرفی مدیون مسلمانان و از طرفی دیگر مدیون کسانی بود که به دین اسلام گرویده بودند البته بودجهی آنان توسط بازرگانان مسلمان تاءمین میشد از آن جمله مراکز فرهنگی، میتوان به «مسجد شاه جهان» در واکینگ (woking) اشاره کرد که در سال 1889 توسط یک پزشک مجارستانی به نام «لیتنر» در بریتانیا ساخته شد «سر ریچارد بارتون» مسیحی از معدود غربیهایی است که در آن زمان با اسلام احساس تفاهم و همدلی کرده و مشارکت و نقش علوم و فرهنگ اسلامی را در پیشرفت و توسعهی زندگی بشریت ستوده است وی در توصیف این مسجد و ساختمان چندمنظورۀ آن سخنها گفته است که از آن میتوان به عنوان سرآغاز عصر حسن نیت و تفاهم بین این دو دین بزرگ یاد کرد و در همان زمان شخص دیگری به نام «ویلیام هنری کوئیلان» مسجدی در لیورپول تأسیس کرد در سال 1910 در لندن با کمک افرادی هم چون سیدامیرعلی و آقاخان مسجد شرق لندن ساخته شد
بدون شک میتوان از مسجد پارک رِجِنت (Ragent) به عنوان مادر مساجد که بالغ بر شش میلیون پوند قیمت دارد نام برد این مسجد که در مرکز لندن واقع است در سال 1944 توسط پادشاه بریتانیا «جرج چهارم» گشایش یافت زمین این مسجد مساحتی معادل 3/2 آکر(1) دارد که از سوی مقامات دولت بریتانیا به جامعهی مسلمانان هدیه شد تا مسلمانان قادر به احداث مساجد و مراکز فرهنگی اسلامی بوده و به امور مذهبی مربوط به خود اقدام نمایند
در حال حاضر تعداد مساجدی که در بریتانیا وجود دارد بالغ بر هفتصد مسجد میباشد البته جوامع نخستین مسلمانان نیز گسترش یافته و این روند در اواخر دههی (1950 و 1960م) با سیل مهاجرین از کشورهای مشترکالمنافع ادامه یافت بیشترین شما مهاجران از کشورهای پاکستان و بنگلادش ـ چه به صورت مستقیم و چه از طریق شمال آفریقا ـ به سوی بریتانیا سرازیر میشدند البته علاوه بر موارد یادشده، گروههای قابل توجه و نسبتاً بزرگی نیز از هند، جهان عرب، مالزی، بخشی از آفریقا و جاهای دیگر به بریتانیا آمدهاند جامعهی مسلمانانی که در آن دوره به بریتانیا آمده بودند به مانند سایر گروهها و اقلیتهای مهاجر زندگی مشابهی را در بریتانیا آغاز نمودند آنها در شهرهای مختلف سکنی گزیده برخی به عنوان کارگر وارد کارخانهها شده و در بازسازی پس از جنگ مشارکتی فعال داشتند و برخی دیگر همانند هندیها که از تجار و دارای مشاغل حرفهای به شمار میآمدند اساس بسیاری از افتخارات و شکوفاییهای امروزۀ مسلمانان را رقم زدند البته مهاجرین را میتوان به چند دسته تقسیم نمود
1 دستهای از این گروهها کسانی بودند که به دلایل اقتصادی به بریتانیا آمده بودند
2 دستهی دیگر آن عدهای بودند که برای رهایی از چنگ رژیمهای سرکوبگر از کشورهای خود گریخته و به بریتانیا آمده بودند
3 دستهای بودند که با تلفیقی از دو دلیل قبلی یعنی هم به دلایل اقتصادی و هم به خاطر ترس از آزار و اذیت رژیمهای سرکوبگر به این کشور مهاجرت کرده بودند از جمله علل مهاجرتها میتوان به جداسازی هند به پاکستان شرقی و غربی و احداث سد «مانگلا» در پاکستان که در دههی 1960 به خاطر آن 250 روستا به زیر آب رفت اشاره نمود و این علت انگیزۀ بسیار قوی برای ترک آن منطقه و ترک این کشورها توسط اتباع آنان بوده است در دههی 1970 مهاجران بیشتری از سوی مسلمانان بنگالی و ترکهای قبرس به بریتانیا آمدند با جداسازی قبرس به دو بخش ترکنشین و قبرسینشین در سال 1974 این سیل مهاجرت افزایش یافت و در خلال دهههای 1980 و 1990 گروههای مسلمان بیشتری در قالب پناهنده و از کشورهایی که در آن زمان با بحرانهایی روبرو بودند وارد بریتانیا شدند از جملهی این کشورها میتوان به عراق، ایران، افغانستان، سومالی، اریتره، بوسنی و کردهای ترکیه اشاره نمود حداقل یک سوم و حتی میتوان گفت که نیمی از مسلمانان بریتانیا در این کشور متولد شدهاند رهبران مسلمانان خوشبین نیز این حقیقت را پذیرفتهاند که تضمینی برای هویت اسلامی آنان در آینده وجود ندارد حال این که چگونه این نسل جدید میتواند از عهدۀ تعیین و حفظ هویت اسلامی خویش برآید ذهن اکثر رهبران مسلمانان را به خود مشغول کرده است
وظیفهی حراست و تصمیمگیری در مورد میراث مذهبی فرهنگی و اجتماعی مسلمانان بریتانیا بر عهدۀ تعداد زیادی از مساجد مراکز فرهنگی و سازمانهای اسلامی داخل این کشور است مسجد مرکزی لندن نیز بزرگترین جماعت مسلمانان را در روزهای جمعه در خود جای میدهد و در خلال اعیاد و جشنهای اسلامی جمعیتی بیش از پانزده هزار نفر در آن مسجد گرد هم آمده و جشن باشکوهی را برگزار مینمایند گروههای مهم و متعددی از قبیل اتحادیهی سازمانهای مسلمانان، اتحادیهی جهانی مسلمانان، شورای ائمهی جماعات مساجد بریتانیا، شورای جهانی صوفیان، شورای اسلامی اروپا، هیئت جهانی اسلامی، هیئت اسلامی بریتانیای کبیر، جامعهی ارشاد اسلامی و چهار هزار سازمان کوچک دیگر با فعالیتهای اجتماعی مسلمانان در این کشور در ارتباط هستند مسلمانان در اکثر بخشهای اقتصادی سهیم بوده و میتوان در بسیاری از صنایع از جمله صنایع نساجی خدمات اجتماعی و امور حرفهای آنها را مشاهده کرد جامعهی تجار مسلمانان در بریتانیا در بسیاری از مراکز توسعهی بسیار چشمگیری داشته است البته مسلمانان در مشاغل مهم دیگری مانند پزشکی، خدمات بهداشت ملی، آموزگاری، آموزش و پرورش عمومی و خصوصی و رشتههای مهندسی سهم بزرگی در جامعهی بریتانیا ایفا کرده و در امور سیاسی نیز سهم بهسزایی دارند یکی از آن افراد شخصی است به نام «محمد سرور» اهل گلاسکو که عضو پارلمان بریتانیا میباشد مسلمانان تلاش زیادی کردهاند تا بتوانند در عمق سیاست بریتانیا وارد شوند و برخی دیگر نیز احزاب مسلمانان بریتانیا را بوجود آوردهاند
در میان مسلمانان شمار زیادی اعرابی که به عنوان تاجر جهانگرد دانشجو و کسانی که برای درمان بیماری به بریتانیا آمده بودند مشاهده میشود اتاق بازرگانی بریتانیا و اعراب برآورد کردهاند که مقامات رسمی عرب بیش از شصت میلیارد دلار در بریتانیا سرمایهگذاری کردهاند از میان سرمایهگزاران عرب میتوان به دو گروه اشاره کرد یکی مقامات رسمی که همان دولتمردان میباشند و دستهی دیگر بخش خصوصی و شرکتهایی است که توسط سهامداران خصوصی اداره میشوند صادرات بریتانیا به کشورهای اسلامی در حال حاضر به بیش از بیستودو میلیارد دلار رسیده است این درآمد جدای از درآمدهای پنهان مانند صنعت جهانگردی تجهیزات نظامی و دفاعی و امثال آن میباشد در سال 1986 مقامات جهانگردی بریتانیا اعلام کردند که تعداد اعرابی که از بریتانیا دیدن کردهاند به مرز پانصد هزار تن رسیده است که اکثر آنها از کشورهایی همچون عربستان سعودی مصر بحرین و امارات متحدۀ عربی بودهاند که به طور متوسط هر کدام از آنها شانزده شب را در این کشور سپری کردند و هر جهانگرد در هر دیدار در حدود مبلغ 1350 پوند خرج کرده است که این هزینهها مبالغ میانگینی است که برای هر بازدیدکنندۀ خارجی در نظر گرفته شده است
پس از جنگ داخلی لبنان لندن به عنوان رهبر مرکز رسانههای عرب سر از موزهها گالریهای هنری و مؤسسات آموزشی درآورده و تأثیر نافذی بر پیکرۀ فرهنگ اسلامی و فرهنگ عربی از خود به جای گذاشته است انتشار کتاب آیات شیطانی به رابطههای میان جوامع اسلامی بریتانیا و جامعهی میزبان خدشههای فراوان وارد نمود رسانههای مغرض بریتانیا نیز مقولهی کتاب آیات شیطانی را در سطح وسیعی زیر پوشش تبلیغاتی خویش قرار دادند و به روشهای گوناگون به دفاع از انتشار این کتاب پرداخته و هر گونه مخالفت با آن را تقبیح و محکوم مینمودند این واقعیت که قانون بریتانیا مفهوم کفر و الحاد را فقط در خصوص مسیحیت به رسمیت شناخته بیانگر این مهم است که مسلمانان در بریتانیا با برخوردهای تبعیضآمیز بسیار سخت و نامناسب روبرو هستند این مطلب توسط گروههای حقوق بشر به اثبات رسیده و مدارکی دال بر این مطلب وجود دارد که از جملهی آنان میتوان به خودداری مقامات بریتانیا از تأسیس مدارس مسلمانان در برخی از مقاطع زمانی یاد کرد وقایع سیاسی خاورمیانه از قبیل لبنان انتفاضه و جنگ خلیج فارس و برخی دیگر از وقایع اخیر در برخی از مناطق مسلماننشین باعث بوجود آمدن تصویر بسیار منفی از مسلمانان شده است
«موهیبور رحمان» رئیس فدارسیون جوامع اسلامی بریتانیا در سخنانی خاطرنشان کرد که اسلام تمدنی جدید و پرشور را به اروپا ارمغان آورد امروزه مسلمانان در محیطهای پرمخاطرهتری قرار دارند و این در حالی است که رشد جمعیت مسلمانان در بریتانیا رو به فزونی یافته است و میزان زاد و ولد آموزش و تحصیل آنها از سطح بالاتری برخوردار شده است و مسلمانان تلاش بیشتری برای شناخت هویت خویش به عنوان یک مسلمان بریتانیایی به خرج داده و آیندۀ زندگی خویش را در این جزایر مییابند «رحمان» در ادامهی صحبتهایش به این نکته اشاره کرد که پیشرفت و توسعه به تغییرات انجام شده در نگراشها و رویکردها وابسته است وی افزود که جامعه میبایست در خصوص نیازهای شهروندان خویش ابراز همدردی نموده و نسبت به اختلافات صبور و با مشکلات اولیهای که این جوامع با آن روبرو هستند مدارا کنند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
