مأموریت زیباری برای ترغیب ایران

سیدعلی موسوی‌خلخالی

«هوشیار زیباری» وزیر امور خارجه عراق با هدف قانع ساختن مقام‌های ایرانی برای شرکت در کنفرانس شرم‌الشیخ به تهران آمده است. اهمیت کنفرانس شرم‌الشیخ برای عراقی‌ها به اندازه‌ای است که مقام‌های عراقی خود شخصاً وارد عمل شده و سفرهای منطقه‌ای را برای مشروعیت بین‌المللی بخشیدن به این نشست آغاز کرده‌اند.

کنفرانس شرم‌الشیخ نه تنها برای عراقی‌ها بلکه برای آمریکایی‌ها نیز از اهمیت بسیار ویژه‌ای برخوردار است. زیرا این کنفرانس می‌تواند به تلاش‌های آمریکا برای مهار خشونت‌ها در عراق مشروعیت بین‌المللی دهد. اما در این میان بزرگترین چالشی که برای آمریکایی‌ها پدید آمده، عدم تمایل ایران برای شرکت در این کنفرانس است. یعنی دقیقاً همان چیزی که مأموریت زیباری به تهران را موجب شده است.

ایرانی‌ها به چند دلیل حاضر نیستند در این کنفرانس شرکت کنند، نخست این‌که ایرانی‌ها با مکان جغرافیایی کنفرانس مشکل دارند. شرم‌الشیخ جایی نیست که مورد پسند ایرانی‌ها باشد. به ویژه این‌که پیش از این مصری‌ها بارها از به رسمیت نشناختن دولت جدید عراق ابایی نداشتند و حتی در نشست‌های متعدد اتحادیه عرب در موضع‌گیری‌های غیر رسمی خواستار سقوط دولت عراق شده‌اند. برای مثال می‌توان به اظهارات عمر موسی دبیر کل اتحادیه عرب که یک مقام ذی‌نفوذ مصری نیز محسوب می‌شود، در اجلاس اخیر اتحادیه عرب در ریاض اشاره کرد که به طور رسمی خواستار انحلال پارلمان، دولت و قانون اساسی عراق شده بود. در حالی که ایرانی‌ها بارها از دولت عراق و حکومت جدید آن حمایت کرده و در بسیاری از موارد پشتیبان آن بوده‌اند. بنابراین تعیین شرم‌الشیخ به عنوان میزبان برای مقام‌های ایرانی چندان مورد پسند نیست. به ویژه این‌که نوری مالکی نخست‌وزیر عراق نیز موضعی مشابه موضع ایران دارد. دلیل دوم به روابط ایران و مصر بازمی‌گردد. ایران و مصر سالهاست که با یکدیگر رابطه ندارند و در بسیاری از مواضع سیاسی در تضاد با یکدیگر به سر می‌برند. از این رو حضور خود را در کشوری که مخالف سیاست‌هایشان است را به نوعی پذیرش بدون هزینه سیاست‌های مخالف خود می‌دانند.

دلیل سوم این‌که ایرانی‌ها حاضر نیستند به کشوری که هیچ نقشی در روند سیاسی عراق نداشته اجازه حضور در رقابتی برابر دهند. به ویژه این‌که حضور یک حضور بی‌هزینه برای مصر است و پذیرش رقیبی است که بدون هیج هزینه‌ای خود را مدعی می‌داند.

دلیل چهارم به روابط ایران و آمریکا باز می‌گردد. آمریکایی‌ها نزدیک به یکصد روز پیش دیپلمات‌های ایرانی را در شهر اربیل عراق آن هم در حالی که میهمان رئیس‌جمهور عراق بودند دستگیر کردند و تا به امروز هیچ مدرک و سندی که نشان از دلایل آنها برای دستگیری این دیپلمات‌ها باشد، ارائه نکرده‌اند، مقام‌های ایرانی حاضر نیستند در کنفرانسی شرکت کنند که گردانندگان آن رفتاری قلدرمابانه با آنها داشته‌اند.

اما با تمام این احوال، آمریکایی‌ها اصرار دارند که مقام‌های ایرانی در سطح عالی در کنفرانس شرم‌الشیخ شرکت کنند. اصرار آمریکایی‌ها را در اظهارات جداگانه جورج بوش رئیس‌جمهوری آمریکا و «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آن کشور به وضوح می‌توان دید. اما مسئله اصلی این است که آمریکایی‌ها حاضر نیستند به ایرانی‌ها هرگونه امتیازی دهند. در حقیقت آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند از امتیازهای ایرانی به نفع متحدان عرب‌شان استفاده کنند. به عبارت دیگر مقام‌های کاخ سفید، قصد دارند هزینه افزایش اعتبار اعراب را از کیسه ایرانی‌ها ببخشند. حتی برای رسیدن به این هدف حاضر شده‌اند لحن خود را متعادل کرده تا ایران را برای شرکت در این کنفرانس ترغیب کنند. «آدام ارلی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات متحده در مناظره‌ای که با حضور مقام‌هایی از ایران، آمریکا و عراق و یک تحلیلگر لبنانی در شبکه العربیه 23 آوریل پخش شد، با لحنی ملایم‌تر از همیشه اعلام کرد حاضریم فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران را به رسمیت بشناسیم و در صورتی که مقام‌های ایرانی ثابت کنند قصد یافتن به سلاح هسته‌ای را ندارند، حاضریم با آنها به گفت‌وگو نشسته و به حل اختلاف بپردازیم. اما اظهارات آدام ارلی با مواضع اتحادیه اروپا که تحریم‌ها را علیه ایران تشدید کرده است، خنثی شد. در همان کنفرانس مقام ایرانی اظهارات ارلی را به چالش کشید و آن را غیر قابل اطمینان دانست.

دلایل فوق‌الذکر نشان می‌دهد، چرا ایرانی‌ها تمایلی به حضور در این کنفرانس ندارند. سوالی که در این میان برای بسیاری مطرح شده این است که با وجود این‌که آمریکایی‌ها با دولت سوریه نیز مشکل دارند اما پذیرفته‌اند به آنها امتیازهایی دهند پس چرا حاضر نیستند به ایران که منافع مشترک بسیاری با آن در عراق دارند، امتیاز دهند؟