«نلسون ماندلا»؛ مبارز درهمه عمر

سرويس خارجي: «نلسون ماندلا» قهرمان مبارزه با آپارتايد، رئيس‌جمهور پيشين و پدربزرگ آفريقاي جنوبي در نود و چهارمين بهار زندگي خود همچون سه دهه‌اي که در زندان رژيم آپارتايد، قهرمانانه سپري کرد، صبورانه با بيماري دست و پنجه نرم مي‌کند.نلسون ماندلا که براي دومين بار طي چند ماه به بيمارستان منتقل شد، 27 سال از عمر خود را در دوره رژيم آپارتايد در آفريقاي جنوبي در زندان سپري کرد، اما پس از آن به عنوان اولين رئيس جمهور سياه پوست روي کار آمد و برنده جايزه صلح نوبل نيز شد.

اين مرد 94 ساله که وضعيت سلامت وي به دليل کهولت سن و ابتلا به عفونت ريوي به تدريج وخيم‌تر مي‌شود از محبوبترين شخصيت‌هاي مردمي جهان است، اگر چه از سال 2010 در انظار عمومي ظاهر نشده است.ماندلا نخستين رئيس جمهور آفريقاي جنوبي است که در انتخابات دموکراتيک عمومي برگزيده شد. وي پيش از رياست جمهوري، از فعالان برجسته مبارزه با آپارتايد در آفريقاي جنوبي و رهبر کنگره ملي آفريقا بود.ماندلا به خاطر شرکت در فعاليت‌هاي مقاومت مسلحانه مخفي، محاکمه و زنداني شد. ماندلا روز يازدهم فوريه 1990 زماني که پس از قريب به سه دهه تحمل حبس در رژيم آپارتايد از زندان آزاد شد، همه چشم‌هارادرجهان به خود دوخت و پس از چهار سال، اين زنداني رئيس جمهور کشورش شد و مسير آشتي ملي در آفريقاي جنوبي را بنيان نهاد. اعتبار اکثريت سياهپوست اين کشور را به آنها بازگرداند و البته به سفيدپوستان نيز اطمينان خاطر داد که «تغيير» نمي‌تواند چيز نگران کننده‌اي براي آنها باشد. اسقف اعظم «دزموند توتو» که خود نيز برنده جايزه صلح نوبل است مي‌گويد: ماندلا در سال 1994 به قدرت رسيد، اما بخشش و مهرباني که در روحش موج مي‌زد، به وي اجازه نداد کساني را که روزي در حق وي ظلم و جفا روا داشته بودند، مجازات کند .

از کودکي تا جواني

«نلسون روليهلاهلا ماندلا» در هجدهم ژوئيه 1918 (برابر با 26 تير 1297 خورشيدي) در خانواده «تمبو» در روستاي کوچک «موزو» در ناحيه «متاتا»، مرکز مناطق «ترانسکي» از استان کيپ آفريقاي جنوبي به دنيا آمد. پدر ماندلا، «گادلا هنري مپهاکانييسوا» عضو شوراي سلطنتي مردم تمبو بود، او از زمان تولد اين مقام را به ارث برده بود و ماندلا نيز قرار بود چنين مقامي را به ارث ببرد. پدر ماندلا نقشي اساسي در به سلطنت رسيدن «جونگينتابا دالينديبو» در تمبو داشت، دالينديبو نيز پس از مرگ گادلا با به فرزندي گرفتن ماندلا به صورت غير رسمي، اين لطف وي را جبران کرد. روليهلاهلا ماندلا در هفت سالگي، نخستين عضو خانواده خود بود که به مدرسه پا گذاشت، وي در مدرسه توسط يک معلم متديست، با تبعيت از نام «هوراشيو نلسون» درياسالار انگليسي، «نلسون» نام نهاده شد. پدر روليهلاهلا وقتي وي 9 ساله بود براثر بيماري سل درگذشت، و جونگينتابا، نايب السلطنه، سرپرستي وي را بر عهده گرفت.

ماندلا در يک مدرسه مذهبي در همسايگي محل زندگي نايب السلطنه مشغول به تحصيل شد. بر اساس رسوم تمبو، او در 16 سالگي در موسسه شبانه روزي «کلارک بري» مشغول به تحصيل فرهنگ غرب شد. او به جاي سه سال، در دو سال مدرک مقدماتي خود را اخذ کرد.ماندلا در 19 سالگي، در سال 1937 به «هلدتون» دانشکده «وسلي» در «فورت بيوفورت» که بيشتر اعضاي خانواده سلطنتي در آن مشغول به تحصيل بودند، عزيمت کرد و به ورزش‌هاي بوکس و دو و ميداني علاقه‌ مند شد. پس از شرکت در کنکور، وي شروع به تحصيل در مقطع کارشناسي علوم انساني در دانشگاه «فورت هار» کرد. او در اين دانشگاه با «اوليور تامبو» آشنا شد و آنها تبديل به دوست و همکار هميشگي يکديگر شدند.

ماندلا در پايان سال اول تحصيلات خود، در تحريم شوراي نمايندگي دانشجويان که در اعتراض به سياست‌هاي دانشگاه انجام گرفت شرکت کرد و پس از آن از فورت هار اخراج شد. کمي پس از آن، جونيگنتابا به ماندلا و «جاستيس» پسر نايب السلطنه که وارث تاج و تخت بوداعلام کرد که قصد دارد براي هر دوي آنها مراسم ازدواج ترتيب دهد. هر دو مرد جوان با ناراحتي از اين مساله به جاي آنکه ازدواج کنند، تصميم گرفتند راحتي قلمرو نايب‌السلطنه را رها کرده و به ژوهانسبورگ، تنها جايي که امکانش بود بگريزند.ماندلا به محض ورود به ژوهانسبورگ، به عنوان نگهبان معدن شروع به کار کرد، امابلافاصله پس از آنکه کارفرماي وي پي برد که ماندلا پسر خوانده نايب‌السطنه ‌است که از خانه گريخته، وي را اخراج کرد. پس از آن ماندلا به لطف ارتباطي که با دوست و همکار خود «والتر سيسولو» داشت به عنوان منشي يک شرکت حقوقي شروع به کار کرد. ماندلا حين کار، تحصيلات خويش را به صورت مکاتبه‌اي در دانشگاه آفريقاي جنوبي(UNISA) به اتمام رساند و پس از آن شروع به تحصيل در رشته حقوق در دانشگاه «وايت واترسرند» کرد. ماندلا در اين مدت در شهرکي به نام «الکساندرا» زندگي مي‌کرد.

مقاومت مسلحانه

ماندلا در سال 1961 فرمانده عالي جناح مسلح کنگره ملي آفريقا بود. سپس سال بعد در الجزاير و اتيوپي آموزش‌هاي نظامي ديدوپس از يک سال مقاومت مخفيانه، دستگيرودر سال 1964 به حبس ابد محکوم شد.

ماندلا پس از آن در بيانيه‌اي اعلام کرد: در طول زندگي خود براي ملت آفريقا و عليه سيطره سفيد پوستان يا سيطره سياه پوستان مبارزه و از نمونه يک جامعه دموکراتيک آزاد دفاع کردم و آماده‌ام در اين راه جان خود را از دست بدهم.ماندلا 18 سال از دوران حبس خود را در جزيره «روبن» سپري کرد و پس از آن در سال 1982 به زندان «بولزمور» در کيپ تاون منتقل شد و سپس در زندان «ويکتور فيرستر» در شهر «بارل» زنداني بود. ماندلا پس از آزادي از زندان در سال 1990، سياست صلح‌طلبي را در پيش گرفت و اين امر منجر به تسهيل انتقال آفريقاي جنوبي به سمت دموکراسي‌ شد که نماينده تمامي اقشار مردم باشد.

تبعيض‌نژادي

در سال 1948 حزب ملي آفريقاي جنوبي (رژيم آپارتايد) از طريق راي‌گيري به قدرت رسيد و شروع به انجام يک رشته قوانين مبني بر جداسازي نژادي که به نام «آپارتايد» شناخته مي‌شود کرد. اين تبعيض در مورد ثروت به دست آمده از صنعتي سازي سريع دهه‌هاي 50، 60 و 70 ميلادي نيز به کار رفت.در حالي که اقليت سفيدپوستان آفريقاي جنوبي از بالاترين استاندارد زندگي قاره آفريقا، که برابر سطح زندگي در کشورهاي غربي جهان اول بود، برخوردار شده بودند، اکثريت سياه‌پوستان از لحاظ هرگونه استانداردي همچون درآمد، تحصيل و حتي ورود به ادارات دولتي، مورد تبعيض قرار داشتند.

آپارتايد نژادي در آفريقاي جنوبي روز به روز در جهان باعث جنجال بيشتر مي‌شد و به تحريم‌هاي خارجي کشورهاي غربي و شورش و سرکوب‌هاي داخلي انجاميد.سرکوب شديد توسط دولت متشکل از سفيدپوستان و مقاومت، اعتصاب، راهپيمايي، اعتراض و خرابکاري توسط احزاب ضد آپارتايد به‌ويژه کنگره ملي آفريقا(ANC) در آفريقاي جنوبي، ديرزماني ادامه داشت تا در سال 1990 دولت حزب ملي نخستين گام براي مذاکره کناره‌گيري از قدرت را با لغو ممنوعيت کنگره ملي آفريقا و ديگر نهادهاي سياسي چپ‌گرا برداشت و نلسون ماندلا را بعد از 27 سال زندان، آزاد کرد.قوانين آپارتايد به تدريج از کتاب‌هاي قانون حذف شدند و اولين انتخابات چند نژادي در سال 1994 برگزار شد. حزب کنگره ملي آفريقا (ANC) با اکثريت آرا پيروز انتخابات شد و از آن زمان تاکنون، قدرت را در دست داشته‌ است.

از ترک قدرت تا بيماري

ماندلا تا سال 1999 براي يک دوره پنج ساله رياست جمهوري در آفريقاي جنوبي را در اختيار داشت، اما پس از آن از صحنه سياست خارج شد.

وي پس از آن نقش ميانجيگر در مناقشات مختلف کشورها به خصوص جنگ بوروندي رابر عهده داشت.

ماندلا پس از دريافت جوايزي در طول چهار دهه، هم اکنون يک چهره سرشناس است که همچنان در مورد مسائل مهم، عقايد خود را ابراز مي‌دارد. وي را در آفريقاي جنوبي اغلب تحت عنوان «موديبا» مي‌شناسند. اين عنوان افتخاري را بزرگان خاندان ماندلا به وي داده‌اند و بسياري از مردم آفريقاي جنوبي نيز به نشانه احترام وي را «مخولو» ياپدربزرگ صدا مي‌زنند.

در سال 1998 ماندلا در سن 80 سالگي با «گراکا ماشل» بيوه «سامورا ماشل» رئيس جمهور فقيد موزامبيک ازدواج کرد.ماندلا در 83 سالگي به سرطان پروستات مبتلا شد و تحت عمل جراحي قرار گرفت و در سال 2004 اعلام کرد که فعاليت‌هاي عمومي خود را کاهش مي‌دهد تا بقيه عمر خود را با خانواده و دوستان در زادگاه خود در روستا با آرامش بيشتر سپري کند.ماندلا سه فرزند دختر دارد.

در سال 2009 سازمان ملل براي گراميداشت وي روز تولدش را روزي جهاني اعلام کرد.ماندلا آخرين بار در سال 2010 در مسابقات جام جهاني فوتبال در آفريقاي جنوبي در ملاء عام حاضر شد .

ماندلا، قهرمان آپارتايد، رئيس جمهور و پدربزرگ ملت رنگين کمان اين روزها همچون دوران مقاومت خود عليه ظلم و تبعيض با بيماري دست و پنجه نرم مي‌کند .اغلب از آفريقاي جنوبي به‌ عنوان ملت رنگين‌کمان ياد مي‌کنند، اين اصطلاح را اسقف اعظم «دزموند توتو» خلق کرد و بعدها رئيس‌جمهور آفريقاي جنوبي نلسون ماندلا، از آن به عنوان استعاره‌اي براي توصيف پيشرفت‌هاي جديدو تنوعات فرهنگي نشات گرفته از ايدئولوژي مبارزه با آپارتايد استفاده کرد.