خانیکی: با آمدن هاشمی آگاهی بوجود آمد

حمیدرضا جلایی‌پور استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران در نشست "تحیل جامعه شناختی رفتار مردم در انتخابات ریاست جمهوری" با اشاره به اینکه انتخابات ریاست جمهوری این دوره را جنبش ملی باید خواند و گفت: در جامعه ایران یک پتانسیل جنبشی وجود دارد اما در طی چند سال اخیر به دلیل برخی مسائل دچار ازخودفرورفتگی شده بود.

به گزارش خبرنگار مهر، جلائی پور  انتخابات ریاست جمهوری سال 92 را جنبشی برق­ آسا و غافلگیر کننده عنوان کرد و گفت: گفتمان اعتدال گرایی در برابر اصول گرایی موضوعی است که می­توان مفصل به آن پرداخت، اما سوال اینجاست که چرا حجت الاسلام روحانی موفق شد در این انتخابات در دور اول به پیروزی قاطعی دست یابد؟ از انتخابات سال 88 تا انتخابات ریاست جمهوری این دوره، مخالفان ساماندهی وسیعی را به انجام رساندند، با این همه جالب اینجا بود که تعداد کاندیداها و حضور از قشرهای مختلف تنوعی فراهم کرده بود و کمک می­ کرد هر قشری انتخاب آزاد و متناسب با سلیقه خود را داشته باشد، اما حادثه غیرمنتظره این بود که رأی قاطع و چشم­گیری در همان دور اول داشته باشیم.

وی افزود: در جریان انتخابات اخیر برخلاف انتظار تندروها، در روزهای منتهی به انتخابات یک جنبش فراگیر انتخاباتی به صورت برق آسا شکل گرفت از همین رو ما باید به پتانسیل جنبش جامعه ایران توجه داشته باشیم. چرا چنین جنبش انتخاباتی جرقه­ آسایی انجام شد؟ و این موضوعی است که باید تبیین شود.

استاد دانشگاه تهران با اشاره به اینکه این رخداد غیرمنتظره در واقع نشان­ دهنده استعداد جامعه ایران بود، ادامه داد: بسیاری از کارشناسان معتقدند فشارهای اقتصادی، افزایش تورم، افزایش بیکاری، کاهش درآمد دولت و .... منجر به این انتخاب و این حرکت ملی شد، اما معتقدم چنین عواملی در حالت عادی باید منجر به شورش یا انتقلاب شود، نه یک جنبش مدنی، قانونی و شورانگیز.

این استاد جامعه شناسی یادآور شد: این جنبش نشان دهنده آن است که فردیت در بخش زیادی از جامعه شکل گرفته است، افرادی که ممکن است عضو هیچ حزب یا گروه خاصی نباشند اما چنین جنبشی را خلق کردند، از همین رو من عنوان «فردیت نهادینه شده» را برای آن انتخاب می­کنم.

وی افزود: عاملی که باعث شد این جنبش به وقوع بپیوندد به هوشیاری مردم مربوط می­ شود. برخی اصلاح­ طلبان و هواداران آنها نه تنها واقعیت جامعه ایران که واقعیت انتخابات را شناختند، روند نارضایتی را تشخیص دادند و به این اطمینان رسیده بودند که با وجود تمام نارضایتی­ ها مردم ایران در این دوره از انتخابات شرکت خواهند کرد.

جلائی پور با اشاره به اینکه در جامعه ایران پتانسیل جنبشی فراگیر است، گفت: در جامعه ایران یک پتانسیل جنبشی وجود دارد اما در طی چند سال اخیر به دلیل برخی مسائل دچار ازخودفرورفتگی شده بود. جنبش­های اجتماعی دارای ویژگی های منحصر به خود هستند که انتخابات این دوره به عنوان یک جنبش ملی آن ویژگی­ها را دربرداشت.

هادی خانیکی نیز در این نشست در سخنانی با اشاره به نظرسنجی‌هایی که قبل از انتخابات و روزهای منتهی به انتخابات انجام می‌شد، اظهار کرد: بسیاری از نظرسنجی‌ها سمت و سویی که امروز شاهد آن هستیم را نشان می‌داد اما اعلام نمی‌شدند و معتبرترین نظرسنجی‌ها متعلق به سازمان صداوسیماست که اتفاقا نتایج آن نشان می‌دهد سمت و سوی مردم به همان جهتی بود که در انتخابات حرکت کردند اما نتیجه اعلام نشد.   وی با اشاره به ظرفیت‌های رسانه‌ای گروه‌ها و کاندیداهای مختلف در انتخابات اظهار کرد:

پیروز انتخابات با کمترین برخورداری از فرصت‌های رسانه‌ای توانست موفق شود و از دورترین روستاها تا مراکز شهری، خانواده شهدا، نخبگان، دانشجویان و امثال اینها به او رای دادند. در برخی جاها که صندوق سیار وجود داشت، مثلا در استانداری‌ها، صددرصد به روحانی رای دادند.   این استاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: در سال 92 شاهد مجموعه ترکیبی از رسانه‌ها بودیم که بر آراء مردم تاثیرگذار بودند. کاندیداها از فرصت‌های محدودی که در کمال ناباوری تلویزیون در اختیار آنها قرار داد استفاده کردند و ارتباطات میان‌فردی و سیاسی با جامعه ایجاد کردند که به نوعی مبتنی بر دیالکتیک انتقادی بود. از یک سال پیش اصلاح‌طلبان با محدودیت‌های امنیتی و سیاسی روبرو بودند و فضایی را نمی‌دیدند که بخواهند وارد عرصه انتخابات شوند و از همین رو آنها به سمت کاندیداهایی رفتند که خودشان رسانه بودند.  

خانیکی افزود: با آمدن هاشمی، دیالکتیک انتقادی به سطح جامعه منتقل شد و خود به خود صفی از هوشیاری و آگاهی به وجود آمد که به بروز تصمیمات عقلانی در حاکمیت نیز کمک کرد و البته معتقدم نیستم که این تصمیمات به طور کامل عقلانی بوده باشد و آنچه بعد از انتخابات شاهد بودیم، شکل‌گیری گفتمان اصلاح‌طلبی یا اعتدال‌گرایی یا ترکیبی از این دو در کنار اصولگرایی معتدل بود.   وی با اشاره به برخی تحلیل‌ها درباره وضعیت آراء اقشاری از جامعه گفت: برخی قبل از انتخابات معتقد بودند که فرودستان جامعه به اعتبار نوعی رسیدگی معیشتی که به آنها از سوی دولت شده بود رفتاری در برابر طبقه متوسط خواهند داشت اما چنین اتفاقی نیفتاد و فرودستان جامعه بیشترین اقبال را به شخص آقای روحانی داشتند، بویژه اینکه مناطق محروم و استان‌های حاشیه‌ای از شهرهای بزرگ در رای به آقای روحانی جلوتر بودند.   این استاد دانشگاه ادامه داد: جامعه نسبت به سرنوشت عقلانیت و ثبات در آینده نگران شده بود و مطمئن نبود که اگر این عقلانیت اکنون شکل نگیرد آینده روشنی در انتظارش باشد. من در انتخابات یک کاندیدا را ندیدم که از وضع موجود در کشور دفاع کند و همه از این وضعیت نگران بودند و این یکی از ویژگی‌های انتخابات 92 بود.