درباره توقیف یک روزنامه

صادق زیبا کلام / استاد دانشگاه

در عرف حقوقی تقریبا تمامی کشورها، سنگین ترین مجازات اعدام است. آنها هم که اعدام را لغو کرده اند، حبس سنگین را جایگزین اعدام کرده اند. اگر برای لحظه ای انسان را با یک روزنامه مقایسه کنیم، می توان گفت که بستن یک روزنامه، به معنای صدور حکم اعدام برای آن است. صدور حکم اعدام برای یک مجرم اما به عنوان سنگین ترین مجازات است. معمولا اعدام را برای قتل نفس صادر می کنند. به عبارت دیگر، اگر کسی آدم نکشته باشد ولو آنکه جرم سنگینی هم مرتکب شده باشد او را اعدام نمی کنند. چرا که همانطور که تاکید شد، مجازات اعدام، سنگین ترین مجازات است. یک روزنامه هم وقتی بسته می شود عملا اعدام می شود چرا که دیگر حیات ندارد. روزنامه شرق روز چهارشنبه 5 مهر ماه « اعدام شد ».

چرا که در روز پنج شنبه بر روی پیشخوان یا دکه روزنامه فروشی ها دیگر حضور نداشت، « مرده» بود. اگر بازگردیم به قیاس میان روزنامه و یک انسان، جرم روزنامه شرق خیلی سنگین می بایستی بوده باشد. چرا که در مواردی برای دادگاه یقین می شود که قتل از روی عمد نبوده، متهم اعدام نمی شود. متهم قتل غیر عمد، مدتی محکومیت زندان می گیرد یا جریمه می شود و یا سایر مجازات های دیگر. مجازات اعدام فقط در صورتی صادر می شود که برای دادگاه اثبات شود که متهم با قصد و غرض، با نیت قبلی و یا فراهم اوردن مقدمات قتل مرتکب آن شده است. در غیر این صورت، یعنی اگر برای دادگاه احراز شود که قتل غیر عمد بوده رأی اعدام تبدیل می شود به مجازات های خفیف تر.

مسئولان، روزنامه شرق را به سنگین ترین مجازات ممکنه یعنی بسته شدن یا « اعدام » محکوم کردند. ثانیا با صدور حکم اعدام برای روزنامه شرق، مسئولان در حقیقت معتقدند که شرق تعمداً عمل قتل را مرتکب شده است. به عبارت دیگر از نظر مسئولان این احتمال وجود ندارد که آن خلاف از روی « عمد » نبوده باشد. از نظر مسئولان این احتمال وجود ندارد که آقای هادی حیدری در کشیدن آن کاریکاتور هدف و نیت اش، قصد و غرضش آن نبوده که خواسته باشد به جنگ و رزمندگان  توهین کرده باشد. با رای به بستن روزنامه شرق مسئولان در واقع می گویند که هادی حیدری و هیئت تحریریه روزنامه شرق، تعمدا  آن کاریکاتور را کشیده و در روزنامه چاپ می کند.

آیا این فرض درست است؟ آیا روزنامه شرق تعمدا مرتکب آن توهین شده است؟ چگونه واقعاً می توان باور داشت که روزنامه شرق تعمدا خواسته تا به جنگ و رزمندگان توهین نماید؟

محض اطلاع بسیاری که هادی حیدری را نمی شناسند، او خود فرزند یک رزمنده است و تعلق به خانواده ای بسار متدین دارد. اما فرض بگیریم که اینها باعث نمی شود که هادی حیدری را در هیبت یک ضد انقلاب تصور نکنیم. فرض بگیریم که حق با مسئولان است و هادی حیدری تعمداً خواسته به جنگ و رزمندگان دوران جنگ توهین کند. آیا هیئت تحریریه روزنامه شرق هم می خواسته ارزش های دفاع مقدس را خدشه دار نماید؟ سابقه و پیشینه سیاسی و اجتماعی تک تک اعضای هیئت تحریریه روزنامه شرق روشن تر از آن است که بشود ابداً چنین ظن و گمانی را در مورد آنها تصور کرد. اما باز هم فرض بگیریم که حق با مسئولان است و هیئت تحریریه روزنامه شرق مخالف ارزش های دفاع مقدس هستند. آیا این قدر عقلشان نمی رسید که اگر در این شرایط آن کاریکاتور را در روزنامه چاپ کنند با چه واکنشی رو به رو می شوند؟ آیا می توان باور کرد که مجموعه تیم هیئت تحریریه روزنامه شرق فاقد این میزان قوه تشخیص هستند که متوجه نشوند که چاپ آن کاریکاتور چه طوفانی را ممکن است علیه روزنامه به راه بیندازد؟

آیا به خاطر حفظ و حراست از منافع روزنامه و نزدیک به 100 نفر که مستقیما در خدمت روزنامه هستند هم که شده بود، آنها ان کاریکاتور را حاضر نمی شدند چاپ کنند؟

واقعیت تلخ آن است که جرم صورت گرفته یا به زبان حقوقی « بزه انتسابی » (چاپ کاریکاتور هادی حیدری) را با هیچ استدلال و منطقی نمی توان از روی عمد یا تعمدی دانست.

به عبارت دیگر حتی اگر فرض کنیم که کاریکاتور هادی حیدری قطعا توهین به دفاع مقدس است (که خود قابل بحث است) این جرم، این خطا، این گناه، یقینا از روی عمد و با نیت خدشه وارد کردن به ارزش های دفاع مقدس صورت نگرفته است. در بدبینانه ترین حالت (یعنی اگر کاریکاتور را قطعا توهین بدانیم) این توهین از روی عمد و قصد و قرض قطعی نبوده است. نه هادی حیدری و نه به طریق اولی هیئت تحریریه روزنامه شرق با علم و آگاهی کامل از اینکه آن کاریکاتور توهین به ارزش های دفاع مقدس است، آن را چاپ نکردند. دست کم برای حفظ منافع خودشان هم که شده بود، آن کار را نمی کردند.

اینها را که انسان کنار هم می چیند نمی تواند به یک نتیجه گیری تلخ و دردناک نرسد. اینکه عده ه ای منتظر یک بهانه و مستمسک بودند تا از شرق انتقام بگیرند.