آرامبخشهای معنوی
صفاءالدین تبرائیان (همشهری جهان) / WWW.nogte.net
شکلگیری مجلس
پیدایی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، به سال 1981 بازمیگردد. تأسیس مجلس به دنبال گفتوگوهای مفصل و رایزنیهای فراوان نخبگان معارض در صحنه سیاسی عراق صورت گرفت که هر یک از آنها، نظرگاه سیاسی خاصی را نمایندگی میکردند، لیکن مخرج مشترک همه آنها یافتن راهحلی به منظور خروج از بنبست سیاسی موجود و اتفاقنظر بر نوع سمتگیری در رویارویی با رژیم بعث حاکم بر عراق بود.
در گام نخست، موضوع ایجاد مجلس اعلا مطرح نبود. از این رو سنگ بنای آنچه به، «ارتش آزادیبخش اسلامی در عراق» نام برده شده، وضع گردید. این ارتش متأثر از وقوع رخداد انقلاب اسلامی در ایران و ایجاد واحد نهضتهای آزادیبخش درون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تکمیل یافت. در پی آن، هسته «جماعت علمای مجاهد» نهاده شد. سپس «دفتر انقلاب اسلامی» در عراق ایجاد شد و سرانجام رجال و گروههای اسلامی فعال معارض در عرصه سیاسی عراق پس از مذاکرات طولانی بر تأسیس «مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق» اتفاقنظر پیدا کردند و مجلس تازه تأسیس فعالیت خود را در ابعاد سیاسی، تبلیغی، فرهنگی، نظامی و خدماتی آغاز کرد.
سیر تطور مجلس
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، از بدو تأسیس تاکنون مشخصاً سه مرحله معین درون تشکیلاتی را پشت سر نهاده است: نخست مرحله تأسیس است که بنیانگذاران مجلس، متشکل از 16 نفر عضو بودند که برخی از آنان نمایندگی جریان و گرایش خاصی در طیف معارضه عراقی را عهدهدار بودند و در میان آنان، سیاستمداران و روحانیون شناختهشدهای حاضر بودند که مبادرت به تهیه و تدوین آییننامه داخلی مجلس کردند. در آن برهه ریاست مجلس برای مدت زمان شش ماه تعیین شد. دوم، مرحله گسترش و تحول در مجلس اعلا بسیار زودتر از انتظار آغاز و پشت سر نهاده شد. در این برهه شمار اعضای مجلس به 33 نفر افزایش یافت که البته تغییر و تحولاتی را درون تشکیلات مجلس بیدار ساخت.
در این مرحله ریاست مجلس به مدت دو سال معین شد. و بالاخره در مرحله سوم شاهد رشد چشمگیر مجلس هستیم. در این مرحله، تعداد نمایندگان مجلس به 80 نفر افزایش یافت و از این زمان شاهد شکلگیری مجمع عمومی براساس چارت جدید تشکیلاتی مجلس هستیم. اعضای شورای مرکزی مجلس از سوی مجمع عمومی برگزیده میشوند و شورای مرکزی، مبادرت به انتخاب رئیس مجلس و همچنین هیئت اجرایی مینماید. اعضای شورای مرکزی به هنگام برپایی اجلاسهای مهم، از کشورهای گوناگون جهان به مقر اصلی مجلس در تهران، فراخوانده میشوند.
ریاست مجلس
مجلس اعلا در مراحل یکم و دوم سیر تطور خود، حاضر به افشای نام اعضای خود نبود و آنان به صورت مخفی به کار خود ادامه میدادند. تا آن هنگام که تصمیم گرفته شد برای مجلس یک سخنگوی رسمی برگزیده شود تا بازگوکننده و شرحدهنده موضع مجلس در کنفرانسهای مطبوعاتی باشد. در این مدت که سی ماه به طول انجامید، آیتالله سیدمحمود هاشمی، عهدهدار ریاست مجلس اعلا بود؛ اگرچه پس از آن دیری نپاید که اعضای مجلس، آیتالله سیدمحمدباقر حکیم را به ریاست مجلس برگزیدند و وی حدود 19 سال عهدهدار این مسئولیت است.
پس از آن آیتالله هاشمی از مجلس کنارهگیری کرد و سالهاست که در جلسات مجلس شرکت نمیکند. آیتالله هاشمی نخستین رئیس مجلس اعلا، مدت زمان طولانی در این کشور زیست و در پی پیروزی انقلاب اسلامی به ایران آمد. در مدت اقامت ایشان، خانواده وی به دفعات مورد تعرض مأموران حزب بعث قرار گرفت که در نتیجه آن سه برادر ایشان در عراق دستگیر شدند که اخیراً آشکار شد که در زندانهای بعث به شهادت رسیدهاند.
آیتالله حکیم کیست؟
آیتالله سیدمحمدباقر حکیم، 66 سال پیش در نجف اشرف دیده به جهان گشود. محمودباقر فرزند آیتاللهالعظمی سیدمحسن طباطبایی حکیم، مرجع علیالاطلاق شیعیان، پس از درگذشت آیتالله العظمی سیدابوالحسن اصفهانی به شمار میآید. نسب خاندان حکیم که از سادات طباطبایی به شمار میآیند، به امام حسن مجتبی(ع) میرسد. جد این خاندان، یعنی آیتالله سیدمهدی حکیم از بزرگان علما و سرآمد مجتهدان عصر خود بود که چندی در لبنان اقامت داشت و در آنجا نیز به خاک سپرده شد. زعامت آیتالله سیدمحسن حکیم در حوزه نجف، مقارن با آغاز جنگ جهانی اول و تهاجم نیروهای انگلیسی به عراق و اشغال این کشور بود.
آیتالله حکیم جوان، نیز همگام با دیگر علمای مبارز در صفوف مجاهدین در جبهههای نبرد به رویارویی با متجاوزان پرداخت. حکیم در زمره مراجعی است که از هوشیاری سیاسی بالایی بهرهمند بود. ایشان نخستین مرجعی است که نسبت به صدور حکم جهاد با غاصبان قدس شریف اهتمام ورزید و به مبارزه مجاهدین فلسطینی به منظور احقاق حقوق قانونیشان، مشروعیت دینی بخشید. فتاوای وی درباره عملیات فداییان فلسطینی علیه متجاوزان به سرزمینی که قبله اول مسلمین جهان است، شهره عام و خاص است. به هر روی از آیتالله العظمی حکیم 10 فرزند پسر (مجموعاً از دو همسر عراقی و لبنانی) به یادگار ماند و محمدباقر پنجمین پسر ایشان به شمار میآید.
مادر محمدباقر از خانوادهای سرشناس در لبنان است؛ اگر چه باید توجه داشت که خاستگاه تاریخی خاندان حکیم، به اصفهان بازگردد. سیدمحمدباقر حکیم، نزد آیات عظام سیدیوسف حکیم، سیدابوالقاسم خویی و سیدمحمدباقر صدر شاگردی کرد و در سن 25 سالگی از سوی آیتالله یاسین به درجه اجتهاد نائل آمد. وی از 14 سالگی به عرصه سیاست گام نهاد و در 1959 در بنیانگذاری «حزب الدعوه الاسلامیه» زیر نظر پدرش مشارکت داشت. محمدباقر حکیم در خلال سالهای 1964 تا 1965 به عنوان استاد علوم قرآنی در «کلیه اصول الدین» (دانشکده الهیات) بغداد به تدریس اشتغال داشت. حضور در جمع اساتید دانشگاهی در انفتاح فکری او مؤثر بود.
وی همواره در کنار اشتغالات علمی و دینی به سیاست نیز توجه خاصی داشت. همین امر باعث شد در مدت اقامت در عراق، سه مرتبه از سوی مأموران حزب بعث دستگیر و در آخرین مرتبه محکوم به اعدام گردد که البته پس از گذراندن 18 ماه زندان در پی صدور عفو عمومی، رهایی یافت و چند ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ناگزیر رهسپار ایران شد. در خلال حدود 24 سال شمار 50 نفر از افراد حکیم به دست حزب بعث حاکم بر عراق به شهادت رسیدند.
پس از خاندان حکیم، میتوان از خاندانهای «صدر»، «بشر» و «بحر العلوم» یاد کرد که متحمل آسیبهای فراوانی از سوی رژیم بعث حاکم بر عراق شدند. یادآوری این نکته ضروری است که تاکنون از سوی سازمان اطلاعات و امنیت عراق (استخبارات) هشت مرتبه به جان آیتالله سیدمحمدباقر حکیم سوءقصد شده که همه آنها با ناکامی مواجه شد.
امکانات مجلس
مجلس اعلا به سهم خود امکانات و تجهیزاتی در اختیار دارد. از سوی مجلس در حال حاضر 10 نشریه منتشر میشود. مجلس دارای چند ایستگاه فعال رادیویی، سایت اینترنت و یک کانال تلویزیونی است که البته ساعات محدودی برنامه دارد. همچنین با توجه به اینکه تعداد قابل توجهی از عراقیها در ایران، به ویژه در تهران اقامت دارند، چند درمانگاه در تهران، شهرری و ورامین دارد که پزشکان حاذقی اداره آن را برعهده دارند. همچنین مجلس دارای دفاتر نمایندگی مهمی در ژنو، لندن، وین، دمشق و بیروت است. افزون بر آن شماری از نیروهای خاص و مطمئن مجلس در بسیاری از کشورهای جهان مانند استرالیا، کانادا، آمریکا، هلند، فنلاند، دانمارک، سوئد، آلمان، فرانسه، اتریش و غیره پراکندهاند. تلاش مجلس برای بازگشایی دفتر در برخی از کشورها از جمله ایالات متحده، به رغم آنکه در این کشور دویست هزار عراقی زندگی میکنند، به جایی نرسیده است.
مجلس به وجود داشتن روابط بسیار حسنه با کویت و عربستان سعودی، در این کشورها فاقد دفتر نمایندگی است؛ چرا که قوانین حاکم بر این کشورها اجازه گشایش دفتری برای هیچ یک از احزاب مخالف دولت بیگانه نمیدهد. صرفنظر از کمکهای مردمی و خاص دیگری که از کانالهای مختلف به مجلس اعلا میرسد، دولت کویت روابط صمیمانهای، به ویژه پس از اشغال این کشور توسط رژیم عراق، با مجلس اعلا و مشخصاً آیتالله حکیم برقرار کرد.
خاستگاه این روابط، به گذشته دور باز میگردد و آیتالله حکیم، نیز دارای روابط همراه با احترام متقابل با کویتیها و دولت آن کشور است و این دولت نخستین دولت از دولتهای خلیجفارس بود که از ایشان درخواست تعیین قاضی جعفری برای شیعیان آن کشور کرد که وی نیز قاضی لبنانی شیخ ابراهیم سلمان را تعیین کرد. به هر روی سیدمحمدباقر حکیم همه ساله حدود 2 هفته مهمان دولتمردان این کشور است و همواره در مدت اقامت خود، ضمن حضور در جلساتی که از سوی شیعیان کویت، به مناسبتهایی برگزار میشود، با مقامات ارشد کویتی نظیر امیر، ولیعهد، وزیر دفاع و وزیر کشور نیز جلساتی را دارد و از کمکهای آنها بهرهمند میگردد.
گویا یک مرتبه نیز بر سر بلوکه شدن یکی از همین کمکهای مالی که از سوی دولت کویت به حساب مجلس واریز شده بود، مشاجرهای با برخی از کارگزاران کشورمان در دولت قبلی صورت گرفته بود. مجلس اعلا دارای مدارسی برای تحصیل فرزندان عراقی، همچنین حوزههای علمیه به ویژه در قم میباشد و شمار قابل توجهی محصل علوم دینی را برای تبلیغ جذب کرده است.
ماهیت فعالیتهای مجلس
نوع فعالیتهای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، سیاسی و تبلیغی است و در مقاطعی مشی مسلحانه در رویارویی با عوامل رژیم حاکم بر عراق در دستور کار قرار میگیرد. مجلس خود را ملزم به برخورد قهرآمیز با ماموران حزب حاکم میداند و در این تقابل، تلاش میکند کمترین آسیب به غیرنظامیان برسد. سال 1369 مقاومت اسلامی عراق مشخصاً نیروهای وابسته به مجلس، به دفعات کاخ ریاست جمهوری و چند مرکز دولتی از جمله وزارت دفاع، فرودگاه نظامی، رادیوتلویزیون و یکی از مقرهای سازمان امنیت عراق را با کاتیوشا مورد حمله قرار دادند.
حمله به یکی از کاخهای صدام در چهار نوبت آن هم در عرض یک سال، در فضای رعب و وحشت و حاکمیت پلیسی این کشور، کار آسانی نیست. باید دانست که فعالیت مجلس اعلا، به مانند یک حزب نیست که مبادرت به نامنویسی از افراد و عضوگیری کند؛ بلکه مانند پارلمانی است که اعضای آن را نمایندگان طبقات مختلف اجتماعی، تشکیل میدهند. از این رو مجلس طیف گسترده و آحاد مردم عراق را مخاطب قرار داده است. به نظر میرسد مجلس در میان گروههای مخالف رژیم حاکم بر عراق از ریشهدارترین و وسیعترین اقبال مردمی برخوردار است؛ هر چند این امر از سوی شماری از صاحبنظران مورد پذیرش واقع نشده است.
تحولات اخیر و شورای مرکزی
طی چند سال اخیر فعل و انفعالاتی در مجلس اعلا روی داد که متأثر از شرایط تازهای است که در صحنه عراق و منطقه روی داده است. از این رو مجلس شاهد حضور چشمگیر نسل دوم از جوانان و برای نخستین مرتبه زنان، در مجلس بود. شش نفر از خانمها در این مرحله، موفق به حضور در مجلس شدند. افزون بر آن رؤسای عشایر نیز نمایندگانی را برای برقراری ارتباط و حضور در مجلس برگزیدند. شمار شورای مرکزی مجلس چندی است از 10 نفر به 15 نفر تغییر یافته است.
تشکیلات مجلس همچنان از حوزه علمیه سازمان عمل اسلامی، حزبالله عراق، سپاه بدر و نیروهای مستقل حضور دارند. برخی چهرههای شاخص مجلس و شورا عبارتند از: شیخ علی مولا، دبیر اجرایی مجلس، مهندس شهاب، مسئول واحد بینالملل، استاد ابویاسین، مسئول تبلیغات، ابوهانی، مسئول نیروهای بسیج و واحدهای نظامی، مهندس بیان، نماینده مجلس در سوریه، دکتر حامد بیاتی، نماینده مجلس در لندن، صدرالدین قبانچی و حجتالاسلام سیدعبدالعزیز حکیم هستند.
سپاه بدر
مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، پیش از آغاز جنگ تحمیلی تهاجم نیروهای صدام به ایران، بر اصلاحناپذیری رژیم بعث حاکم بر عراق تأکید ورزید و ناگزیر به اتخاذ مشی مسلحانه شد. از این رو در آغاز جنگ، مبادرت به تأسیس واحد نظامی در مناطق شمالی عراق که از کنترل نیروهای عراقی خارج بود، کرد و واحدهای عملیاتی خود را در آنجا مستقر ساخت. مجلس همچنین با گروههای کوچک اما پر شور و فعال درون عراق، ارتباطاتی را به منظور اقدام قهرآمیز برقرار ساخت. شروع و تداوم جنگ تحمیلی، فرصت مناسبی را در اختیار مجلس قرار داد تا در صحنه عمل به ارزیابی استعداد و توان خود از بسیج نیروی متعارض بپردازد.
از این زمان درون چارت تشکیلاتی و سازمانی مجلس اعلا، واحد نظامی، لحاظ شد. این واحد موظف به سازماندهی نیروهای داوطلب عراقی و همچنین برخی از اسرای عراقی بود که حاضر به جنگ با رژیم صدام شده بودند. این عده در مناطقی از شمال عراق در حومه مریوان و مشخصاً اطراف شهرهای سیدصادق، خرمال، حلبچه، همچنین حاج عمران، قره داغ و یا مناطقی چون امالنعاج و دیگر بخشها در شمال بصره مستقر شدند و داخل خاک عراق دست به عملیات ایذایی زدند. سپاه بدر، ابتدا یک گردان بود که پس از آن استعداد نیروهایش به تیپ رسید و سپس به لشکر و دست آخر پس از جنگ دوم خلیجفارس و آزادسازی کویت، موسوم به سپاه گردید. سپاه بدر مدتها است که به صورت فعال در مناطق جنوبی و شمال عراق حضور دارد. به تعبیر دیگر، نیروهای سپاه بدر به سه دسته تقسیم میشوند.
دسته نخست درون ایران، دسته دوم به صورت پراکنده داخل خاک عراق و دسته سون در منطقه کردستان عراق و مشخصاً در حوزه تشکیلات اتحادیه میهنی کردستان عراق در سلیمانیه مستقر هستند. آیتالله سیدمحمدباقر حکیم، افزون بر اینکه رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق است، فرمانده کل نیروهای مسلح اسلامی عراق نیز هست. مسئولان مجلس اعلا همواره از افشای تعداد نیروهای سپاه بدر خودداری میکنند، اما به نظر میرسد تعداد کل نیروهای آنان بالغ بر 13 هزار نفر باشد. سپاه بدر، دارای پایگاههایی است که در آنها به آموزش نیروهای عراقی پرداخته میشود. سپاه بدر در جریان انتفاضه ماه شعبان سال 1991، بسیار فعال شد و در مناطقی چون عتبات عالیات و مشخصاً شهرهای کربلا و نجف، همچنین بصره ابتکار عمل را به دست گرفت.
ضرورت سرنگونی رژیم فاشیستی
بیشک مقاومت مسلحانه در عراق ممکن نیست بدون تکیه بر اقدامات گسترده سیاسی و تبلیغی، به هدفها و مقاصد خود دست یابد. مجلس اعلا مبارزه مسلحانه با رژیم صدام را ضرورتی میدانست که البته بستر آن را خود رژیم فراهم آورده بود. از این رو مجلس، انجام فعالیتهای سیاسی، تبلیغی، فرهنگی در عراق را مورد توجه قرار داد و مهمترین منظورهای خود را در حوزه عراق، صیانت از وحدت ملی عراق از رهگذر برقراری ارتباط مناسب و اصولی با آحاد مردم به ویژه اقلیتها و قومیتها معرفی کرد.
ایجاد روابط حسنه با اکراد، ترکمنها و به خصوص اهل سنت عشایر و قبایل عراقی در مناطق گوناگون چون موصل، تکریت، کرکوک، سلیمانیه، اربیل، خانقین و غیره، لازمه چنین تعاملی است که مجلس بدان دست یافته است. همچنین برقراری پیوندهایی با نظامیان مستقل عراقی که قادرند نقش مهمی در صفبندی سیاسی آینده عراق ایفا کنند. یکی از اقدامات مجلس اعلا تأسیس «مرکز اسناد حقوق بشر در عراق» است که دفتر آن در تهران است و مسئولیت این مرکز به عهده حجتالاسلام سیدعبدالعزیز حکیم است.
سیدعبدالعزیز حکیم 56 ساله دهمین و آخرین فرزند از پسران آیتاللهالعظمی سیدمحسن حکیم است که ریاست کمیته پشتیبانی از کارکرد داخل عراق در مجلس اعلا را نیز به عهده دارد. وی به ویژه در کنفرانسهایی که اخیراً در واشنگتن، لندن، صلاحالدین و غیره برپا شد، به عنوان نماینده رسمی و تامالاختیار مجلس اعلا شرکت داشت.
حکومت ملی
مجلس به منظور تشکیل جبهه گسترده در برابر رژیم عراق، اولویت را به رهایی مردم عراق از یوغ رژیم صدام داد. از این رو نیروهای مجلس تکاپوی فراوانی را در ابعاد مختلف سیاسی و فکری آغاز کردهاند که به برپایی کنفرانسهایی منجر شد که نخستین آن به سال 1985 در تهران برپا شد و در آن گروههای معارض با ماهیت غیراسلامی نیز شرکت کردند. در پی آن، گردهماییهایی با عنوان راهبرد مشترکی در دمشق منعقد شد که منجر به صدور بیانیههایی نیز شد. پس از آن همایشهایی طی سالهای 1991 در بیروت و سپس در 1992 در صلاحالدین برگزار شد. شهر دمشق هم در 1996پذیرای گروههای دیگری از نیروهای اپوزیسیون بود. هدف مجلس اعلا در تمامی این هماندیشیها، اتخاذ شیوه عمل مشخص از سوی معارضین عراقی بود. طیف معارضین عراقی در این گردهماییها به این رهیافت نائل آمدند که نظام جایگزین حاکمیت صدام و حزب بعث باید قائل به تکثر سیاسی باشد و پس از سرنگونی وی، نوع رژیم سیاسی فقط از طریق همهپرسی مشخص میشود؛ اقدامی که تنها از طریق برگزاری انتخابات آزاد و با رأی یکایک مردم ممکن است. دیدگاه مجلس نیز در خصوص نوع حکومت در عراق جالب است؛
زیرا مجلس به استقرار حکومت ملی در عراق قائل است؛ رویکردی که چندان با نام مجلس ممزوج نیست. سران مجلس درباره موضوعاتی چون حجاب به تمکین در برابر رأی و اراده مردم معتقدند. یکی از دغدغهها پس از فروپاشی حزب بعث و سقوط صدام نیز مسئله کردستان عراق است که تصمیمگیری درباره آن با وجود قائل شدن به تکثر سیاسی، به خود مردم عراق واگذار خواهد شد و اراده ملت، آن را تعیین خواهد کرد. به نظر میرسد شرایط حساس کنونی و ارتباطات تنگاتنگ و نزدیک با زمامداران جمهوری اسلامی، مجلس اعلا را هدف سختترین حملات سیاسی از جانب آمریکا کرده است. ناظران سیاسی این قبیل موضعگیریها را ناشی از خودداری نیروهای مجلس اعلا از پذیرش ایفای نقش پیاده نظام آمریکا در نخستین جنگ کلاسیک هزاره سوم در عراق، میدانند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
