سیاست خارجی دولت احمدی‌نژاد قابل پیش‌بینی نیست

گروه سیاسی - حدیث خوشنویس: سفر هشتم محمود احمدی‌نژاد به نیویورک فرصتی را ایجاد کرده است که وی بار دیگر از نگاه خود مسائل داخلی و بین‌المللی را مطرح کند، حضور مستمر وی در آمریکا شاید از موارد نادر یک رئیس جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل باشد که به هر صورت اینکه استراتژی کشورمان در این ایام چه بوده است و چه دستاوردی برای کشورمان در عرصه بین‌المللی به همراه داشته همچنان جای بحث دارد اما تجربه گذشته نشان داد که پیشنهاد گفت‌وگوی تمدن‌ها که به صورت جهانی پذیرفته شد در ارتقای وجهه بین‌المللی ایران کمک کرد. به هر صورت درخواست برای مذاکره و دادن پالس‌هایی به آمریکا نشان می‌دهد که دولت کنونی حتی در این سال آخر هم به دنبال راهی است که تاکنون حاصل نشده است که به نظر نمی‌رسد این درخواست براساس عزت، مصلحت و حکمت دیپلماسی ایران باشد، تجربه گذشته نشان داد که منش و روش دولت اصلاحات بیل کلینتون را برآن داشت که در راهروهای سازمان ملل به دنبال گفت‌وگو با محمد خاتمی باشد که البته این اقدام میسر نشد اما نشستن پای صحبت‌های خاتمی در سازمان ملل هم نکته‌ای بود که قابل فراموش کردن نیست. به هر صورت باید دید در این دوره دستاورد دولت برای آخرین حضور خود در سازمان چه خواهد بود.

دکتر محمد جواد حق شناس در رابطه با سفر اعضای هیات دولت به سازمان ملل فرصت در اختیار گرفتن این تریبون برای کشورها گفت: معمولا کشورهای عضو فرصتی دارند که بیانات خودشان را راجع به مهمترین مسائل جهانی و بین المللی را بگویند و فرصت بسیار مناسبی است که دولت‌ها به عنوان یک تریبون از آن استفاده می‌کنند تا بتوانند دیدگاههای خودشان را به سمع و نظر رهبران جهان، رسانه‌های ارتباط جمعی و سیاست مداران برسانند و در عین حال نیز نیم نگاهی به افکار عمومی کشورهای خودشان نیز بیندازند. وی به تفاوت حضور دولتهای پس از انقلاب اشاره کرد و گفت: در رابطه با حضور ایرانیان در مجمع ما شاهد تفاوت نگاه دولتهای بعد از انقلاب هستیم. این استاد دانشگاه ادامه داد: بعد از انقلاب اسلامی شهید رجایی به سازمان ملل می‌رود و نطقی را ارایه می‌کند. حضور او با نزدیکانش در آن زمان ناشی از فضای دوره انقلاب در آن مقطع است، بعد از دولت رجایی ما شاهد به روی کار آمدن دولت موسوی هستیم.

این دولت درگیر جنگ با عراق است و به طور طبیعی جنگ در این مرحله به نقطه ای رسیده که عراق توسط خیلی از کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای مورد حمایت قرار می‌گیرد، می‌توان گفت که ایران در این سالها از نظر دیپلماسی در وضعیت تدافعی قرار دارد، به همین دلیل می‌بینیم که استفاده از این تریبون خیلی مورد توجه دولت درگیر در جنگ قرار نمی‌گیرد. وی با اشاره به سیاست‌های دولت‌هاشمی می‌گوید: این روند در دولت آقای‌هاشمی نیز ادامه دارد.ژ، ‌هاشمی علی رغم بازسازی داخلی ایران نیز نیم نگاهی به بازسازی روابط جمهوری اسلامی با دنیای بیرون دارد، در مقطعی بحث با اروپاییان اوج می‌گیرد و دیالوگی بین ایران و اروپا با عنوان گفت و گوهای انتقادی برقرار می‌شود و یا تحولاتی در روابط ایران با کشورهای عربی منطقه، بعد از کشتار حجاج ایرانی توسط عربستان شکل می‌گیرد و به نوعی روابط ایران با کشورهای منطقه بازسازی می‌شود.

دخالت ایران برای آزادی گروگانهای لبنانی به نوعی موجب بهبود روابط ایران و غرب شده بود. وی با اشاره به روی کار آمدن دولت اصلاحات می‌گوید: از سال 76 که دوره اصلاحات آغاز می‌شود ما شاهد تحولات جدی در حوزه سیاست خارجی هستیم. می‌بینیم که ایران با ایده‌ای که ارایه می‌کند هم در داخل کشور و هم در خارج کشور وضعیت جدیدی در عرصه اداره و نگاه کشور به بیرون پیدا می‌کند. حق‌شناس طرح ایده گفت و گوی تمدنها را در مطرح شدن ایران در مجامع بین‌المللی بسیار حائز اهمیت می‌داند. این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل در مورد پیشنهاد گفت‌وگوی تمدن‌ها تصریح کرد: بحث گفت‌و‌گوی تمدن‌ها که در دوران خاتمی مطرح شد با استقبال فراوانی در بیرون از مرزها مواجه می‌شد؛ البته میزان رایی که خاتمی در 2 خرداد 76 می‌آورد باعث شوک جدی در داخل و خارج از کشور و افرادی که با مسائل ایران روبرو بودند، می‌شود. وی در ادامه می‌افزاید:

مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز از طرح ایده گفت و گوی تمدنها به شدت استقبال می‌کند و آغاز هزاره جدید با نام ایرانیان دنبال می‌شود. می‌توان گفت که نام خاتمی بعد از منشور کوروش کبیر که زینت بخش سالن اصلی مجمع است وشعر مشهور بنی آدم اعضای یکدیگرند که برای سعدی است خاتمی به عنوان سومین شخص ایرانی مورد توجه قرار می‌گیرد.حق شناس در این باره گفت: در زمان خاتمی برای اولین بار ایران این امکان را پیدا می‌کند که رییس جمهورش به کشورهای مهم اروپایی سفر کند، حضور خاتمی در مادرید، پاریس، رم، برلین و کشورهای واتیکان ناشی از فضای مثبت بین المللی است که برای حضور ایران ایجاد شده است.

وی این نگاه مثبت را به دلیل تحولاتی می‌داند که در این سالها در سیاست خارجی اصلاحات به وجود آمده است. این استاد دانشگاه در ادامه تاکید کرد: حضور خاتمی به عنوان سخنران اصلی در یونسکو حاکی از نگاه همه جانبه نگر او در بعد سیاست خارجی است؛ یعنی هم در بعد سازمانهای بین‌المللی هم در سازمان ملل هم در یونسکو و سازمانهای اقماری سازمان‌های ملل و هم سازمان منطقه‌ای مانند سازمان کنفرانس ملل و هم در روابط دو جانبه چه در حوزه منطقه‌ای و چه در حوزه فرامنطقه‌ای مثل اروپا این‌ها از اتفاقات بسیار مثبت این دوره محسوب می‌شود.

حق شناس با بیان اینکه موفقیت سیاست خارجی خاتمی باعث بروز مشکلاتی در عرصه داخلی شد، اظهارداشت: اما یکی از مسائلی که در ایران پیش می‌آید تقابلی است که با خاتمی به خصوص در دور دوم ریاست جمهوری وی آغاز می‌شود که این تقابل در سیاست خارجی ما هم تاثیر گذار است. خود خاتمی در پایان دولتش اینطور یاد می‌کند که دولت خاتمی در هر 9 روز با یک بحران روبرو بوده است.

وی در رابطه با تبدیل گفتمان‌هاشمی به خاتمی افزود:ما دراین دوره شاهد تبدیل فضای گفت‌و‌گوی انتقادی در دولت‌هاشمی به گفت‌و‌گوهای سازنده در دولت خاتمی بین ایران و اروپا هستیم به واقع باید گفت که در زمان خاتمی ارتباط ایران و اروپا در یک فضای برابر و از موضع دو طرف، مساوی با تروئیکای اروپایی دنبال می‌شد. البته این مسائل حاکی از روند مثبت در تعاملات سیاسی، فرهنگی و اقتصادی آن زمان است.این تحلیل گر در رابطه با حضور احمدی نژاد می‌گوید: ما در پایان این دوره شاهد ورود احمدی‌نژاد در حوزه سیاست خارجی هستیم که او یک آغاز طوفانی را در این حوزه داشت با توجه به روندی که در اواخر دوره اصلاحات در رابطه با روند اصلاحات پیش آمد و توافقاتی که بین ایران و تروئیکای اروپایی بر سر مسائل هسته ای ایجاد شد شاهد ابهاماتی در روابط ایران و اروپا بودیم.وی در رابطه با گفتمان احمدی‌نژاد گفت:

آمدن احمدی‌نژاد در این مقطع و طرح مسائل چالش برانگیزی مانند هولوکاست، بحث نابودی اسرائیل و یا پیشبرد مسائل هسته‌ای بدون توجه به فضای بین المللی و یا پر هزینه کردن این مباحث با طرح نکاتی که شاید در حوزه دیپلماسی خیلی ضروری نبودند روابط ایران با دنیای بیرون را دچار مشکل کرد و در این دوره می‌بینیم که مسوولین سیاست خارجی و به طور مشخص شخص احمدی نژاد برای پیشبرد اهدافش دست به ابتکاراتی می‌زند که بتواند از فضای انزوایی که برای ایران به وجود آمده است بیرون بیاید.

وی با اشاره به تغییر دیپلماسی ایران از حوزه دو جانبه به چند جانبه می‌گوید: بخشی از این مباحث بر می‌گردد به امکاناتی که در حوزه‌های چند جانبه داشت زمانی که ایران در فضای دو جانبه با کشورهای اروپایی و کشورهایی که در حوزه اروپا قرار دارند دچار مشکل می‌شود و روابطی را که در زمان خاتمی با اروپاییان داشتیم در این شرایط دیگر وجود ندارد و روابط دو جانبه‌ای که در منطقه از زمان‌هاشمی مواجه شده می‌بینیم که دچار چالش شده و یک مقدار محدودیت برای ایران به وجود می‌آید. در این شرایط ایران باید از حوزه چند جانبه که یکی از آنها سازمانهای بین‌المللی است بهره گیرد. وی استفاده از تریبون سازمان ملل را حق طبیعی ایران می‌داند و می‌گوید: چون در گذشته ایران با حضور در فضای دو جانبه می‌توانست به نیازهای خودش پاسخ دهد از فضای چند جانبه چندان استفاده‌ای نمی‌کرد. اما اکنون این فضا برای طرح نقطه نظرات به عنوان تنها فضای موجود مورد توجه قرار می‌گیرد فلذا می‌بینیم که اگر در گذشته در دوره‌هاشمی و خاتمی در مجمع عمومی در حد وزیر خارجه شرکت می‌کردند در این مقطع احمدی نژاد است که سعی می‌کند که از این تریبون به طور اختصاصی برای خودش استفاده کند.

این استاد دانشگاه در رابطه با موازی کاری در سیاست خارجی اذعان داشت: ما شاهد هستیم رییس جمهور وزیر خارجه ای را که انتخاب می‌کند به نوعی وی را وزیر خارجه خودش نمی‌داند و سعی می‌کند که از طریق ایجاد حوزه‌های سیاست خارجی در ریاست جمهوری افرادی را به عنوان مشاور دستیار یا معاون انتخاب کند تا زمانی‌که با اعتراض رهبری مواجه می‌شود و آنها را جمع می‌کند؛ احمدی‌نژاد سعی دارد که با انتخاب دستیاران منطقه ای هم اعتراض خود را به وزیر خارجه نشان دهد و هم سعی دارد که علایق خودش را به طور مستقیم از طریق افراد مورد اعتماد خود پیش برد.

حق شناس همچنین با بیان اینکه حضور احمدی‌نژاد در سازمان ملل به عنوان هشتمین و آخرین حضور است و اینکه او می‌خواهد از این تریبون در راستای هفت نشست قبلی استفاده حداکثری را ببرد، اظهارداشت:به نظر می‌رسد که چون آخرین فرصت حضور او در سازمان ملل است به نظر می‌رسد که حرفهای جدیدی از او در نیویورک و همینطور در مجمع و همچنین در حاشیه‌های این اجلاس نداشته باشیم.

احمدی نژاد تا کنون نشان داده است که قابل پیش‌بینی نیست به همین دلیل امکان دارد که او بخواهد مواضع و حرفهای جدیدی را بگوید که مورد انتظار نیست.وی در پایان گفت: از سوی دیگر اعتقاد من این است که احمدی نژاد از این تریبون حداکثر استفاده داخلی را خواهد کرد و به نوعی از تریبون نیویورک با افکار عمومی ایران صحبت خواهد کرد. به نظر می‌رسد که احمدی‌نژاد از این تریبون با مخالفین خودش در حوزه اصولگرایی صحبتی داشته باشد ضمن آنکه مباحث قبلی خودش را نیز دنبال می‌کند.