سازمان ملل و رویکرد ایران (بخش دوم)

غلامعلی خوشرو

شرکت ریاست‌جمهوری در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل و جلسات جانبی آن نظیر اجلاس غیرمتعهدها و سازمان تعاون اسلامی و نیز ملاقات‌های دوجانبه این فرصت را به ایران می‌دهد که رویکردها و نظرات خود را درباره مهم‌ترین چالش‌های جهانی با دولتمردان و افکار عمومی جهان در میان بگذارد. این‌که از چه زوایه‌ای به مسائل جهانی بنگریم جایگاه ما را در عرصه روابط بین‌الملل تعیین می‌کند. نگرانی‌ها و مطالبات کشورهای کمترتوسعه‌یافته با خواست‌ها و رویکردهای کشورهای ثروتمند و صاحب قدرت تفاوت دارد.

مثلا طبق سخنان اوباما در مجمع عمومی برای آمریکا امنیت اسراییل در منطقه خاورمیانه بالاترین اولویت است و کل منطقه را با ملاک امنیت و رضایت اسراییل می‌سنجد. جمهوری‌اسلامی ایران در ائتلاف‌ها و تقسیم‌بندی‌های بین‌المللی به عنوان رییس جنبش عدم‌تعهد رویکردی را نمایندگی می‌کند که دربرگیرنده عدالت و تفاهم و همکاری و استقلال و عدم مداخله خارجی است.

دکتر روحانی در اجلاس دیروز مجمع‌عمومی به نمایندگی از طرف مردم ایران با متانت و صداقت، پیام اعتدال و امید را به گوش جامعه جهانی‌ رسانید. بر این اساس به وجوهی از رویکردها و اولویت‌های جمهوری‌اسلامی ایران اشاره می‌شود.

الف) پیگیری حق توسعه: پیشرفت و توسعه و برخورداری از فناوری و علم و آگاهی، از حقوق اساسی کشورهای در حال توسعه است و باید زمینه‌های لازم برای جبران عقب‌ماندگی فراهم‌ آید. فقر و نابرابری و محرومیت و عدم توسعه بهداشت و آموزش همه زمینه‌هایی است که مانع تحقق توسعه پیشرفت می‌شود، توجه به این اولویت‌ها از لوازم اصلی رشد و توسعه است و ایران همواره از جامعه جهانی خواسته است که توسعه را به عنوان اولویتی اساسی مدنظر قرار دهد.

ب) مخالفت با یکجانبه‌گرایی: گرچه سازمان ملل دارای 192 عضو است و این اعضا هریک در مجمع عمومی دارای یک رای مساوی هستند اما در عمل در جهان پس از جنگ سرد، اقدامات یکجانبه خسارات بسیار زیادی را بر جامعه بشری تحمیل کرده است. حمله به افغانستان و عراق و تهدید حمله به کشورهای دیگر نظیر سوریه این ضرورت را بیش از پیش نمایان می‌سازد که کشورهای عضو سازمان ملل باید با همفکری یکدیگر مانع از زورگویی قدرت‌های بزرگ شوند. این اقدامات یکجانبه به حوزه نظامی محدود نمی‌شود، بلکه عرصه اقتصادی و علمی و سیاسی را نیز دربرمی‌گیرد. اکنون تحریم‌های یکجانبه آمریکا نمونه بارز نقض حقوق بین‌الملل است.

ج) مخالفت با تحریم‌های چندجانبه و یکجانبه: اعمال تحریم‌ها علیه مردم ایران نه تنها خلاف عدالت و اخلاق که ضدصلح و انسانیت است. این تحریم‌ها برخلاف ادعای قدرت‌های سلطه‌گر، مردم و به‌خصوص اقشار آسیب‌پذیر را هدف قرار داده است. روزانه صدها‌هزار بیمار از کمی دارو یا گرانی آن رنج می‌برند و بعضا جان خود را از دست می‌دهند. رویکردی که می‌خواهد با تحریم مردم را به تسلیم وادارد، پیشاپیش محکوم به شکست است.

دولت تدبیر و تعامل با دیپلماسی سازنده و فعال و با استفاده از فرصت شرکت در سازمان ملل برای رفع تحریم‌ها و کاهش اثرات آن بر زندگی مردم تلاش خواهد کرد. متاسفانه تحریم‌هایی که با ناباوری و بی‌اعتنایی و ساده‌لوحی یکی پس از دیگری بر ایران تحمیل شد، همان داستان غمبار «سنگ است و چاه» که اکنون‌هزار مرد خردمند با کلید و امید و تعامل و اعتدال باید بکوشند سنگ‌ها را از عمق سرد و تاریک چاه بیرون بکشند.

د) حمایت از اصل گفت‌وگوی فرهنگ و ادیان با هدف گسترش صلح و دوستی و تفاهم: اختلافات قومی و ملی و گروهی و مذهبی و ایدئولوژیک همواره کشورها را در بحران داخلی یا درگیری خارجی فرو برده است. تاکید بر اصل تفاهم و تعامل و تکیه بر احترام متقابل و همکاری بین ملت‌ها از اولویت‌های سیاست خارجی است. خشونت‌گرایی و افراطی‌گری سراسر منطقه را فراگرفته است. ستیزهای فرقه‌ای ریشه در خام‌اندیشی و خشونت‌ورزی دارد. اینک این خشونت‌ها به ابزاری در دست قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای رسیدن به اهداف سیاسی و راهبردی تبدیل شده است. باید با تعامل و عقلانیت بر تقابل و خشونت غلبه کرد.

هـ) ایران‌هراسی و شیعه‌‌هراسی: معرفی ایران به عنوان تهدیدی برای صلح و امنیت جهانی و منطقه‌ای رویکردی است فریب‌کارانه برای سرپوش گذاشتن به اشغالگری و تجاوزگری اسراییل. ایران نقش اساسی در تعمیق صلح و ثبات در منطقه داشته در حالی‌که آمریکا و هم‌پیمانان‌شان دو جنگ پرهزینه و ویرانگر را برمنطقه تحمیل کرده‌‌اند.

پروژه ایران‌‌هراسی و شیعه‌هراسی هدفش ایجاد اختلاف و دشمنی و گسترش درگیری و جنگ و حفاظت از منافع اسراییل در سرکوب فلسطینیان و تحقیر اعراب و ترساندن کشورهای منطقه از تعامل و همکاری با ایران است. باید این حلقه اهریمنی شکسته و دوستی و تفاهم و همکاری براساس منافع کلان ایران و کشورهای منطقه تقویت شود و همگرایی منطقه‌ای به رشد و پیشرفت بینجامد.

و) ارتقای همبستگی: کشورهای عضو عدم تعهد در توسعه اقتصادی و اجتماعی و جلوگیری از تهدید و تحریم می‌توانند جایگاه موثری در روابط بین‌الملل فراهم آورند. نقش ابعاد نظامی و امنیتی در جهان کنونی به‌تدریج کمرنگ‌تر می‌شود و وجوه اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جایگاه برتری پیدا می‌کنند. توجه به این جنبه از قدرت معنوی و معنایی می‌تواند جایگاه شایسته‌تری برای ایران در جهان فراهم آورد. مباحث هسته‌ای و ارتباط با آمریکا در دو نوشته جداگانه این قلم ادامه خواهد داشت.